Кения Абагусии этносы

Кіріспе

Кенияның этникалық тобы

infobox этникалық тобы|
| group = Абагусии (Aba goosie)
| image = Abagusii халқы.png
| image caption = Абагусии халқы ән салып, би билеп, жергілікті арфада (Обоконо деп аталады) ойнап жатыр
| population = 2,703,235
| regions = Кения
| languages = Экегусии
| religions = Христиандық, дәстүрлі сенімдер, Ислам
| related = Абакурия, Амеру, Эмбу, Масаи халықтары Элгон тауының солтүстігінен келген деп саналады. Абагусиидің көпшілігі Кенияның масаи, кипсигис, абакурия және амеру халықтарымен тығыз байланысты. Абагусии нгурими, ранги, мбугве, симбити тілдерімен де тығыз тілдік байланысқа ие. Алайда, "Кисии" термині Экегусии тілінде мағынасы жоқ. Кисии қаласы – Абагусии халқының негізгі қалалық орталығы. "Босонго" атауы "Абасонго" деген сөзден шыққан деп есептеледі, ол "ақтар" немесе "ақтар қоныстанған жер" дегенді білдіреді, бұл колониялық дәуірде қалада тұрған қоныс аударушыларға сілтеме жасайды. Ағылшындар Абагусииді атау үшін "Косова/Коссова" деген атты да қолданған. Кейбір ғалымдардың Абагусии Угандадан көшіп келген деген теориясы нақты тарихи дәлелдермен расталмаған, себебі Абагусии Угандада қоныстанғандығы туралы мәліметтер жоқ және олар Элгон тауының кениялық жағының шығыс беткейлерінде ғана қоныстанған. Бұл аймаққа соңғы болып банту тілінде сөйлейтін халықтар қоныстанды, олардың көші-қоны б.з. 1-ші ғасырында басталды. Бірнеше оңтүстік нилот және оңтүстік кушит тайпалары Абагусииге ассимиляцияланды, олар сүндеттеу және басқа да дәстүрлердің таралуына ықпал еткен болуы мүмкін.

Колониялық дәуір

Абагусилерді басқа этникалық топтар, амеру, абакурия және масаилармен бірге, соғысқа құштар және қатал жауынгерлер ретінде қарастырды; Абагетуту тайпасы әсіресе барлық Абагуси тайпаларының ең жауынгерлері саналды. Мараголи, Нуби,

Колониядан кейінгі кезең

Колониялық дәуірден кейін Абагусийлер өздерінің дәстүрлі мекендеу орындарынан тысқары қарай кеңіп, Хома-Бей, Мигори, Кисуму және Сиая сияқты Лоу Ньянза округтерінің ірі қалаларына, сондай-ақ Кенияның басқа да қалалары мен кенттеріне қоныстанды. АҚШ-та (әсіресе Миннесота штатында), Ұлыбританияда, Канадада, Жаңа Зеландияда, Австралияда және Оңтүстік Африкада да елеулі диаспоралық қауымдар бар.

