Кіріспе

Марк Харрис (19 қараша 1922 ж. – 30 мамыр 2007 ж.) – американдық романшы, әдеби өмірбаяншы және педагог, Генри Вигген туралы бейсбол романдарымен, әсіресе «Барабанды қатты соғыңдар» (Bang the Drum Slowly) романымен танымал. «Денвер Пост» газетіндегі Марк Харрис туралы некрологта ол «ондаған жылдар бойы тұрақты түрде тамаша романдар жазып, көбінесе назарынан тыс қалған жазушылардың бірі» деп сипатталған. Харрис кітаптары туралы: «Олар қоғамға қарсы күрескен жалғыз адам туралы, қоғаммен қарым-қатынас орнатуға және өзінің жеке басын немесе адалдығын жоғалтпай, оның ішінде жетістікке жетуге тырысады» деген пікір білдірген. Ол өзі туралы да сондай сөздерді айтуы мүмкін еді.

Ерте өмір

Харрис Марк Харрис Финкельштейн ретінде Нью-Йорктің Маунт-Вернон қаласында Карлайл мен Рут (Клауснер) Финкельштейннің отбасында дүниеге келді. 11 жасында күнделік жаза бастады және оны өмірінің соңына дейін жүргізіп келді. 1940 жылы Маунт-Вернон орта мектебін бітіргеннен кейін, "еврей есімдері бар балаларға жұмыс табу қиын болғандықтан" тегін тастады. Кейін Нью-Йоркте Пол Винклердің Press Alliance ақпарат агенттігінде хабаршы және мимеограф операторы болып жұмыс істеді. 1943 жылдың қаңтарында АҚШ армиясына шақырылды. Соғысқа наразылығы мен армиядағы нәсілдік дискриминацияға ашуы салдарынан 1944 жылдың ақпан айында Джорджия штатындағы Уилер лагерінен дезертирлік жасады. Жылдам ұсталды, содан кейін психоневрозбен ауруханаға жатқызылды. 1944 жылдың сәуір айында құрметті түрде запасқа шығарылды. Соғыс жылдарындағы тәжірибесі екі романының негізі болды: "Дүниеге дауыс" (1946) және "Әскер туралы бірдеңе" (1957).

Журналистік мансап

Харрис 1944 жылдың мамыр айында Нью-Йорк штатының Порт-Честер қаласындағы "The Daily Item" газетінде тілші болып жұмысқа орналасты. Бір жыл өткен соң ол Нью-Йорктегі PM басылымында қызмет етті, бірақ екі айдан кейін жұмыстан босатылды. 1945 жылдың шілдесінде ол Халықаралық жаңалықтар агенттігіне жұмысқа қабылданды және Сент-Луис қаласына көшіп барды. Сол жерде ол әріптесі Жозефина Хоренмен танысып, 1946 жылдың наурыз айында оған үйленді. 1946 жылдың шілдесінде жұмысынан кеткеннен кейін ол келесі бір жарым жылды Альбукерки, Нью-Мексико (Альбукерки журналы), Чикаго (Negro Digest және Ebony) және Нью-Йорк (Park Row News Service) қалаларындағы қысқа мерзімді журналистік жұмыстарда өткізді.

