Кіріспе
Ллантвит Майор (Llanilltud Fawr) – Уэльстегі Бристоль шығанағының жағалауындағы қала және қауым. Ол Гламорган аңғарындағы төрт қаланың бірі, Барри мен Пэнарттан кейін және Коубриджден бұрын үшінші ең көп халқы бар (2001 жылы 13 366 адамды құрады). Коубриджтен, Бриджендтен 9 миль (14 км), Барриден 10 миль (16 км) және Кардиффтен 15 миль (24 км) қашықтықта орналасқан. 2021 жылы халқы 9 530 адамды құрады. Лланнильдуд Фавр, әулие Иллтудтың Лан атымен аталып, Иллтуд монастыры мен Бангор-Иллтид деп аталған колледжге орталық болды. Ол кельт әлеміндегі христиан мәдениетінің ең беделді орталықтарының біріне айналды. Өркендеген шағында 2000-нан астам студенті болды, олардың ішінде ханзадалар, көрнекті дін қызметкерлері және қадірлі әулиелер де бар еді. 987 жылы шабуыл жасаған викингтердің салдарынан мекемелер қиратылды, бірақ 1111 жылы нормандықтар монастырды қайта жаңартып, 1539 жылы монастырлар таратылғанға дейін білім беру орталығы болып қала берді. 13 ғасырдағы әулие Илтд шіркеуі ежелгі монастырьға жақын орналасқан, ол бірінші санаттағы ғимарат және Уэльстің ең көне приход шіркеулерінің бірі. 20 ғасырда қала, Сент-Атан әскери базасынан Корольдік әуе күштерінің қызметкерлерін қабылдау үшін қарқынды дамыды. Ортағасырлық тас төселген көшелердің қалдықтарын 12 ғасырлық Ескі Аққу тавернасының жанында көруге болады, сондай-ақ 15 және 16 ғасырларда салынған көптеген ғимараттар сақталған. Колхуг жағажайы серфингпен айналысуға танымал орын, сонымен қатар темір ғасырына жататын бекіністің қалдықтары мен Уэльстегі Юра кезеңінің ең көрнекті үлгілері бар. Қабыршақты жағажай мен оның жартастары Гламорган мұра жағалауымен қорғалады, ол шығысқа қарай Гилстоннан батысқа қарай Саузерндаун мен Ньютон Пойнтқа дейін 14 мильге (23 км) созылады.
Этимология
Қауымдық шіркеу қаланың уэльс тіліндегі атын шамалы өзгеріспен "Иллтудтың Ұлы шіркеуі" деп түсіндіреді. Дегенмен, ағылшын тіліндегі атау "Үлкен" дегенді білдіреді. "Fawr" сипаты осы Ллантвитті Понтиприддке жақын орналасқан Ллантвит Фардре (Llanilltud Faerdref) және Неатқа жақын Ллантвит Майнор (Llanilltud Fach; сондай-ақ Llantwit juxta Neath және Lower Llantwit деп те аталады) -дан ерекшелейді. Уэльс тіліндегі жер-атаудың "llan" бөлігі Уэльстегі ерте христиандық қоныстар мен олардың қауымдарын, тек ғибадатхананы (eglwys) емес, сонымен қатар олардың приходтарын да білдіреді.
Тарихқа дейінгі дәуір
Ллантвит Майорында 3000 жылдан астам уақыттан бері адамдар қоныстанған: археологиялық дәлелдер оның неолит дәуірінде мекенделгенін көрсетеді. Темір ғасырындағы бекіністің қиратылыстары оның жағажай аймағында сақталған.
