Кіріспе
Лактука, көбінесе салат деп аталады, астралылар тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Бұл туысқа бүкіл әлемде тараған, бірақ негізінен Еуразияның қоңыржай аймақтарында өсетін кем дегенде 50 түр кіреді. Оның ең танымал өкілі – бақша салат (Lactuca sativa) және оның көптеген сорттары. "Жабайы салат" әдетте бақшада өсетін салаттың жабайы туыстарын білдіреді. Көптеген түрлері – кең таралған арамшөптер. Лактука түрлері әртүрлі және кең ауқымдағы формаларға ие. Олар бір жылдық, екі жылдық, көп жылдық өсімдіктер немесе бұталар болуы мүмкін. Олардың гүлшоғырлары сары, көк немесе ақ түсті гүлдерден тұрады. Кейбір түрлері ащы дәмді. Көптеген жабайы салаттар – ксерофиттер, құрғақ ортаға бейімделген. Ал кейбір түрлері Африканың орталық таулары сияқты ылғалды жерлерде де кездеседі. Қазірге дейін 75-ке жуық түр белгілі. Түрлері:
Lactuca, commonly known as lettuce, is a genus of flowering plants in the family Asteraceae. The genus includes at least 50 species, distributed worldwide, but mainly in temperate Eurasia. Its best known representative is the garden lettuce (Lactuca sativa), with its many varieties. "Wild lettuce" commonly refers to the wild growing relatives of common garden lettuce. Many species are common weeds. Lactuca species are diverse and take a wide variety of forms. They are annuals, biennials, perennials, or shrubs. Their flower heads have yellow, blue, or white ray florets. Some species are bitter tasting. Most wild lettuces are xerophytes, adapted to dry habitat types. Some occur in more moist areas, such as the mountains of central Africa. to 75 so far. Species include:
Lactuca acanthifolia (Crete, Turkey)
Lactuca aculeata (Asia Minor)
Lactuca acuminata
Lactuca adenophora
Lactuca alpestris (Crete)
Lactuca alpina (syn. Cicerbita alpina) (Europe) alpine sow thistle, alpine blue sow thistle, tall blue lettuce
Lactuca altaica (Eurasia)
Lactuca attenuata (Africa)
Lactuca aurea (Europe)
Lactuca azerbaijanica (Iran)
Lactuca biennis (North America) – tall blue lettuce, blue wood lettuce
Lactuca calophylla (Africa)
Lactuca canadensis (North America) – Canada wild lettuce, tall lettuce
Lactuca corymbosa (Congo)
Lactuca crambifolia (Turkestan)
Lactuca cyprica (Cyprus) Cyprus lettuce
Lactuca deltoidea
Lactuca dissecta (Asia)
Lactuca dolichophylla (Asia)
Lactuca dregeana (South Africa) – melkdissel, slaaidissel
Lactuca dumicola
Lactuca erostrata (Pakistan)
Lactuca fenzlii
Lactuca floridana (North America) – Florida lettuce, woodland lettuce
Lactuca georgica (Asia)
Lactuca glaucifolia (Asia)
Lactuca graciliflora (Asia)
Lactuca graminifolia (Americas) – grassleaf lettuce
Lactuca haimanniana
Lactuca henryi
Lactuca hirsuta (North America) – downy lettuce, hairy lettuce
Lactuca hispida
Lactuca homblei (Zaire, Zambia)
Lactuca imbricata (Africa)
Lactuca indica (Asia) Indian lettuce
Lactuca inermis (Africa, Arabian Peninsula)
Lactuca intricata (Albania, Greece, Turkey)
Lactuca jamaicensis (Jamaica)
Lactuca kanitziana
Lactuca kochiana
Lactuca lasiorhiza (Africa)
Lactuca ludoviciana (North America) – biannual lettuce
Lactuca macrophylla
Lactuca mira
Lactuca muralis
Lactuca mwinilungensis (Zaire, Zambia)
Lactuca nana (Africa)
Lactuca orientalis (Asia, Egypt)
Lactuca palmensis (Canary Islands)
Lactuca paradoxa
Lactuca parishii
Lactuca perennis (Europe) – blue lettuce, mountain lettuce
Lactuca persica
Lactuca petrensis
Lactuca quercina (Eurasia)
Lactuca racemosa
Lactuca raddeana (Asia)
Lactuca rechingeriana
Lactuca rosularis (Iran, Turkmenistan)
Lactuca saligna (Eurasia) – willow lettuce, least lettuce, narrow leaf lettuce
Lactuca sativa – lettuce, garden lettuce
Lactuca scarioloides (western Asia)
Lactuca schulzeana (Angola, Cameroon, Zaire)
Lactuca schweinfurthii (Africa)
