Кіріспе
Самбуру – Кенияның солтүстік-орталық бөлігінде қоныстанған нилот халқы. Самбурулар – жартылай көшпелі мал өсірушілер, олар негізінен ірі қара мал өсіреді, сонымен қатар қой, ешкі және түйе де ұстайды. Олар өздерін Локоп немесе Лоикоп деп атайды, бұл атаудың мағынасы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ самбурулардың өзі осы мәселеде келісім таппайды. Көптеген адамдар бұл атаудың «жер иелері» дегенді білдіретінін айтады («lo» меншікті білдіреді, ал «nkop» – жер), бірақ басқалары бұл терминді мүлдем басқаша түсіндіреді. Самбурулар нилот тілдерінің бірі – маа тілінің самбуру диалектісінде сөйлейді. Маа тілінде маа қауымдастығының тағы 22 кіші тайпасы, яғни масаилер де сөйлейді. Көптеген батыс антропологтары самбуру тайпасын өз анасы – масаи қауымдастығынан тәуелсіз, жеке қауымдастық ретінде қарастыруға тырысты, және бүгінде көптеген самбуру халқы осы көзқарасқа сенеді. Бұл аймақта көптеген ұлттық саябақтар бар, олардың ең танымалдарының бірі – Самбуру ұлттық қорығы. Самбуру тайпасы – Кения мен Танзаниядағы Кисонко (Исикиари) және Кения мен Танзаниядағы Пурко тайпаларынан кейін маа қауымдастығының үшінші ең ірі тайпасы болып табылады.
The Samburu are a Nilotic people of north central Kenya. Samburu are semi nomadic pastoralists who herd mainly cattle but also keep sheep, goats and camels. The name they use for themselves is Lokop or Loikop, a term which may have a variety of meanings which Samburu themselves do not agree on. Many assert that it refers to them as "owners of the land" ("lo" refers to ownership, "nkop" is land) though others present a very different interpretation of the term. Samburu speak the Samburu dialect of the Maa language, which is a Nilotic language. The Maa language is also spoken by other 22 sub tribes of the Maa community otherwise known as the Maasai. Many Western anthropologists tried to carve out and create the Samburu tribe as a community of its own, unaffiliated to its parent Maasai community, a narrative that seems that many Samburu people today hold. There are many game parks in the area, one of the most well known is Samburu National Reserve. The Samburu sub tribe is the third largest in the Maa community of Kenya and Tanzania, after the Kisonko (Isikirari) of Tanzania and Purko of Kenya and Tanzania.
Тарих
Вото (кейде Ото, *До, То және До) – Самбуру тайпасы өздерінің отаны деп санайтын жер. "Вото" сөзі Самбуру тілінде "солтүстік" дегенді білдіреді. Нақты орналасқан жері белгісіз. Әдетте, ол Түркана көлінің солтүстігінде орналасқан деп есептеледі және Эфиопияның оңтүстігінде болуы мүмкін деген болжам бар. (кейбір мәліметтерде "To" деп көрсетіледі, бұл Календжин тіліндегі *d дыбысының аралық дауыстылар арасындағы жақын айтылуы – ең жақын жазылуы "Tto"). Бұл, Оңтүстік Нилоттар мен Шығыс Кушиттер арасында Кенияның батысында Оңтүстік Нилоттар қоныстанғанға дейінгі қарқынды қарым-қатынас кезінде маңызды мәдени алмасу болғанын көрсететін тіл білімі зерттеулерімен сәйкес келеді.
Әлеуметтік ұйым
Самбурулар геронтократиялық қоғам. Ақсақалдардың билігі олардың қарғысқа сенуімен байланысты, бұл некелерді ұйымдастыру және қосымша әйелдер алудағы монополияларын бекітеді. Бұл, отыз жасқа дейінгі үйленбеген жас еркектердің әлеуметтік дамуын тоқтатады, осылайша олардың жасөспірімдік жағдайын ұзартады.