Римдік вилла
Кермидтегі римдік вилла 13 ғасырдағы Сент-Илтуд шіркеуінің жанында, даладағы көрінеу жер жұмыстары түрінде сақталған. L пішіндес аулалы вилла 1888 жылы табылды. 1893 жылғы деректерде бір бөлме преториум ретінде, екіншісі шеберхана ретінде пайдаланылғаны айтылады; сондай-ақ 5 ғасырда қарапайым стильдегі сакристия болған, онда ғибадатхана, неф және тас алтарь орналасқан. Табылған қалдықтардың ішінде брахицефалды және долихоцефалды бас сүйектері, сондай-ақ жылқы сүйектері бар. Вилланың ерекше белгісі – әдемі мозаикалық едендері. Тессераларға көк және кристалды әктас, жасыл жанартау тастары, қоңыр құмтас және қызыл кірпіш сынықтары кіреді, олар қызыл, ақ, көк және қоңыр жиекпен шеңберленген. 1907 жылғы мәліметтерде қалдықтар Самиан ыдыстары, Максимин Тракстың, Викториннің және Констанций Хлоростың қола монеталары, сондай-ақ шатыр материалдары ретінде сипатталған. Қазба жұмыстары 1938-1948 жылдары қайта жаңғыртылды. Бұл жерде бірінші рет 1 ғасырда қоныстанған болуы мүмкін, бірақ алғашқы тас құрылысы жүз жыл өткен соң ғана салынған. Жер баяу дамыды және 3 ғасырда біраз уақытқа тасталып кеткен болуы мүмкін. 4 ғасырға қарай L пішіндес вилла пайда болды, оның ішінде кең, қанатты ғимарат, мүмкін шаруалар үшін, және орталық ауланы жартылай қоршаған бірнеше шағын шаруашылық құрылыстары болды. Уэльстің ежелгі және тарихи ескерткіштер жөніндегі корольдік комиссиясы осы жерге қатысты жинақталған деректерді, соның ішінде мүсіндер және мозаикалық жабын сияқты басқа қалдықтардың суреттерін, сондай-ақ 1971 жылғы қазба жұмыстары туралы құжаттаманы сақтайды. Ерте ортағасырлық кезеңге жататын зираттың іздері бар. Сонымен қатар, жер жұмыстары, қабырғаның қалдықтары, төбе және суарналар да көрініп тұр. Қыш ыдыстардың сынықтары табылды.
Коор Тьюдс
18 ғасырдағы жаман атпен белгілі тарихшы Иоло Морганвгтың сөзіне қарағанда, Côr Tewdws немесе 'Theodosius колледжі' 4 ғасырдың соңында Ллантвит Майор қаласының жанындағы немесе сол маңдағы Каер Воргорн деген жерде император Теодосий мен Кустеннин Фендигайд бірлесіп құрған. Бірақ кейіннен ирланд шабуылшылары оны өртеп, қиратып, тастап кеткен. Морганвгтың еңбектері кейіннен сенімсіз деп танылды.
Сент-Ильтуд колледжі
Ауксерлік Герман мен Троялық Лупус 429 жылы Британияға кем дегенде бір рет сапар жасап, Оңтүстік Уэльсте бірнеше діни орындарды құрды немесе жаңартты. Осы кезде киелі Илтюд Ходнант аңғарына келді. Ол Бриттанияда туған деген болжам бар, бірақ Илтюд Уэльсте әскерде қызмет етіп, киелі Кадоктың кеңесімен бұрынғы өмірінен бас тартты. Әрине, Илтюд қазіргі Сент-Иллтид шіркеуіне жақын, Огни бұлағының жанында Бангор Иллтид деп аталатын алғашқы монастырь мен оған қатысты колледждің дамуын бақылады. Бұл орындар бірге кельт христиандығы мен білім берудің алғашқы маңызды орталығына айналды. Колледж әлемдегі ең көнесі саналады, онда жеті зал, 400 үй және шамамен 2000-нан астам студент болған, соның ішінде жеті британдық ханзаданың ұлдары, сондай-ақ әйгілі ғалымдар – Санкт-Патрик, Санкт-Пол Аврелиан, ақын Тализин, тарихшы Гилдас, Самсон Доль және Сент-Дэвид біраз уақыт білім алған. Патша Hywel ap Rhys (886 жылы қайтыс болды) монастырьда жерленген.
Норман және ерте заманауи дәуірлер
Колледж саксондар мен даниялықтардың шапқындары кезінде қиындықтарға тап болды, 987 жылы викингтер, ал 11 ғасырдың соңында норманндар оны қиратты. Дегенмен, 1111 жылы қайта жаңартылғаны туралы мәлімет бар, бірақ бұл бастапқы күйінен нашаррақ болған болуы мүмкін. Ол 16 ғасырғы Реформацияға дейін монастырь мектебі ретінде жұмыс істегені белгілі. Алғашқы мектеп ғимаратының қираған қалдықтары шіркеу қорының солтүстік жағындағы бақта орналасқан, ал монастырь залдары ондық қораның солтүстік жағындағы Hill head деп аталатын жерде болған. Батыс жақта орналасқан Сент-Донат қамалы 13 ғасырда салынған.
Қазіргі заман
20 ғасырда Ллантвит жатақханалық қалаға айналып, Сент-Атандағы Корольдік әуе күштерін орналастыру үшін шамамен 15 есеге кеңейді. Гламорганың аңғары жолындағы Ллантвит негізгі теміржол станциясы 2005 жылдың маусымында қайта ашылды. 2014 жылы Уэльсте тұруға ең тартымды пошталық индекс аймандарының бірі деп бағаланды.