Нилотик тілінде сөйлейтіндермен қарым-қатынасы

Абагуси және олардың көрші нилот тілінде сөйлейтін қауымдастықтары (масай, нанди, кипсигис, луо) арасындағы қарым-қатынас әлеуметтік желілерде көбінесе жағымсыз бейнеленеді. Нилоттарды отаршыл және соғысқұмар деп есептеген отаршылдық көзқарастар кеңінен кеңейтілген кениялық дискурста сақталып қалды, бұл Очиенг пен Огот сияқты ғалымдар мен зерттеушілердің еңбектерінде көрініс тапқан. Бұл ғалымдар отаршылдық стереотиптерді пайдаланып, өздерінің жұмыстарында нилот тілінде сөйлейтін қауымдастықтарын көбінесе стереотиптеуге ұшыратты. Бұл стереотиптерге қарамастан, Абагуси колониялық кезеңге дейін де, кейін де Нилот көршілерімен жақсы қарым-қатынас орнатып келді. Колонияға дейін Абагуси осы қауымдастықтармен, әсіресе луо халқымен айырбас сауда жасады және кейде мал ұрлаушыларды жеңу үшін бірігіп жұмыс істеді. Африка халықтарын ерекше, ішкі жағынан біртекті топтарға бөлу ең жақсы жағдайда жалпылау болып саналады, ал ең нашар жағдайда – дұрыс емес. 19 ғасырда еуропалықтар шай, кофе, банан және ең маңыздысы – жүгері енгізді. 1920 жылдары жүгері тез арада саусақты арпа мен соргоны басты және ақшалай дақыл ретінде ығыстырды. 1930 жылдары шай мен кофе маңызды ақшалай дақылдарға айналды. Әйелдерге қарағанда ерлер егін шаруашылығына аз қатысты. Мал өсітуді негізінен ұлдар мен үйленбеген ерлер жүзеге асырды, ал қыздар мен үйленбеген әйелдер егін егуге көмектесті. Бұл рәсім әдетте жыл сайын қараша және желтоқсан айларында өтіп, содан кейін үлкен ұлдар басқаратын түрлі іс-шараларға қатысатын ұлдардың және үлкен қыздар басқаратын қыздардың оқшаулану кезеңі басталады. Бұл кезеңде бастама алғандарды тек үлкен, сүндеттелген ұлдар мен қыздар ғана көре алады. Бұл уақытта басқа біреудің келуіне тыйым салынған. Оқшаулану кезеңінде ұлдарға қоғамдағы жас адам ретіндегі рөлдері және сүндеттелген адамның мінез-құлқы үйретіледі. Сондай-ақ, ұлдар мен қыздар ұят ережелерін ("чинсони") және құрметті ("огосика") үйренді. Абагуси сонымен қатар сиқыршыларды құрметтеді және ата-бабаларға табынды, ата-бабалардың рухтарын "Эбиреча" деп атады. Бүгінде Абагусидің көпшілігі христиан дінін ұстанады, олардың негізгі төрт бағыты – католицизм, жетінші күндік адвентистер, швед лютерандықтары және Құдайдың елуінші күн ассамблеясы. Абагусидің аз бөлігі әлі де дәстүрлі дінін сақтайды, ал басқалары дәстүрлі дін мен христиан дінінің синкретикалық формасын ұстанады. Көптеген адамдар әлі де өлгендердің ашуланған рухтарын анықтап, оларды жұбату жолдарын ұсына алатын бақсыға ('омарагори') барады. Тұрмысқа шыққан ер адам, оның әйелдері, тұрмысқа шықпаған қыздары мен сүндеттелмеген ұлдары омочияда тұрды. Мал жаю далаларында орналасқан эбисаратты мал ұрлаушылар мен қарақшылардан қорғау үшін ер жауынгерлер күзетті.

The relationship between the Abagusii and their neighbouring Nilotic speaking communities (such as Maasai, Nandi, Kipsigis, Luo) is often painted negatively on social media. The colonial perceptions of Nilotics as more hostile and warlike have continued to persist in wider Kenyan discourse as evidenced by works of scholars and researchers such as Ochieng and Ogot among others. These scholars have exploited such colonial stereotypes and largely stereotyped the Nilotic speaking communities in their works. Despite these stereotypes, the Abagusii have often maintained positive relationships with their Nilotic neighbours in the pre and post colonial era. Prior to colonization, the Abagusii engaged in barter trade with these communities, especially the Luo people, and at times, worked together to defeat cattle raiders. This categorization of Africa's people into distinct, internally homogeneous groups is seen as generalizing at best, and inaccurate at worst. In the 19th century, Europeans introduced tea, coffee, bananas/plantains, and most importantly, maize. By the 1920s, maize quickly replaced finger millet and sorghum as a staple and cash crop. By the 1930s, tea and coffee had become major cash crops. Men were less involved in crop cultivation compared to women. Herding was primarily carried out by boys and unmarried men, and girls and unmarried women helped with crop cultivation. The ritual typically takes place every year in the months of November and December, followed by a period of seclusion where boys are led in different activities by older boys, and girls are led by older girls. During this period, only older circumcised boys and girls are allowed to visit the initiates. It is considered taboo for anyone else to visit during this time. In this period of isolation, the male initiates are taught their roles as young men in the community, and the code of conduct of a circumcised man. Initiated boys and girls were also taught the rules of shame ("chinsoni") and respect ("ogosika"). The Abagusii also revered medicine men and practiced ancestor worship, calling the ancestor spirits "Ebirecha." Today, most Abagusii practice Christianity, with the four major denominations being Catholicism, the Seventh day Adventist Church, Swedish Lutheranism, and Pentecostal Assemblies of God. A minority of Abagusii still adhere to their traditional religion, and others observe a syncretic form of their traditional religion and Christianity. Many still go to visit a diviner ('omoragori') who can point out displeased spirits of the dead and prescribe solutions on placating them. The married man, his wives, and their unmarried daughters and uncircumcised boys lived in the omochie. The ebisarate, situated in the grazing fields, was protected by the male warriors to defend theft by cattle rustlers and raiders.

