Кениядағы Кіпсігіс тайпасы

Кіріспе

Кениядағы кіші тайпа Кипсигис немесе Кипсигистер – Календжин этностық тобының нилоттық құрамындағы тайпа. Олар Календжин тілінің бір диалектісінде сөйлейді, оны олардың қауымдық атауы – Кипсигис деп атайды. Кипсигистер мен Кенияның жергілікті тұрғындарының тағы бір тобы – Огиектердің біртұтас этностық қалыптасқандығы байқалады. Кипсигистер – Календжин қауымдастығының ең ірі кіші тайпасы. Кениядағы соңғы халық санауы бойынша Кипсигис тілінде сөйлейтін адамдардың саны 1 972 000-ға жетеді, бұл барлық Календжин тілінде сөйлейтін халықтың 45% құрайды. Олар Кэрихоның жоталы аймақтарын мекендейді, бұл аймақ Тимбороадан басталып, оңтүстікте Мара өзеніне дейін, ал шығысында Мау жарқабатынан Кебенетиге дейін созылады. Сонымен қатар, олар Лайкипия, Китале, Накуру, Нарок, Транс-Мара ауданы, Эльдорет және Нанди төбелерінің де бөліктерін қамтиды. Календжиндерден басқа, тағы бір тайпа – Батыс Танзанияның Татонга тайпасы бар. Оңтүстікке қарай кеңейген кезде Кипсигистер мен Татонга халықтары қазіргі Танзанияның батысындағы Шиньянга аймағына жеткен, бірақ бұрынғы топ Керихо аймағына қайтып келген, ал кейбіреулері оңтүстікке қайта оралғанмен, Танзания шекарасына жақын Транс-Марадағы Ангата Баригойға ғана қоныстанды.

