Кіріспе

Солтүстік-шығыс Иерусалимдегі тау, Австралиядағы мектеп

Скопус тауы (Har HaTsofim, "Құтқарушылар/Күзетшілер тауы"; جبل المشارف Ǧabal al Mašārif, "Күзет тауы" мағынасында, немесе جبل المشهد Ǧabal al Mašhad "Көрініс тауы/Қабір орны" немесе جبل الصوانة "Сиенит тауы") – Иерусалимнің солтүстік-шығысындағы тау (биіктігі: теңіз деңгейінен жоғары). 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы мен 1967 жылғы Алты күндік соғыс аралығында, Еврей университетінің кампусы мен Хадасса ауруханасы орналасқан Скопус тауының шаңы Иорданиядағы БҰҰ қорғауындағы Израильдің анклавы болды. Бүгінде Скопус тауы Иерусалим қаласының әкімшілік шегінде орналасқан.

Атауы және сәйкестендіру

Ежелгі және қазіргі Иерусалимнің шығысындағы таулар жотасы қаланың ең жақсы көрінісін ұсынады, ол қаланы биік тұрғандай жасайды. Таудың басты бөлігі Зәйтүн тауы деп аталғандықтан, "көзқарас" атауы ежелгі қаланың солтүстік-шығысындағы осы шыңға ғана берілді. Оның атауы көптеген тілдерде (иврит, араб, грек және латын) "көзқарас" дегенді білдіреді. Scopus – грек тіліндегі "күзетші" мағынасындағы skopos сөзінің латыншасы, "телескоп" сөзімен байланысты (теле – алыс, skopos – күзетші). Атаудың көп қабатты мағынасын толықтыра түседі, қаладағы римдік немесе византиялық билік яһудилерге Иерусалимге кіруге тыйым салған кезде, олар осы ыңғайлы жерден бұрынғы астаналарын көру үшін келіп тұратын. Иврит тіліндегі Хар-Хаццофим атауы "Көзқарас тауы" дегенді білдіреді және ол еврей Библиясында кездеспейді. Ол алғаш рет грек тіліндегі "ὁ Σκοπός" (skopós) түрінде Иосиф Флавийдің еңбектерінде (The Jewish War 2.528; 5.67, 106, бірінші ғасыр) Ұлы Александр және 70 жылғы Рим қоршауымен байланысты айтылады. Хар-Хаццофим немесе Скопус тауының ежелгі атауы осы тау мен оның шыңына 20-шы ғасырда берілді, бірақ ол Иосиф Флавийдің айтқан Скопус тауына дәл сәйкес келеді дегенге сенімділік жоқ (Қазіргі заман бөлімін қараңыз).

Ежелгі дәуір

Иерусалимге қарап тұрған Скопус тауы ежелден бері қалаға шабуыл жасау үшін стратегиялық маңызды орын болып келген. 66 жылы Римнің 12-ші легионы сол жерге орналасқан. 70 жылы, яһуди ғибадатханасының қирауына әкелген соғыс аяқталған кезде, Скопус тауы сол 12-ші легион, сондай-ақ 15-ші және 5-ші легиондар қаланы қоршау үшін база ретінде қолданылды, ал 10-шы легион Зәйтүн тауы деп аталатын осы жотаның жалғасында бекінді. 1099 жылы крестшілер оны база ретінде пайдаланды.

Безалел өнер және дизайн академиясы

Безалел өнер және дизайн академиясы – Борис Шац 1906 жылы құрған Израильдің ұлттық өнер мектебі. Оның аты Чиққандар кітабының 35:30-35 аяттарында Мұса пайғамбардың ғибадатхананың жобасын және құрылысын бақылауға тағайындаған Безалел (בְּצַלְאֵל) есімді библейлік тұлғаның құрметіне берілген. Университеттің негізгі кампусы 1990 жылдан 2023 жылға дейін Скопус тауында орналасқан.

Никанор үңгірі

Никанор үңгірі – Иерусалимдегі Скопус тауында орналасқан ежелгі жерлеу үңгірі. Үңгірдегі қазба жұмыстары кезінде "Нықанор есік жасаушы" деп жазылған сүйек сандығы табылды. Ол Ирод храмының қақпаларының бірін сыйға тартқан Александриялық Никанор екені анықталды. Үңгір Израильдің Ұлттық ботаникалық бағының аумағында орналасқан. Никанор үңгірін ұлттық сионизм пантеоны ретінде пайдалану жоспары болған, бірақ жағдайларға байланысты (Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін Скопус тауының аймағы Иорданияның Батыс жағалауымен қоршалған анклавқа айналды), бұл жоба іске аспады. Көне қабірге тек екі сионисттік көшбасшы – Леон Пинскер және Менахим Уссишкин жерленді. 1948 жылдан кейін ұлттық зират Батыс Иерусалимнің орталығына жақын Герцль тауында салынды.