Сәулет

Гусийлердің үйлері әдетте конус тәрізді шөппен жабылған шатырлары бар, көбінесе дөңгелек пішіндес, бірақ кейде төртбұрышты да болады. Бүгінде Гусий үйлері бұрынғысынан көп өзгелемеген, алайда шатыр мен қабырғаларға шифер және тас қолданылады. Гусийлердің дәстүрлі шаруашылығында қарақұмық және басқа да егіндерді сақтау үшін биік астық қоймалары болған. Абагусилер әдетте мал ұрлығынан және көршілес тайпалардың шабуылдарынан қорғану үшін үйлері мен ауылдарының төңірегіне қабырғалар тұрғызып, бекіністер қазған. Дегенмен, 1913 жылы британдықтар мал қорыларын таратып, Абагусилерді шашыраңқы шаруашылықтарда тұруға мәжбүр етті.

Ас мәзірі

Абагусидің отарлауға дейінгі негізгі тамағы малдың еті, сүті және қаны, қарақұмық пен соргодан алынған дәнді дақылдар, сондай-ақ жемістер, көкөністер, құстар, жеуге жарамды жәндіктер ("чинтуга") және аң аулау мен жинау арқылы алынған жабайы еттен тұрды. Абагуси және басқа африкалық тайпалардың отарлық кезеңдегі тамақтануы Еуропалық отарлаушылармен болған байланыстар нәтижесінде өзгерді, олар Гусиленд пен Африкаға жаңа егістер мен шаруашылық әдістерін енгізді. Басты тағам – обокима, ол қарақұмық немесе сорго ұнынан су қосып, қатайған қамыр тәрізді консистенцияға дейін пісіріледі. Ол көбінесе ринагу, чинсага, рикунени, ендерма, эмбога, омотере, рисоса, егесаре сияқты және басқа да жергілікті жасыл жапырақтармен, көкөніс ретінде беріледі. Ол сүтпен, әсіресе малдың қышқыл сүтімен беріледі, сондай-ақ басқа да кез келген сорпамен де берілуі мүмкін. Экегуси тілінде "тамақтану" ("рагера") дегені көбінесе ортасында обокима бар тағамды білдіреді. 1920 жылдарға қарай жүгері Гусилендке әкелінді және саусақты қарақұмық пен соргоны басты және ақшалық дақылдар ретінде ығыстырды. Осының салдарынан, қазір обокима дайындау үшін көбінесе жүгері қолданылады. Ритоке (көпше түрі: "аматоке"), пісірілген және дәмделген банандардан жасалған тағам, танымал жеңіл тамақ, бірақ ол толыққанды тағам емес, қосымша тағам саналады.

Әлеуметтік ұйым

Абагусидің әлеуметтік ұйымы кландық және орталықтандырылмаған болып табылады. Абагуси қоғамы басқа қоғамдармен салыстырғанда әлеуметтік/касталық жіктелуге аз ден қойды, және каста немесе әлеуметтік жағдайға негізделген айқын иерархиялық құрылым болған жоқ. Мысалы, темір ұсталары ("оботури") және жауынгерлер ("оборовани" / "чинкороро") сияқты белгілі бір мамандықтар көбінесе құрметке ие болған, бірақ жеке кастаны құраған жоқ.

Саяси ұйым

Абагусидің орталықтандырылмаған, рулық құрылымға негіделген басқару жүйесі болды. Әр рудың өз тәуелсіз үкіметі мен басшысы болды; ру басшысы ("omorwoti / omogambi") – барлық рулар үшін ең жоғары басшылық лауазымы еді және патшаға немесе басшыға тең келетін. Абагуси еркектерінің араласқанда бір-бірін ‘ервоти’ немесе ‘омогамби’ деп атауы жиі кездесетін жайт. Жеке руларға тән төменгі деңгейдегі басшылық лауазымдар да болды. Жауынгерлер қауымды қорғауда және олардың сиыр түріндегі ортақ мүлкін сақтауда маңызды рөл атқарды.