География
Ллантвит Майор Уэльстің оңтүстік-шығысында және Гламорган алқабының жағалау бойындағы орталық-батыс бөлігінде орналасқан. Қалаға солтүстіктен тікелей B4268 тас жолымен, ал жанама түрде A48 тас жолынан тармақталатын B4270 тас жолымен (Сент-Атан тас жолы) жетуге болады. Бовертон – Ллантвиттің шығысқа қарайғы маңы. Огни өзені қала арқылы ағып өтеді және солтүстік-шығыстан Эглвиз Брюис аймағынан келген [Ходднант және Бовертон Брук] ағындарымен қосылады; олар бірігіп, Афон Колхуу өзенін құрайды, ол Колхуу шалғырында ағып төмен қарай теңізге құяды. Ллантвит Майор аймалы әртүрлі биіктікте салынған, ал қаланың өзі еңіске орналасқан. Жағалаудың төменгі деңгейінде тік жартастармен шектелген, мұздық Колхуг аңғары және тасты жағажай бар. Қаланың оңтүстігінде орналасқан жағажайда темір ғасырындағы үлкен бекініс – Кастл Дитчестен қалған ежелгі тас қабырғаның қалдықтары сақталған. Ллантвиттегі тік жартастар жағалау бойымен Сент-Донат қамалы мен Атлантик колледжіне дейін серуендеуге мүмкіндік береді, бірақ соңғы жылдары олар күрт эрозияға ұшырады: көптеген жерлерде, әсіресе шығыс беткейінде тау жыныстары үйінділерге айналып құлап кеткен. Бұрын жартастың шетінен салынған жол қазір табиғат жолынан бірнеше метр қашықтықта орналасқан, ал Гламорган алқабы кең ауқымды жаңа кедергілер орнатты, қаза болдырмау үшін. 14 мильдік (23 км) жағалау сызығы шығыстағы Гилстоннан батыстағы Ньютон Пойнтқа дейін, Сент-Донат және Саутхерндоун арқылы өтеді және Гламорган мұра жағалауының бір бөлігі ретінде қорғалады. Трезильян шығанағы Ллантвит Майор мен Сент-Донаттың арасында орналасқан. Осы жағалау учаскесіндегі жарлық жол көптеген аңғарлар арқылы иіліп өтеді. Ллантвит Майор жағажайында Юра кезеңіне жататын қазба жәндіктерінің, оның ішінде маржандар, алып брахиоподтар, гастроподтар және Иктиозаврдың сүйектерінің ең көп кездесетін жерлерінің бірі болып табылады. Жағажай жазғы туристерге өте танымал, жақын маңдағы далаларда кемпинг орналасқан. Жағажайда дәмхана және мейрамхана, сондай-ақ халықтың артуына байланысты соңғы жылдары қажетті жабдықтар бар. Су деңгейі төмендеген кезде кең жартасты жағажай пайда болады, ал батысқа қарай құмды учаске және Бристоль шығанағы мен Сомерсет жағалауының көрінісі, соның ішінде Бутлинс, Майнхедтің ерекше ақ шатыры көрінеді.
Экономика
Ллантвит-Мэйджор – шағын қала, ол негізінен жергілікті саудаға және алыс аймақтардан түсетін табысқа тәуелді. Тұрғындарының көп бөлігі жұмыс үшін басқа жерлерге, әсіресе Кардиффке немесе Бриджендке қатынайды. Жаз айларында қала үшін туризм маңызды, онда "The Precinct", Rainbow Plaza және бірнеше пабтар мен мейрамханалар бар. Атап айтуға болады, Ескі Аққу қонақ үйі, Ескі Ақ жүрек қонақ үйі, Тюдор тавернасы және 17 ғасырда салынған Вест Хаус Кантри қонақ үйінің мұражай-рестораны. Ллантвит Гламорган желісіндегі теміржол станциясы 2005 жылдың маусым айында қайта ашылды. Жолаушылар тасымалын "Transport for Wales" компаниясы "Valleys & Cardiff Local Routes" желісінің аясында жүзеге асырады. Порткоулдан әлдеқайда аз танымал болғанымен, Ллантвит-Мэйджор Оңтүстік Уэльсте серфингпен айналысуға танымал орын. Жағажайда 1990 жылдардың соңында Гламорган кеңесінің қаржыландыруымен салынған, жаз айларында жұмыс істейтін құтқарушылар станциясы бар. 1983 жылы құрылған Викториялық жәрмеңке күні әдетте маусым айында айдың 22-сіне ең жақын сенбі күні өткізіледі, және оның тақырыбы Виктория дәуіріне арналған, ол Оңтүстік Уэльстен көптеген адамдарды тартады. Қалада Coop Food және Filco сияқты бірнеше супермаркеттер, сондай-ақ қалалық кітапхана бар. Жергілікті суретшілер қауымдастығы көптеген өнер және қолөнер дүкендерін қолдайды, олардың кейбіреулері жергілікті жасалған керамика және басқа да керамикалық бұйымдарды сатады.