Sub Tribe in Kenya

The Kipsigis or Kipsigiis are a Nilotic group contingent of the Kalenjin ethnic group and speak a dialect of the Kalenjin language identified by their community eponym, Kipsigis. It is observed that the Kipsigis and another aboriginal group native to Kenya known as Ogiek have a merged identity. The Kipsigis are the biggest sub tribe within the Kalenjin community. The latest census population in Kenya put the Kipsigis at 1,972,000 speakers, accounting for 45% of all Kalenjin speaking people. They occupy the highlands of Kericho stretching from Timboroa to the Mara River in the south and the Mau Escarpment in the east to Kebeneti. They also occupy parts of Laikipia, Kitale, Nakuru, Narok, the Trans Mara District, Eldoret and the Nandi Hills. Apart from the Kalenjin, the other tribe is the Tatonga of Western Tanzania. In their expansion southwards, the Kipsigis and the Tatonga people reached the present day Shinyanga area in Western Tanzania only for the former group to return to the Kericho area before some went back south, but could only settle at Angata Barigoi in Trans Mara next to the Tanzanian Border. {
"type": "FeatureCollection",
"features": [
{
"type": "Feature",
"properties": {},
"geometry": {
"type": "Polygon",
"coordinates": [
[
[
35.592785,
0.371987
],
[
35.580597,
0.391383
],
[
35.585403,
0.404945
],
[
35.59227,
0.407861
],
[
35.705395,
0.360498
],
[
35.720158,
0.365464
],
[
35.733376,
0.357398
],
[
35.735092,
0.36856
],
[
35.74419,
0.378515
],
[
35.761185,
0.376966
],
[
35.824356,
0.367356
],
[
35.868301,
0.370789
],
[
35.888901,
0.376968
],
[
35.91259,
0.410094
],
[
35.928469,
0.409494
],
[
35.965891,
0.419538
],
[
35.979195,
0.472921
],
[
36.054039,
0.557723
],
[
36.046314,
0.570593
],
[
36.034641,
0.580033
],
[
36.009579,
0.569395
],
[
35.974216,
0.555152
],
[
35.946579,
0.558578
],
[
35.933189,
0.55034
],
[
35.905724,
0.547592
],
[
35.891304,
0.526652
],
[
35.854225,
0.505026
],
[
35.833626,
0.492308
],
[
35.837746,
0.468623
],
[
35.830193,
0.465878
],
[
35.827103,
0.474459
],
[
35.816803,
0.473773
],
[
35.817146,
0.464854
],
[
35.811653,
0.4573
],
[
35.797234,
0.457645
],
[
35.795174,
0.46777
],
[
35.79586,
0.47344
],
[
35.780411,
0.51326
],
[
35.776291,
0.522872
],
[
35.773544,
0.537975
],
[
35.747108,
0.531796
],
[
35.736809,
0.531455
],
[
35.721016,
0.55205
],
[
35.711746,
0.55514
],
[
35.712433,
0.564409
],
[
35.71312,
0.573678
],
[
35.707283,
0.590841
],
[
35.694237,
0.600454
],
[
35.685997,
0.619334
],
[
35.685654,
0.639244
],
[
35.678444,
0.657093
],
[
35.670891,
0.65984
],
[
35.662994,
0.677004
],
[
35.639648,
0.701713
],
[
35.606689,
0.675642
],
[
35.59845,
0.637179
],
[
35.572357,
0.630325
],
[
35.549011,
0.587759
],
[
35.450478,
0.591708
],
[
35.488586,
0.549288
],
[
35.491333,
0.484752
],
[
35.467987,
0.447675
],
[
35.451508,
0.402362
],
[
35.450134,
0.359794
],
[
35.474854,
0.33508
],
[
35.48996,
0.293885
],
[
35.533905,
0.295257
],
[
35.57785,
0.302114
],
[
35.60257,
0.274661
],
[
35.625916,
0.287017
],
[
35.638275,
0.273285
],
[
35.64497,
0.272769
],
[
35.65012,
0.268992
],
[
35.65321,
0.260409
],
[
35.653553,
0.250283
],
[
35.659561,
0.244103
],
[
35.651665,