Lactuca serriola (Africa, Asia, Europe) – prickly lettuce, compassplant, scarole, milk thistle
Lactuca setosa (Africa)
Lactuca sibirica (Eurasia)
Lactuca singularis (Spain)
Lactuca songeensis
Lactuca spinidens (Tajikistan, Turkmenistan)
Lactuca stebbinsii (Angola)
Lactuca takhtadzhianii (Armenia)
Lactuca tatarica (Northern Hemisphere) – blue lettuce
Lactuca tenerrima (southern Europe, Morocco)
Lactuca tetrantha (Cyprus)
Lactuca tinctociliata
Lactuca triangulata (Asia)
Lactuca triquetra
Lactuca tuberosa (Eurasia)
Lactuca ugandensis
Lactuca undulata (Asia)
Lactuca viminea (Africa, Asia, Europe) – pliant lettuce
Lactuca virosa (Europe, northern Africa) – bitter lettuce, great lettuce
Lactuca watsoniana (Azores)
Lactuca winkleri (Tajikistan)
Lactuca acanthifolia (Крит, Түркия)
Lactuca aculeata (Кіші Азия)
Lactuca acuminata
Lactuca adenophora
Lactuca alpestris (Крит)
Lactuca alpina (syn. Cicerbita alpina) (Еуропа) – альпілік егістік, альпілік көк егістік, биік көк салат
Lactuca altaica (Еуразия)
Lactuca attenuata (Африка)
Lactuca aurea (Еуропа)
Lactuca azerbaijanica (Иран)
Lactuca biennis (Солтүстік Америка) – биік көк салат, көк орман салат
Lactuca calophylla (Африка)
Lactuca canadensis (Солтүстік Америка) – Канада жабайы салаты, биік салат
Lactuca corymbosa (Конго)
Lactuca crambifolia (Түркістан)
Lactuca cyprica (Кипр) – Кипр салаты
Lactuca deltoidea
Lactuca dissecta (Азия)
Lactuca dolichophylla (Азия)
Lactuca dregeana (Оңтүстік Африка) – melkdissel, slaaidissel
Lactuca dumicola
Lactuca erostrata (Пәкістан)
Lactuca fenzlii
Lactuca floridana (Солтүстік Америка) – Флорида салаты, орман салаты
Lactuca georgica (Азия)
Lactuca glaucifolia (Азия)
Lactuca graciliflora (Азия)
Lactuca graminifolia (Америка) – шөп жапырақты салат
Lactuca haimanniana
Lactuca henryi
Lactuca hirsuta (Солтүстік Америка) – жұмсақ салат, түкті салат
Lactuca hispida
Lactuca homblei (Заир, Замбия)
Lactuca imbricata (Африка)
Lactuca indica (Азия) – Үнді салат
Lactuca inermis (Африка, Араб түбегі)
Lactuca intricata (Албания, Грекия, Түркия)
Lactuca jamaicensis (Ямайка)
Lactuca kanitziana
Lactuca kochiana
Lactuca lasiorhiza (Африка)
Lactuca ludoviciana (Солтүстік Америка) – екі жылдық салат
Lactuca macrophylla
Lactuca mira
Lactuca muralis
Lactuca mwinilungensis (Заир, Замбия)
Lactuca nana (Африка)
Lactuca orientalis (Азия, Египет)
Lactuca palmensis (Канар аралдары)
Lactuca paradoxa
Lactuca parishii
Lactuca perennis (Еуропа) – көк салат, тау салат
Lactuca persica
Lactuca petrensis
Lactuca quercina (Еуразия)
Lactuca racemosa
Lactuca raddeana (Азия)
Lactuca rechingeriana
Lactuca rosularis (Иран, Түрікменстан)
Lactuca saligna (Еуразия) – ива салат, ең кішкентай салат, тар жапырақты салат
Lactuca sativa – салат, бақша салат
Lactuca scarioloides (Батыс Азия)
Lactuca schulzeana (Ангола, Камерун, Заир)
Lactuca schweinfurthii (Африка)
Lactuca serriola (Африка, Азия, Еуропа) – тікенді салат, компас өсімдігі, скарола, сүт қызылгүлі
Lactuca setosa (Африка)
Lactuca sibirica (Еуразия)
Lactuca singularis (Испания)
Lactuca songeensis
Lactuca spinidens (Тәжікстан, Түрікменстан)
Lactuca stebbinsii (Ангола)
Lactuca takhtadzhianii (Армения)
Lactuca tatarica (Солтүстік жарты шар) – көк салат
Lactuca tenerrima (Оңтүстік Еуропа, Марокко)
Lactuca tetrantha (Кипр)
Lactuca tinctociliata
Lactuca triangulata (Азия)
Lactuca triquetra
Lactuca tuberosa (Еуразия)
Lactuca ugandensis
Lactuca undulata (Азия)
Lactuca viminea (Африка, Азия, Еуропа) – икемді салат
Lactuca virosa (Еуропа, Солтүстік Африка) – ащы салат, үлкен салат
Lactuca watsoniana (Азор аралдары)
Lactuca winkleri (Тәжікстан)