Киім-кешек
Ерлер көбінесе қызғылт немесе қара түсті мата киеді, оны шотланд килтіне ұқсас түрде белге орайды. Олар масаи қауымының басқа тайпалары сияқты, мойынға тағатын әшекейлермен, білезіктермен және тобыққа тағатын әшекейлермен безендіреді. Моран (яғни "жауынгерлер") жасындағы жігіттер әдетте шаштарын ұзын өрімдерге тоқып, ересекке жеткен кезде шаштарын қырып тастайды. Шаштарын қызыл сары түспен бояуға болады. Кейде олардың денелерін де сары түспен безендіреді. Әйелдер көк немесе күлгін түсті екі матадан киім тігеді, біреуін белге, екіншісін кеудеге орайды. Әйелдер шаштарын қырып, көптеген әшекейлер мен білезіктер тағады. Соңғы он жылда дәстүрлі киім үлгілері өзгерді. Кейбір ерлер 1980-90 жылдардағы қызыл тартан матасын киеді немесе белдеріне қара жасыл/көк түсті, көбінесе шортпен бірге киілетін "кикой" деп аталатын клеткалы мата орайды. Марани (Лмуран) (жауынгерлер) гүлді немесе пастельді түсті мата киеді. Кейбір әйелдер әлі де көк немесе қызыл матадан киім киеді, бірақ жануарлар немесе гүлдер суреті салынған, терең түсті мата кию сәнге айналды. Әйелдер киімдерімен бірге кішкентай майкалар киеді, сондай-ақ клеткалы юбкалар да танымал болды.
Тамақ пен қоғам
Дәстүрлі Самбуру негізінен мал шаруашылығына тәуелді болған, бірақ көршілерімен сауда жасау және жабайы өсімдіктерді пайдалану да маңызды рөл атқарды. Колониялық кезеңге дейін сиыр, ешкі және қой сүті күнделікті тамақ ретінде қолданылды. Ауызша және жазба деректерге сәйкес, кірі мал кем дегенде XVIII ғасырдан бастап тамақтану мен экономика үшін маңызды болды. XXI ғасырда мал және кірі мал Самбуру экономикасы мен әлеуметтік жүйесі үшін маңыздылығын сақтап келеді. Сүт Самбурудың қазіргі тамақтануының құнды бөлігі болып табылады және оны жаңа немесе ашытылған күйінде ішеді; «пісірілген» сүт көбінесе жақсырақ деп есептеледі. Сиыр еті көбінесе мерекелік шараларда немесе сиыр өлген кезде жейді. Кірі малдың еті жиірек жейді, бірақ тұрақты түрде емес. Бүгінде Самбуру мал сатудан түскен ақшаға ауыл шаруашылығы өнімдерін көбірек сатып алады, ең көп таралғаны – жүгері ұнынан жасалған ботқа. Шәй де кең таралған, оны көп мөлшерде қантпен және (мүмкін болғанда) көп сүтпен ішеді, ол қазіргі Самбуру тамақтануының негізгі бөлігі болып табылады. Қанды тірі жануарлардан да, сойылған жануарлардан да алады. Қанды дайындаудың кем дегенде он үш әдісі бар, және ол толыққанды тағамды құрауы мүмкін. Кейбір Самбуру қазір ауыл шаруашылығымен айналысып, әртүрлі нәтижелерге қол жеткізіп жатыр.
Сүндеттелу - еркек пен әйел
Самбуру тайыншаларын (бұрынғы тері) және қыздарды (клитор) сүндеттейді. Кенияда қыздарды сүндеттеу заңсыз. Ұлдар жасөспірім шағында сүндеттеледі, ал қыздардың көпшілігі некеге тұру алдында сүндеттелуге мәжбүр болады. Сүндеттелмеген қыздар "бұлжын" деп аталатын әдет бойынша зорталауға ұшырайды және бала тууға құқықтары жоқ.
Дін
Самбуру діні дәстүрлі түрде олардың көп қырлы құдайлығына (Нкай) баса назар аударады. Нкай (әйелдік зат есім) қазіргі Самбуру халқының өмірінде белсенді рөл атқарады. Балалар мен жастардың, әсіресе әйелдердің Нкай туралы көріністерін айтуы сирек емес. Олардың кейбіреулері біраз уақыт бойы болжам жасайды, ал кейбіреулері өмір бойына болжам жасаумен танылады. Мұндай спонтанды болжамгерлерден басқа, Самбуруда 'лоибонок' деп аталатын ритуалдық баяндар немесе шамандар бар, олар жеке аурулар мен бақытсыздықтардың себептерін анықтайды және жауынгерлерге жол көрсетеді. Самбуру халқы Нкайды өмірдің барлық қауіп-қатерінен қорғайтын күш деп санайды. Бірақ Нкай егер үлкен кішіге құрметсіздік көрсеткені үшін қарғыс айтса, жаза да береді. Ақсақалдың ашуы Нкайға шақыру ретінде қарастырылады, ал қарғыстың дұрыс екендігіне Нкай шешім шығарады. Бақытсыздыққа ұшыраған және үлкенге құрметсіздік көрсеткен адам ағасына барып, оның батасын алу үшін өтемақы төлеуі керек. Бұл ақсақалдың ашуын басаңдатып, Нкайдың қорғанысын қайтаруға көмектеседі. Дегенмен, ақсақалдың кішіні қарғауы сирек кездеседі. Қарғыстар тек өте ауыр құрметсіздік жағдайларында ғана қолданылады. Көптеген Самбуру халқы Иса Мәсіхке сенетін христиандар. Самбурудағы христиан пасторларының көп бөлігі орталық қала Уамбаның төңірегінде тұрады. Бұл аймақтағы пасторлардың көпшілігі ағылшын, суахили және Самбуру тілдерін еркін меңгереді. Пасторлар қаладан шығып, "манайатталарға" (бұл олардың кішкентай үйлері және оларды қоршап тұрған тікенді шеңберлі аумақтарын білдіреді) барады, сонда олар халық арасында құрған шіркеулерді аралайды. Олардан ғибадат қызметтері қашан өтетінін сұрағанда, олар жай ғана: "Пастор келген кезде ғибадат етеміз" деп жауап береді.