0.235521
],
[
35.652866,
0.226595
],
[
35.656643,
0.213719
],
[
35.652351,
0.210801
],
[
35.649433,
0.205993
],
[
35.659561,
0.199813
],
[
35.660248,
0.193977
],
[
35.652008,
0.194325
],
[
35.649261,
0.178534
],
[
35.634155,
0.173722
],
[
35.613556,
0.2005
],
[
35.612869,
0.221783
],
[
35.590897,
0.22247
],
[
35.568237,
0.229335
],
[
35.553818,
0.227278
],
[
35.53442,
0.252169
],
[
35.524979,
0.273283
],
[
35.505409,
0.272254
],
[
35.472965,
0.278607
],
[
35.458202,
0.286502
],
[
35.444813,
0.293883
],
[
35.423012,
0.298861
],
[
35.414257,
0.304182
],
[
35.408421,
0.310876
],
[
35.403271,
0.306243
],
[
35.366192,
0.348477
],
[
35.372028,
0.36203
],
[
35.383701,
0.359456
],
[
35.396061,
0.352762
],
[
35.395718,
0.36306
],
[
35.399666,
0.363576
],
[
35.391941,
0.368039
],
[
35.384731,
0.372845
],
[
35.38353,
0.376106
],
[
35.360012,
0.37027
],
[
35.349197,
0.376107
],
[
35.338898,
0.378683
],
[
35.336151,
0.394129
],
[
35.321388,
0.41164
],
[
35.318298,
0.41885
],
[
35.311432,
0.423313
],
[
35.314178,
0.435502
],
[
35.285854,
0.489223
],
[
35.292549,
0.490603
],
[
35.310059,
0.50124
],
[
35.311604,
0.509999
],
[
35.315552,
0.512402
],
[
35.311604,
0.518238
],
[
35.3092,
0.520813
],
[
35.306969,
0.529396
],
[
35.305767,
0.53815
],
[
35.326366,
0.570073
],
[
35.337353,
0.579174
],
[
35.350399,
0.551196
],
[
35.360184,
0.529912
],
[
35.367393,
0.521844
],
[
35.379925,
0.519798
],
[
35.381813,
0.525791
],
[
35.37838,
0.528537
],
[
35.375805,
0.530598
],
[
35.379581,
0.533002
],
[
35.383358,
0.54124
],
[
35.386276,
0.551025
],
[
35.390396,
0.558062
],
[
35.392456,
0.565959
],
[
35.391941,
0.585698
],
[
35.400867,
0.59514
],
[
35.408421,
0.607156
],
[
35.391769,
0.627581
],
[
35.396233,
0.636679
],
[
35.398464,
0.648179
],
[
35.426788,
0.720961
],
[
35.47863,
0.762152
],
[
35.506096,
0.774169
],
[
35.519142,
0.774856
],
[
35.538025,
0.779429
],
[
35.550041,
0.787557
],
[
35.570297,
0.767993
],
[
35.617676,
0.722684
],
[
35.639305,
0.741559
],
[
35.69149,
0.728517
],
[
35.69767,
0.758035
],
[
35.724792,
0.75735
],
[
35.733032,
0.786871
],
[
35.750885,
0.813649
],
[
35.752945,
0.831498
],
[
35.741272,
0.841797
],
[
35.730286,
0.865823
],
[
35.730972,
0.899462
],
[
35.702133,
0.926931
],
[
35.673981,
0.942732
],
[
35.612869,
0.98185
],
[
35.548325,
0.980478
],
[
35.46524,
0.933798
],
[
35.378723,
0.992835
],
[
35.332031,
1.002447
],
[
35.271606,
1.018211
],
[
35.241851,
1.036551
],
[
35.216675,
1.018211
],
[
35.189552,
1.029219
],
[
35.164833,
1.030595
],
[
35.131187,
1.028869
],
[
35.115051,
1.069716
],
[
35.089302,
1.058057
],
[
35.076942,
1.021676
],
[
35.062866,
0.998677
],
[
35.059776,
0.981858
],
[
35.037804,
0.983569
],
[
35.014458,
0.954385
],
[
34.990768,
0.964347
],
[
34.884682,
1.01376
],
[
34.851723,
0.987002
],
[
34.830437,
0.968809
],
[
34.833183,
0.950617
],
[
34.842796,
0.934482
],
[
35.006905,
0.891576
],
[
35.015792,
0.892985
],
[
35.007935,
0.883726
],
[
35.073853,
0.823344
],
[
35.087585,
0.776684
],
[
35.06012,
0.719045
],
[
35.054626,
0.650425
],
[
35.057373,
0.58455
],
[
35.05188,
0.488481
],
[
35.032654,
0.430838
],
[
34.996948,
0.406134
],
[
35.010681,
0.345746
],
[
35.038147,
0.307318
],
[
35.06012,