Хадаса ауруханасы (Скопус тауы)

1939 жылы Хадасса әйелдер ұйымы архитектор Эрих Мендельсон жобалаған ғимаратта Скопус тауында оқу-әрекеттік ауруханасын ашты. 1948 жылы, Иордания Шығыс Иерусалимді басып алғанда және Скопус тауына қарайтын жолды тосқанда, аурухана өз қызметін тоқтатуға мәжбүр болды.

Хехт синагогасы, Еврей университеті

Хехт синагогасы, кампустың оңтүстік-батыс бұрышындағы көзге түсетін үлкен ғимарат, Невада штатының республикалық сенаторы және Багам аралдарындағы АҚШ елшісі болған Мейер Джейкоб "Чик" Хехт (1928–2006) отбасымен салынды. Ол Тора шкафының ерекше орналасуымен және үлкен терезеден Ескі қаланың панорамалық көрінісімен танымал.

Израильдің ұлттық ботаникалық бақшасы

Израильдің Ұлттық ботаникалық бағы, сондай-ақ Израиль жерінің ботаникалық бағы деп те аталады, 1931 жылы ботаник Александр Эйг Скопус тауындағы Еврей университетінің аумағында құрған. Бұл бақта Израильдің өсірілмеген өсімдіктерінің ең ірі коллекцияларының бірі сақталған. Бұл Иерусалим Киелі кітап зообағының алғашқы орны болды. Бақтағы үңгір Никанордың қабірі ретінде танылды (жоғарыда қараңыз).

Иерусалим Британдық соғыс қорымы

Иерусалим британдық соғыс қорымы – Британ империясының, кейіннен Ұлттар Достастығы ретінде танылған, Бірінші дүниежүзілік соғысында Мандатты Палестинада қаза тапқан әскерилерге арналған әскери қорым. Қорым Зәйтүн тауының солтүстік бөлігінде және Скопус тауының батысында орналасқан. Қорымға 2515 қаза тапқан әскерилер жерленген, оның ішінде 2449 соғыста қаза болғандар, соның ішінде 2218 британдық азаматтары. Барлығы 100 қаза тапқан әскерилердің кімдігі анықталмаған. Барлығы, осы қорымда Бірінші дүниежүзілік соғысындағы 5815 әскери қызметкер ескериледі. Қорымда жерленген ешбір қаза тапқан адам соғыстан кейін қайтыс болған жоқ.

Кирият Менахем Бегин

Кирият Менахим Бегин, бұрынғы Израиль премьер-министрі Менахим Бегиннің құрметіне аталған және Кирият ХаМемшала деп те белгілі, Шығыс Иерусалимде орналасқан үкіметтік ғимараттар кешені. Ол солтүстікте Шейх Джарраның арасында, шығысында Скопус тауына, ал батысында Оқ-дәрі төбесіне жақын орналасқан. Бұл кешенде бірнеше мемлекеттік кеңселер мен Гиват Рамдағы бас үкіметтік кешен орналасқан. Сонымен қатар, Израиль полициясының Ұлттық бас штабы да осы кешенде орналасқан.

Табахник бақшасы

Табахник бақшасы – Еврей университетінің жанындағы Скопус тауының оңтүстік еңісінде орналасқан ұлттық саябақ. Саябақта Екінші храм дәуірінен сақталған еврей зираттарының үңгірлері, сондай-ақ Бентвич зираты мен Америкалық колонияның зираттарының бірі бар. Саябақтың ішінде екі қарау тұрағы орналасқан: біреуі шығысқа қарай Өлі теңіз бен Яһуда шөліне, екіншісі батысқа қарай Храм тауына қарап тұрады.

Иерусалим американдық отарлар қорымы

Скопус тауындағы американдық колониялық зираты – Иерусалимдегі американдық колонияның негізгі зираты, ол Табахник бағындағы Еврей университетінің қасында орналасқан. Онда Анна Спаффорд және Джейкоб Спаффорд (1864–1932) жерленген, Джейкоб Элияху Рамалла қаласында түрік еврей отбасында дүниеге келген, ол Хорацио мен Анна Спаффордтардың асырап алған ұлы және Силоам жазуын тапқан адам.

Бентвич қорымы

Герберт Бентвич және оның отбасына арналған шағын зират Табахник бағындағы американдық колония зиратының қасында орналасқан.

Қару-жарақ төбесі

Амуниция төбесі – Иерусалимдегі Скопус тауының солтүстік-батыс жағында орналасқан, Иорданияның Шығыс Иерусалимінің солтүстік бөлігіндегі нығайтылған иорданиялық әскери бекет. Осы жерде Алты күндік соғыстың ең қызыл шайқастарының бірі болды.