Батыс халық мәдениетінде
Самбуру тайпасы Голливуд фильмдерінен бастап, ірі теледидар жарнамалары мен басты ағымдағы журналистикаға дейін кеңінен бейнеленген. Мұндай бейнелеулер Самбурудың әдемі мәдени дәстүрлерін жақсы пайдаланады, бірақ кейде дәлдіктен айырылады. Самбурудың кинодағы алғашқы пайда болуларының бірі 1953 жылғы Джон Фордтың классикалық «Могомбо» фильмінде болды, онда олар Кларк Гейбл, Грейс Келли және Ава Гарднер сияқты жұлдыздардың фон ретінде тартылды. 1990 жылдары 300 Самбуру Оңтүстік Африкаға Кевин Бэконмен бірге «The Air Up There» баскетбол комедиясында түсу үшін барды, онда Самбуру «The Winabi» деп аталатын топ ретінде көрсетілді, ал олардың ханзадасы баскетболмен айналысатын, Бэконды колледж бас жаттықтырыстығына жеткізе алатын дарынды ойыншы болып бейнеленді. Самбурудан алынған актерлар Майкл Дуглас пен Вал Килмердің қатысуымен түсірілген «The Ghost and the Darkness» фильміндегідей, Самбуруға жақын, бірақ көбірек танымал Масай тайпасының мүшелерін сомдау үшін пайдаланылды. 2005 жылғы «Ақ Масай» фильмі – швейцариялық әйелдің Самбуру еркегіне ғашық болуы туралы – екі тайпаны шатастырады, себебі авторлар мен режиссерлер ешкім Самбуру туралы естімейтініне сенді. Самбуру бишілері MasterCard жарнамасына енгізілді. Самбуру жүгірушілері 1980-ші жылдардың соңындағы Nike жарнамасында танымал болды, онда Самбуру еркегінің сөздері Nike слоганы ретінде «Just Do It» деп аударылды. Бұл қате антрополог Ли Кронкпен түзетілді, ол жарнаманы көріп, Nike компаниясы мен БАҚ-қа Самбуру еркегінің «Мен бұларды қаламаймын. Маған үлкен етік беріңіздер» дегенін хабарлады. Nike қателікті түсіндіре отырып, олар диалогты өздері қосыптыр және «Америкада ешкім оның не айтқанын білмейді деп ойладық» деді. 2001 жылы Кенияда түсірілген Survivor американдық реалити-шоуының 3-ші маусымындағы бір тайпа Самбуру деп аталды.
Соңғы соғыс
2009 жылы MSNBC телеарнасы оқырмандарын Самбуру округі деп саналатын жерлерге саяхатқа алып шықты, сонымен бірге Самбуру және көршілес Покот халқы арасындағы қақтығыстар екі тараптың да аштыққа ұшырауының салдары екенін, себебі олардың малдары жайылымдық жерлерге қарағанда көп болғанын мәлімдеді. 2010 жылдан бері Самбуру мен Покот тайпалары арасындағы қарулы қақтығыс күшейді және ол негізінен мал басының өсуіне байланысты азайып бара жатқан жайылымдар үшін болды, қазір бір топта 1500-ге дейін мал бар. 2010 жылдан бері қайталап орын алатын құрғақшылықтар мен 2017 жылғы апатты құрғақшылық жайылым үшін болған шайқастардың екі тараптың да Лайкипия округінің табиғатты қорғау аймақтарына шабуыл жасауына әкелді. Саясаткерлер барлық тарапта осы қақтығысты осылай малшылар қауымдастықтары арасындағы беделін арттыру құралы ретінде пайдаланады.