0.233204
],
[
35.101318,
0.18654
],
[
35.134277,
0.159091
],
[
35.200195,
0.164581
],
[
35.244141,
0.200265
],
[
35.271606,
0.233204
],
[
35.304565,
0.227715
],
[
35.343018,
0.23046
],
[
35.323792,
0.178306
],
[
35.285339,
0.170071
],
[
35.26886,
0.131641
],
[
35.233154,
0.095957
],
[
35.301819,
0.076742
],
[
35.362244,
0.112427
],
[
35.408936,
0.082232
],
[
35.411682,
0.032823
],
[
35.436401,
0.013841
],
[
35.472107,
0.008352
],
[
35.510559,
0.008528
],
[
35.579224,
0.002372
],
[
35.631409,
0.035312
],
[
35.641708,
0.059739
],
[
35.669518,
0.048413
],
[
35.654411,
0.07553
],
[
35.690117,
0.073816
],
[
35.69046,
0.097503
],
[
35.69355,
0.108145
],
[
35.730972,
0.152436
],
[
35.722046,
0.181274
],
[
35.724106,
0.201873
],
[
35.768051,
0.200529
],
[
35.789337,
0.169614
],
[
35.79277,
0.160683
],
[
35.787277,
0.121532
],
[
35.793457,
0.112613
],
[
35.805817,
0.096127
],
[
35.821609,
0.121551
],
[
35.844269,
0.089198
],
[
35.879974,
0.032251
],
[
35.893707,
0.052879
],
[
35.90126,
0.054935
],
[
35.917053,
0.085163
],
[
35.925293,
0.075536
],
[
35.949326,
0.051461
],
[
35.982285,
0.014479
],
[
36.040649,
0.017862
],
[
36.095581,
0.013054
],
[
36.117554,
0.004103
],
[
36.103821,
0.057685
],
[
36.117554,
0.056297
],
[
36.129227,
0.056984
],
[
36.133347,
0.111945
],
[
36.141586,
0.122922
],
[
36.147079,
0.182689
],
[
36.203384,
0.2012
],
[
36.198578,
0.216311
],
[
36.180038,
0.226612
],
[
36.206818,
0.236227
],
[
36.220551,
0.216288
],
[
36.236343,
0.208057
],
[
36.269989,
0.164237
],
[
36.356506,
0.157934
],
[
36.401825,
0.129786
],
[
36.364746,
0.052169
],
[
36.300888,
0.054915
],
[
36.256256,
0.032273
],
[
36.22879,
0.008216
],
[
36.170425,
0.057714
],
[
36.129227,
0.14561
],
[
36.073608,
0.122934
],
[
36.059189,
0.138019
],
[
36.002197,
0.138734
],
[
35.956192,
0.1449
],
[
35.936279,
0.124968
],
[
35.890274,
0.157929
],
[
35.860748,
0.21289
],
[
35.831223,
0.211515
],
[
35.811996,
0.215637
],
[
35.79071,
0.217008
],
[
35.764618,
0.225942
],
[
35.746078,
0.218383
],
[
35.717239,
0.223164
],
[
35.69252,
0.210122
],
[
35.675354,
0.207377
],
[
35.671234,
0.16343
],
[
35.658102,
0.217408
],
[
35.657501,
0.229681
],
[
35.665226,
0.228737
],
[
35.680761,
0.232342
],
[
35.690975,
0.235347
],
[
35.703678,
0.237064
],
[
35.717239,
0.246075
],
[
35.713806,
0.244275
],
[
35.71166,
0.246162
],
[
35.71106,
0.2429
],
[
35.709085,
0.242043
],
[
35.697069,
0.248565
],
[
35.699301,
0.254229
],
[
35.70179,
0.252942
],
[
35.701962,
0.258092
],
[
35.709257,
0.26693
],
[
35.663509,
0.313959
],
[
35.636902,
0.31791
],
[
35.631409,
0.331988
],
[
35.609093,
0.344684
],
[
35.592785,
0.371987
]
]
]
}
},
{
"type": "Feature",
"properties": {},
"geometry": {
"type": "Polygon",
"coordinates": [
[
[
34.850006,
1.283921
],
[
34.869232,
1.299023
],
[
34.896698,
1.336091
],
[
34.848633,
1.367667
],
[
34.779968,
1.41846
],
[
34.723663,
1.385514
],
[
34.723663,
1.363186
],
[
34.72229,
1.353921
],
[
34.720917,
1.345341
],
[
34.716797,
1.333674
],
[
34.713707,
1.321319
],
[
34.712334,
1.310681
],
[
34.709587,
1.302788
],
[
34.695511,
1.244112
],
[
34.755249,
1.271566
],
[
34.790268,
1.268132
],
[
34.823227,
1.273625
],
[
34.850006,
1.283921
]
]
]
}
}
]
}