Lactuca, commonly known as lettuce, is a genus of flowering plants in the family Asteraceae. The genus includes at least 50 species, distributed worldwide, but mainly in temperate Eurasia. Its best known representative is the garden lettuce (Lactuca sativa), with its many varieties. "Wild lettuce" commonly refers to the wild growing relatives of common garden lettuce. Many species are common weeds. Lactuca species are diverse and take a wide variety of forms. They are annuals, biennials, perennials, or shrubs. Their flower heads have yellow, blue, or white ray florets. Some species are bitter tasting. Most wild lettuces are xerophytes, adapted to dry habitat types. Some occur in more moist areas, such as the mountains of central Africa. to 75 so far. Species include:
Lactuca acanthifolia (Crete, Turkey)
Lactuca aculeata (Asia Minor)
Lactuca acuminata
Lactuca adenophora
Lactuca alpestris (Crete)
Lactuca alpina (syn. Cicerbita alpina) (Europe) alpine sow thistle, alpine blue sow thistle, tall blue lettuce
Lactuca altaica (Eurasia)
Lactuca attenuata (Africa)
Lactuca aurea (Europe)
Lactuca azerbaijanica (Iran)
Lactuca biennis (North America) – tall blue lettuce, blue wood lettuce
Lactuca calophylla (Africa)
Lactuca canadensis (North America) – Canada wild lettuce, tall lettuce
Lactuca corymbosa (Congo)
Lactuca crambifolia (Turkestan)
Lactuca cyprica (Cyprus) Cyprus lettuce
Lactuca deltoidea
Lactuca dissecta (Asia)
Lactuca dolichophylla (Asia)
Lactuca dregeana (South Africa) – melkdissel, slaaidissel
Lactuca dumicola
Lactuca erostrata (Pakistan)
Lactuca fenzlii
Lactuca floridana (North America) – Florida lettuce, woodland lettuce
Lactuca georgica (Asia)
Lactuca glaucifolia (Asia)
Lactuca graciliflora (Asia)
Lactuca graminifolia (Americas) – grassleaf lettuce
Lactuca haimanniana
Lactuca henryi
Lactuca hirsuta (North America) – downy lettuce, hairy lettuce
Lactuca hispida
Lactuca homblei (Zaire, Zambia)
Lactuca imbricata (Africa)
Lactuca indica (Asia) Indian lettuce
Lactuca inermis (Africa, Arabian Peninsula)
Lactuca intricata (Albania, Greece, Turkey)
Lactuca jamaicensis (Jamaica)
Lactuca kanitziana
Lactuca kochiana
Lactuca lasiorhiza (Africa)
Lactuca ludoviciana (North America) – biannual lettuce
Lactuca macrophylla
Lactuca mira
Lactuca muralis
Lactuca mwinilungensis (Zaire, Zambia)
Lactuca nana (Africa)
Lactuca orientalis (Asia, Egypt)
Lactuca palmensis (Canary Islands)
Lactuca paradoxa
Lactuca parishii
Lactuca perennis (Europe) – blue lettuce, mountain lettuce
Lactuca persica
Lactuca petrensis
Lactuca quercina (Eurasia)
Lactuca racemosa
Lactuca raddeana (Asia)
Lactuca rechingeriana
Lactuca rosularis (Iran, Turkmenistan)
Lactuca saligna (Eurasia) – willow lettuce, least lettuce, narrow leaf lettuce
Lactuca sativa – lettuce, garden lettuce
Lactuca scarioloides (western Asia)
Lactuca schulzeana (Angola, Cameroon, Zaire)
Lactuca schweinfurthii (Africa)
Lactuca serriola (Africa, Asia, Europe) – prickly lettuce, compassplant, scarole, milk thistle
Lactuca setosa (Africa)
Lactuca sibirica (Eurasia)
Lactuca singularis (Spain)
Lactuca songeensis
Lactuca spinidens (Tajikistan, Turkmenistan)
Lactuca stebbinsii (Angola)
Lactuca takhtadzhianii (Armenia)
Lactuca tatarica (Northern Hemisphere) – blue lettuce
Lactuca tenerrima (southern Europe, Morocco)
Lactuca tetrantha (Cyprus)
Lactuca tinctociliata
Lactuca triangulata (Asia)
Lactuca triquetra
Lactuca tuberosa (Eurasia)
Lactuca ugandensis
Lactuca undulata (Asia)
Lactuca viminea (Africa, Asia, Europe) – pliant lettuce
Lactuca virosa (Europe, northern Africa) – bitter lettuce, great lettuce
Lactuca watsoniana (Azores)
Lactuca winkleri (Tajikistan)
Экология
Лактука түрлері көптеген көбелектердің күмілкендері үшін тағамдық өсімдіктер болып табылады.
Этимология
"Lactuca" латын тілінен шыққан және "сүтті шырынды" деген мағынаны білдіреді. "Lactuca" және "лактик" (сүтке қатысты) сөздерінің түбірі "lactis" болып табылады.