Басқару
Ллантвит Майор сайлау округі бар, ол Ллантвит Майор қауымын қамтиды, сонымен қатар батысқа қарай Сент-Донатсқа дейін созылады. 2011 жылғы халық санағы бойынша осы округтің жалпы халқы 10 621 адамды құрады. 2008 жылдан бері округті жергілікті мүдделерді қорғайтын «Ллантвит Бірінші Тәуелсіздер» партиясынан сайланған кеңесшілер өкілдік етеді. Қаланы 15 кеңесшіден тұратын Ллантвит Майор қалалық кеңесі басқарады. Барлық 15 кеңесші тәуелсіз. 2017 жылғы мамыр айындағы сайлауда «Ллантвит Бірінші Тәуелсіздер» партиясы 12 мандатты жеңіп алды. Кеңесші Джейн Норман 2017 жылдың 11 мамырында Ллантвит Майор қалалық кеңесінің мэрі болып сайланды. Ллантвит Майор сонымен қатар Гламорганның бірыңғай әкімшілік округінің басқаруында болады. Ллантвит Майор Франциядағы Ле-Пулиген қаласымен туысқан қала болып табылады.
Сент-Илтид шіркеуі мен монастыры
Сент-Илтид шіркеуінің негізі ерте Уэльс христиандығының қасиеттілер дәуіріне саяды және оның өзінің болуы Римге дейінгі христиандықпен байланыстың куәсі болып табылады. Қала Бангор Ильтид ("Илтид колледжі") төңірегінде қалыптасты. Әйгілі Давид, Самсон, Пауыл Аврелиан, Гилдас, Тудуал, Баглан қасиеттілері мен король Маелгвон Гвиненд діни білім ордасында оқыған деген аңыз бар. Ол 508 жыл шамасында Илтд қасиеттімен білім беру орталығы ретінде құрылды. Мектеп шіркеу ауласының солтүстік жағында орналасқан деседі, ал монастырь Хилл-Хедтегі ондық қойманың солтүстігінде бой көтерген. Ұзынша келген шіркеу, бірнеше бөлек ғимараттардың жиынтығы, 13 ғасырлық монастырь шіркеуі мен нормандық приход шіркеуі деп екіге бөлінеді. Шығыс бөлігінде діни сюжеттердегі қызықты ортағасырлық қабырға суреттері мен көркем рередосы бар. Батыс бөлігі – әйелдер шіркеуі, ұзындығы 12 метр. Ескі шіркеудің ұзындығы 20 метр, ал жаңа шіркеуді Ричард Невилл салған. Онда "Sancte Iltute, ora pro nobis" ("Қасиетті Илттид, біз үшін дұға ет") деген жазуы бар қоңырау ілулі тұр. Оған баспалдақпен көтерілуге болады.
Үлкен үй
Ұлы үй, Каубриджге баратын жол бойында орналасқан, солтүстік шетінде, бастапқыда 14-ғасырдан бастап, тек төртбұрышты орталық бөлімнен тұратын, бірақ маңызды қосымшалар оны Тюдор стиліндегі "Тай-мауэр" (Ұлы үй) үлгісіне айналдырды. Қосылған бөліктердің арасында тұрақ пен көгершін үйі бар солтүстік қанаты да болды. Үйді ғасырлар бойы Николл отбасы басқарған, бірақ 1920 жылдары ол тасталып, қирап, нашар күйге түсті. Ғимарат 1950 жылдары сатып алынып, бұрынғы сәніне қайта келтірілді. Dove Cote – Хилл Хед даласының ортасында орналасқан II* санаттағы 13 ғасырдағы биік цилиндрлі құрылыс, ол Санкт-Илтуд шіркеуіне жақын, ескі ондық қорасының орнында, Санкт-Илтуд монастырындағы монахтар үшін салынған. Хилл Хедтегі тағы бір нысан – (13-14 ғасырларға) жататын қақпа үйі, қазір Ллантвит Майордағы Сент-Иллтид шіркеуіне тиесілі. Бүгінде бұл Теуксбери аббаттығына тиесілі болған жалғыз қалған ғимараттар. Бірақ, қазіргі II* санаттағы қонақ үй 16 ғасырдан келеді, қалпына келтіру жұмыстарынан басқа, бұрын шатыры сабанмен жабылған. Бұл үйді Тюдор дәуірінде Раглан отбасы көп жылдар бойы басқарған. 17 ғасырдың ортасында оның иесі Эдвард Крэддок оны қайтадан монетахана ретінде пайдаланғаны туралы мәліметтер бар, себебі сол кезде монета жетіспейтін еді, ол "өзінің жекелеген таңбаларын шығарған". Бұл ғимарат 16 ғасырдың соңында салынған. Бұрын ғимарат сот үйі ретінде пайдаланылған деген күман болған, бірақ бұл ешқашан дәлелденбеді. Сонымен қатар, 18 ғасырда "Олд Уайт Харт" атымен жетондар таратылған.