The IBEAC company and the British colonial government referred to the Kipsigis people as Lumbwa and Kwavi. The pre colonial traditional occupations of the Kipsigis included semi pastoral herding, military expeditions, and farming sorghum and millet. Post colonial Kipsigis today still live predominantly in their historical tribal territory on the Western Highlands of Kenya at an altitude of 1500m to 2000m; they mainly grow tea, undertake dairy farming and farm maize. They also grow wheat, pyrethrum and coffee.

Шығу тегі

Малири халқы бастапқыда Эфиопиядағы Омо аңғарынан Оңтүстік Суданға, кейін Угандаға көшіп келді; Малирилер қазіргі Джие елі мен Угандадағы Додот елінің үлкен бөліктеріне қоныстанған деп есептеледі. Олардың аудандарға келуі 600 жылдан 800 жыл бұрын (яғни 1200 жылдан 1400 жылға дейін) деп бағаланады; Малири аумағына Лвуу шабуылдарының салдарынан тайпа топтарға бөлініп, Каленжин тайпаларының Покот және Себей фракцияларын, сондай-ақ Мерилл/Дасаанах тайпаларын (олар Түркана көлінің шығыс жағалауы арқылы Омо аңғарына көшіп кетті) құрды. Покот фракциясы Кениядағы Керио аңғарының айналасындағы масаи және иракв тайпаларымен қарым-қатынас жасады, бұл Cherang'any сияқты Каленжин тайпаларының пайда болуын нығайтты. Себей Оропом тайпасымен қарым-қатынас жасаса, бұл Эльгон тауының биіктігінде прото-Нанди-Кипсиги тобы үшін жағдай жасады. Нанди тайпасының тарихында Нанди тайпасының ата-бабалары Какипохтың басшылығымен Елгон тауынан көшіп келгендігі айтылады. Нанди тайпасының ауызша дәстүрлері бойынша, Лумва тайпалары кейінірек оларға қосылды, бұл Нанди тайпасының Сириква мәдениетімен байланысты адамдар тобын қабылдағанын көрсетеді. Жергілікті халықтың әңгімелеріне сүйенсек, кипсиги тайпасы бастапқыда Нанди тайпасымен бірге "Чемвал" деп аталып, 1800 жылға дейін бір топ болды, содан кейін Кипхориан өзеніндегі Уас Нкишу масаи тайпасының араласуынан бөлініп кетті; нәтижесінде Нанди төбелерінің оңтүстігіндегі (Кипкелион) қауым кипсиги тайпасы болды. Кипсиги және Нанди тайпалары Ронгай аймағына көшіп келді. Кипсиги және Нанди тайпалары шамамен бір ғасыр бойы бірігіп өмір сүрді, бірақ ақырында қоршаған ортаның жағдайына байланысты бөлініп кетуге мәжбүр болды. Олардың арасында құрғақшылық пен Уасин Гишудан келген масаи тайпасының шабуылдары болды. |C. Chesaina, 1991|title=|source= Кипсиги тайпасының әңгімелерінде олардың Египеттен шыққандығы және салқын климатты іздеп, Нил өзені бойымен жол жүргендігі айтылады. Бұл топ өздерін "Миотик" немесе "Лоте Буник" деп атаған, соңғысы "қарға" деген мағынаны білдіреді. Олар көшіп жүрген жолдарында өздері атаған елдерде уақытша қоныстар құрған: Бургей, Тто, Койта Туи/Лотик және ақырында Эльгон тауының аймағы. Кейіннен, есептерде Миотик (Нанди және Кипсиги) тайпаларының Баринго көліне көшуге деген қызығушылығы айтылады, онда олар масаи тайпасымен кездесіп, Мау шыңына қарай оңтүстікке жылжып, екіге бөлінді; Кипсиги тайпасының аты олардың тоқылған тақталар (Киссисик) қолөнерінен туындаған, бұл Лондианидегі Кипсиги төбесінде қоныстанған кезде оларды ерекшелендірген.