Академиялық мансап

1948 жылдың ақпан айында Харрис Денвер университетіне түсті, онда 1951 жылы ағылшын тілінен магистр дәрежесін алды, ал 1956 жылы Миннесота университетінен американдық зерттеулер бойынша докторлық диссертациясын қорғап, прогрессивті жазушы және ойшыл Рэндольф Борн туралы докторлық диссертация жазды. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін Харрис жоғары оқу орнында ұзақ және жемісті педагогикалық қызметін бастады. 1956 жылдың қыркүйегінде ол Сан-Франциско мемлекеттік колледжінің ағылшын тілі кафедрасына жұмысқа орналасты, онда 1967 жылға дейін сабақ берді. Одан кейін ол бірнеше басқа университеттерде оқытты, оның ішінде Пердью университеті (1967–1970), Калифорния өнер институты (1970–1973), Оңтүстік Калифорния университеті (1973–1975) және Питтсбург университеті (1976–1980). 1980 жылдың қыркүйегінде ол Аризона мемлекеттік университетінің профессорлық құрамына қосылды, онда 2001 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін ағылшын тілінен профессор болып жұмыс істеді және шығармашылық жазу бағдарламасында сабақ берді. Харрис бейсболшылар туралы төрт романдық циклмен танымал болды: «Солтүстікқол» (1953), «Барабанды баяу соқ» (1956), «Тігісшіге билет» (1957) және «Мәңгілік сияқты көрінді» (1979). Америка тілінде жазылған бұл кітаптар – ойдан шығарылған «Нью-Йорк Мамонттары» командасының құмырашысы Генри «Автор» Виггеннің баяндамасы. 1956 жылы «Барабанды баяу соқ» романы «The United States Steel Hour» атты драмалық телеантология сериясының бір бөлігіне бейімделді; бұл өндірісте Пол Ньюман Вигген, ал Альберт Салми тағдырлы ұстағыш Брюс Пирсон рөлінде ойнады. Роман 1973 жылы толық метражды фильмге айналды, сценарийін Харрис жазды, режиссері Джон Д. Хэнкок, ал Майкл Мориарти Вигген, Роберт Де Ниро Пирсон рөлінде түсті. «Барабанды баяу соқ» Харристің ең танымал туындысы болғанымен, оның көптеген романдары сыншылардың жоғары бағасын алды. Олардың ішінде «Солдат туралы бірдеңе» (1957), «Оян, есіңді жина» (1959), «Гой» (1970) және «Барлығын өлтіру» (1973) кітаптары бар. 1960 жылы, алғашқы жоғары оқу орнындағы қызметін бастағанда, Сан-Франциско мемлекеттік колледжінде Харрис өзінің соңғы кітабын «You Bet Your Life» ойынында қонақ ретінде телешоуда таныстырды. 1961 жылы жарық көрген «Жақсы әдебиет» кітабының бірінші тарауында Уэйн Бут «жас, дарынды жазушы» Харристің: «Жазушыдан бір нәрсені қалай айтқандығын нақты түсіндіруін күтпейсіз, сондай-ақ ол сіздің орындығыңызға тұрып, кітабыңызды ұстап тұруын да күтпейсіз» деген сөзін келтіреді. 1962 жылдың қаңтар айында Харристің романының сахналық нұсқасы «Солдат туралы бірдеңе» Бродвейде қысқа ғана уақытқа қойылды. Эрнест Киной жазған және Театр гильдиясы ұйымдастырған бұл қойылымда Сал Минео басты рөлде ойнады. Кейіннен «Барабанды баяу соқ» романы Иллинойс штатының Эванстон қаласындағы Next театрында сахналық пьесаға айналдырылды. Романшылық қызметінен басқа, Харрис басқа әдеби жанрларда да жемісті еңбек етті. Ол көптеген сын мақалалар мен зерттеулер жазды, сондай-ақ Вахел Линдсейдің өлеңдерінің (Vachel Lindsay's Selected Poems, 1963) және Джеймс Босвеллдің күнделіктерінің (Heart of Boswell, 1981) редакциясын жасады. Харрис сондай-ақ Линдсейдің («Мазасыз қала», 1952) және Саул Беллоудың («Саул Беллоу: Drumlin Woodchuck», 1980) өмірбаянын жазды. Ол үш автобиографиялық кітаптың авторы: «Марк Гарс бала, немесе Ричард Никсонның соңғы күндері» (1964), Никсонның Калифорния губернаторына сайлау науқанының сәтсіздігі туралы есеп; «Twentyone Twice: A Journal» (1966), Бейбітшілік корпусының мүшесі ретінде Сьерра-Леонедегі тәжірибесі туралы есеп; және, соңында, «Ең жақсы әке» (1976), «Марк Харристің автобиографиясы» деген қосымша атаумен, онда ол өзінің өмірін жасөспірім кезінен бастап 1973 жылға дейін баяндайды. Харрис 84 жасында Санта-Барбара ауруханасында Альцгеймер ауруының асқынуынан қайтыс болды. Оның артында әйелі Жозефин Хорен, қарындасы Марта, екі ұл, бір қыз және үш немересі қалды. Оның туысы (Харристің қарындасы Марта Финкельштейннің ұлы) – жазушы Саид Сайрафизаде, «Скейтбордтар тегін бола ма?: Саяси балалық шақтың естеліктері» атты естеліктерінің авторы. Харристің қолжазбалары Делавэр университетінің арнайы коллекциясында сақталады.

Мұра

Бейсбол: әдеби антологиясында редактор Николас Давидофф былай деп жазады: "Вигген бейсболдағы өмірінің тарихын баяндайтын төрт кітабы – "Оңқол" (1953), "Барабанды баяу соғыңдар" (1956), "Тігіске билет" (1957) және "Мәңгіліктей көрінеді" (1979) – бейсбол романын нағыз өнер деңгейіне көтереді". "The Denver Post" газетінде Роджер К. Миллер былай деп жазады: "Генри Дж. Виггиннің "Барабанды баяу соғыңдар: Оның кейбір құштарлықтары шектелген" (толық атауын айту үшін) кітабы, Бернард Маламудтың "Табиғи" романынан да жақсы, оның фантастикалық элементтеріне қарамастан. (Харрис фантастиканы, әсіресе бейсболда ұнатпады.) Бұл Роберт Кувердің "Жаһандық бейсбол қауымдастығы, Inc.", J. Henry Waugh, Prop." кітабымен деңгейлес, ол фантастикалық ойын туралы және Харрис сияқты, барлық жақсы бейсбол романдары сияқты, бейсболдан гөрі маңызды нәрселер туралы."