Сот үйі
Сот үйіндегі көк тақтада көрсетілгендей, бұл үй 16 ғасырда қалалық үй ретінде "Айви үйі" деп аталған. 18 ғасырда Кристофер Басетт оны кеңейтті. Біраз уақыт бойы Уорвикширдегі Коутон Кортқа иелік еткен Трокмёртон отбасының меншігінде болды, олар оқ-дәрі заговорларының жасаушыларының бірінің ұрпақтары еді. Томаслар Виктория патшайымды еске алу үшін қалалық сағатты тұрғызды.
Кноулс ордасы
Ғимараттың (сонымен қатар "Ескі мектеп" деп аталады) көк тақтасында көрсетілгендей, ол шамамен 1450 жылы Джон Раглан (Герберт) салған. Кейіннен ол Роберт Рагланға тиесілі болды, ол сол кезде аймақта зор ықпалға ие болған және көптеген жергілікті әкімшілік қызметтерді – ұлы жолдастар мен дін қызметкерлерінің лауазымдарын атқарған отбасынан шыққан еді. 17 ғасырда бұл үй Стивен Слаггтың пасторлық резиденциясына айналды, ал 1874 жылдан 1975 жылға дейін бастауыш мектеп оқушылары үшін пансион ретінде қызмет етті.
Ескі полиция бөлімшесі
Ескі полиция бекеті 1841 жылы Гламорган полициясы құрылғаннан кейін, 1840 жылдардың ортасында салынған. Бұл бастапқыда бір қабатты ғимараттан тұрды, бірақ 1876 жылы жоғарғы қабатқа төрт жатын бөлме қосылды. Ол 16 ғасырдың соңында салынды және 1590 жылдары Уэльс және Маркалар Кеңесіне патшаның адвокаты Роджер Сейстің резиденциясы ретінде қызмет етті.
Хиллхед
Колхуг аңғарының беткейінде Ллантвит-Мейджордағы Хиллхедте қатарласып үйлер орналасқан. Бұл үйлер 19 ғасырдың басында қауымның мұқтаж халқы үшін салынған. Бриджендте жұмыс үйі ашылды. Үйлердің қажеттілігі азайды, содан кейін олар жеке тұрғын үйлер ретінде сатылды. Мектепте шамамен 1300 оқушы және 85-ке жуық толық уақытты қызметкер жұмыс істейді. Жанында Ллантвиттегі төрт бастауыш мектептің бірі – Ллантвуд Фавр бастауыш мектебі орналасқан. Басқалары – Иглсуэлл бастауыш мектебі, Искол Деви Сант және Сент Иллитд бастауыш мектебі. Ллантвит-Мейджор демалыс орталығында кішкентай жүзу бассейні, үлкен және кішкентай спорт залдары, LifeStyle Fitness Studio, күн ваннасы алатын жай, конференц-зал және бар бар. 1889 жылы Каубридж регби футбол клубына қарсы алғашқы ойынын өткізген Ллантвит бас регби футбол клубы екі үлкен, бір жасөспірімдер (U/19) және сегіз кіші командасынан тұрады, және Уэльс регби одағы лигасының төртінші дивизионында ойнайды. Басқа спорт клубтары футбол, крикет және жүгіру спортын ұсынады.
Мәдени сілтемелер
Қала Глин Дэниелдің 1954 жылғы "Қош келдің, Өлім" романында көркемдік бейнеленген. Қаланың кейбір бөліктері жақындағы "Doctor Who" сериалы мен "The Sarah Jane Adventures" эпизоды "Сара Джейн Смит құлқынына" (BBC Wales жасаған) түсірілімінде қолданылды. 2007 жылы S4C телеарнасында көрсетілген "Y Pris" фильмінің түсірілімінде жергілікті шайханалар пайдаланылды.