The Maliri people originally from Omo Valley in Ethiopia, immigrated into South Sudan and later Uganda; The Maliri are thought to have settled in what are now Jie country and large parts of Dodoth country in Uganda. Their arrival in the districts is estimated at 600 to 800 years ago (i. e. c.1200 to 1400 AD); As a consequence of Lwoo incursion into the Maliri territory, the tribe broke into groups that would go on to forge the Pokot and Sebei factions of Kalenjin and Merille/Dasaanach (who migrated back to Omo Valley through the East banks of Lake Turkana). The Pokot faction would go on to interact with Maasai and Iraqw around Kerio Valley in Kenya with profound impact which would cement the emergence of Kalenjin tribes such as Cherang'any people; while Sebei interacted with Oropom thus possibly creating a seedbed in Mount Elgon highlands for a proto Nandi Kipsigis group. The Nandi account is that the ancestors of Nandi migrated from Mount Elgon under the leadership of Kakipoch. It is observed from the Nandi oral traditions that Lumbwa clans joined them later, thus implying that the Nandi adopted groups of people associated with Sirikwa culture. From local folk lore, the Kipsigis were initially a single group and identity with the Nandi as 'Chemwal' until 1800 when the community was separated by a wedge of Uas Nkishu Maasai in Kipchorian River (River Nyando); the resulting community south of Nandi hills (Kipkelion) became Kipsigis. the Kipsigis and the Nandi moved to Rongai area. The Kipsigis and the Nandi are said to have lived as a united group for about a century, but eventually were forced to separate due to antagonistic environmental. Some of these were droughts and invasion of the Maasai from Uasin Gishu. |C. Chesaina, 1991
|title=|source=The recollection of various accounts among the Kipsigis describe an origin in Egypt and a migration route up the Nile for cooler climate with the group calling themselves 'Miotik' or 'Lote Bunik' with the later meaning cormorants; Along their migration route, they had transitionary settlements in countries they named: Burgei, Tto, Koita Tui/Lotik and finally Mount Elgon region. Later on, the accounts detail an interest among Miotik (Nandi and Kipsigis) to move into Lake Baringo where they possibly encountered the Maasai and pressed on South to Mau Summit and thus split into two; Kipsigis eponym being coined by their material culture of woven plates (Kisgisiik) which seems to have been a defining feature when they settled at Kipsigis Hill in Londiani.

1923 жылғы Нанди наразылығы

1920 жылдардың басында орын алған бірқатар факторлар 1923 жылғы Нанди наразылығы немесе көтерілісі деп аталатын жағдайға әкелді. Бұл 1905-1906 жылдардағы соғыстан бері Нанди халқының ұйымдасқан қарсылық білдірген алғашқы көрінісі болды. Оған негізінен 1920 жылы жерді бөліп беру және салықтың күрт өсуі себеп болды. Салық 1909 мен 1920 жылдар аралығында үш есеге артты, ал төлем күнінің өзгеруіне байланысты 1921 жылы екі салық жиналды. Кипсигистер мен Нанди төлеуден бас тартты, ал бұл сома 1922 жылға ауыстырылды. Сонымен қатар, ірі қара малдың обасынан қорқу себепті, 1921-1923 жылдары Нанди қорығында карантин енгізілді. Нанди халқы қорықтан тыс жерде мал сатуға тыйым салынғандықтан, қолдарында ақша болмады, салық төлеу мүмкін болмады. Әдетте, Нандиде астық жетіспеушілігі мал сату арқылы және астық сатып алу арқылы шешілетін. Бірақ карантин осы мүмкіндікті жойды. Норти циркуляры бойынша жұмысқа алу, отарлық үкіметке деген ашу-ызаны күшейтті. Осының бәрі 1920-1923 жылдар аралығында үкіметке қарсы наразылық пен тәртіпсіздіктің өсуіне себеп болды. 1923 жылы сагет аб еито (түйені құрбан ету) – тарихи маңызы бар рәсім өтуге тиіс болды, онда қауымның басшылығы ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Бұл рәсімнен кейін мал ұрлау көбейе түсетін, себебі енді ресми түрде танылған жауынгерлер өз батылдықтарын көрсетуге тырысатын. Сагет аб еитоға дайындық кезінде әскери құлшыныс байқалды және рәсімге барлық Нанди еркектері бір жерге жиналатын. Бұл жағдайдан алаңдаған және сол кезде Кикуйу мен Луо тайпалары арасында да ұйымдасқан наразылықтар болғандықтан, отарлық үкімет Оркойоттың 1923 жылғы Сагет аб еито рәсімін жамылғы ретінде пайдаланып, үлкен әскери көтеріліс үшін күш жинап жатыр деген пікірге келді. 1923 жылдың 16 қазанында, сагет аб еитоның жоспарланған күнінен бірнеше күн бұрын, Оркойот Барсириан Арап Маньей және тағы төрт ақсақал тұтқындалып, Меруге жер аударылды. Рәсімге рұқсат берілмеді және содан бері ол ешқашан өткізілген жоқ. Оркойот Барсириан Арап Маньей келесі қырық жылды саяси тұтқын ретінде өткізді, Кенияның және мүмкін Африканың ең ұзақ мерзімге саяси тұтқыны болды.

A number of factors taking place in the early 1920s led to what has come to be termed the Nandi Protest or Uprisings of 1923. It was the first expression of organized resistance by the Nandi since the wars of 1905–06. Primary contributing factors were the land alienation of 1920 and a steep increase in taxation, taxation tripled between 1909 and 1920 and because of a change in collection date, two taxes were collected in 1921. The Kipsigis and Nandi refused to pay and this amount was deferred to 1922. Further, due to fears of a spread of rinderpest following an outbreak, a stock quarantine was imposed on the Nandi Reserve between 1921 and 1923. The Nandi, prevented from selling stock outside the Reserve, had no cash, and taxes had to go unpaid. Normally, grain shortages in Nandi were met by selling stock and buying grain. The quarantine made this impossible. The labour conscription that took place under the Northey Circulars only added to the bitterness against the colonial government. All these things contributed to a buildup of antagonism and unrest toward the government between 1920 and 1923. In 1923, the saget ab eito (sacrifice of the ox), a historically significant ceremony where leadership of the community was transferred between generations, was to take place. This ceremony had always been followed by an increased rate of cattle raiding as the now formally recognized warrior age set sought to prove its prowess. The approach to a saget ab eito thus witnessed expressions of military fervor and for the ceremony all Nandi males would gather in one place. Alarmed at the prospect and as there was also organized protest among the Kikuyu and Luo at that time, the colonial government came to believe that the Orkoiyot was planning to use the occasion of the Saget ab eito of 1923 as a cover under which to gather forces for a massive military uprising. On 16 October 1923, several days before the scheduled date for the saget ab eito, the Orkoiyot Barsirian Arap Manyei and four other elders were arrested and deported to Meru. Permission to hold the ceremony was withdrawn and it did not take place, nor has it ever taken place since. The Orkoiyot Barsirian Arap Manyei would spend the next forty years in political detention, becoming Kenya's, and possibly Africa's, longest serving political prisoner.

МБЕ. Жоғары басшы Шеборге арап Тенгеча

Шеборге Арап Тенгеча қыпсығтардың арасында ең көрнекті және көп марапатталған соғыс батыры болды. Ол британдық отарлық үкімет тарапынан Кениядағы қыпсығ тайпасының аға басшысы болып тағайындалды. Ол Джомо Кениатаның жақын досы болды. 1961 жылы Королеваның туған күніне орай Ұлыбритания империясы орденінің азаматтық дивизионының мүшесі (MBE) атағымен марапатталды.

МАУ Елді мекендердегі қоныс аудару бағдарламалары және үйден шығару

Кипсигис тайпасының алғашқы қонысы Лондианидегі Тулваап Кипсигис болды; стратегиялық тұрғыдан, бұл төбе Кениядағы Мау орман қорығының бір бөлігін құрайды. Кипсигистер орманға «Құдай берген» құқықтары бар деп санайды, бұл Кипсигис тарихының бір кезеңінде, Кения тауынан Рифт аңғарындағы Мау орманына дейін созылған аймақта тұратын, түпкілікті аңшы-жинаушы тайпасы – Окиекті қабылдағандықтарын көрсетеді. Мау дағдарысы 1980-1990 жылдары Даниэль Моидың Кану кезеңінде, негізінен этникалық масаи элиталарына жерлер бөлінген кезде басталды. Проблема одан әрі ушықты, топтық шаруашылықтар белгіленген шекарадан асып, орман жерлерін иеленген кезде. Мау орманының бір бөлігі бастапқыда таратылған Нарок округі кеңесіне қарасты сенімді жер болып саналды. Дәстүр бойынша, орманды Огиектер мекендеген. Бірақ, басқа этностардың қоныс аударуына байланысты, орманның үлкен бөлігі қоныстану үшін тазаланды. 2004 жылы танымал Ндунгу есебінде осы жерлердің бөлінуі тізімделді, олар заңсыз деп танылды және оларды жою ұсынылды. 2004-2006 жылдары аралығында кейбір адамдар қоныс аударуға мүмкіндіксіз қуып шығарылды. 2005 жылы үкімет талапкерлерге берілген барлық құжаттарға ескерту жасап, олардың бұрыс берілгенін мәлімдеді. 2008 жылы Кибаки үкіметі, сол кездегі премьер-министр Райла Одинга арқылы, орманды жоюдан қорғау үшін 2008 жылдың қазанына дейін қоныс аударуды жүргізуге бұйрық берді. Бұл бұйрыққа Рифт аңғарының бірнеше саясаткерлері, оның ішінде Исаак Руто қарсы шықты. Сол кездегі Ауыл шаруашылығы министрі Уильям Руто, жер аударылғандарға басқа жерде жер бөлуді ұсынды. Кейіннен, Қоршаған орта министрі Джон Мичуки бұл бұйрықты кері қайтарды. Содан кейін, 2008 жылы, Мау орманында 1980-1990 жылдары жер алған адамдарды қайта қоныстандыру мәселесі бойынша саяси дау туындады.

1992 жылғы шайқастар

1992 жылы бірқатар оқиғалар Кениядағы беймәлімдік сезімін күшейтті. Бұл оқиғалардың ішінде Кения экономикасының негізгі көзі болған шетелдік көмектің тоқтатылуына немесе қысқартылуына әкелген, үкіметтік жемқорлыққа қатысты кең таралған айыптаулар, сондай-ақ президент Даниэль арап Мои үкіметіне қарсы наразылықтар, олар полицейлердің наразылыққа қатысушыларға шабуыл жасауымен аяқталды. Дипломатиялық қысымның нәтижесінде Даниель Торотич Арап Мои басқаратын KANU режимі көп партиялық демократияның саяси талабы мен қажеттілігіне мойынсұнды. 1992 жылғы сайлауға дейін KANU-ға жақын адамдар, жаңадан құрылған оппозицияны қолдағандықтары үшін, Кикуйулердің жергілікті емес екенін және Календжин жерін басып алғанын айтып, Календжиндерді Кикуйулерге қарсы қостырды. Осының салдарынан 1992 жылғы жалпы сайлаудан бұрын, сайлау кезінде және одан кейін этникалық тазалау науқандары басталды, бұл басқа топқа деген жеккөрушілік пен жерге деген тайпалық талаптарға байланысты қорқыныш тудырды.

2018 жылғы Маа-Кыпсиги шайқастары

Масай және Кипсигис тайпалары тарихи және дәстүрлі түрде бір-біріне қарсы тұрған, тіпті Масай дәуірінен бұрынғы кезеңдерде де. Бұл көбінесе мал ұрлығы, содан кейін шайқастар және Масай тайпасын оңтүстікке қарай ығыстырып, жерден қуу ретінде көрінетін. Кения тәуелсіздік алғаннан кейін Масай мен Кипсигис тайпалары арасында тарих пен дәстүрге қатысты, сайлау кезеңінде саяси науқандардың ықпалымен туындайтын шиеленістер жиі болды. Саясаткерлердің сөздері, қоғамдық жиналыстарда да, әлеуметтік желілерде де қақтығыстарды қоздырды деген айыптар бар. Мысалы, 2018 жылы Масай қауымының өкілі, Нарок округінің сенаторы Ледама Олекина үйлерді бұзу туралы жасаған мәлімдемелеріне сынға ұшырады. 2018 жылы Ухуру үкіметі, Жер министрінің басшылығымен, Мау кешеніндегі, негізінен Кипсигис тайпасынан шыққан адамдарды қоныстандырған жерлерді бұзды. Бұл бұзу шаралары өте қатал, ешқандай ескере алмайтын, адамдық емес және өтемақысыз жүргізілді. Масай басшыларының көп бөлігі бұзу шараларын қолдады және олардың жек көруге шақыратын сөздер айтқандары белгілі болды. Осы оқиғалардың нәтижесінде Масай тайпасы Кипсигис тайпасынан жер аударылғандарға шабуыл жасады, ал оларға жауап ретінде Кипсигис тайпасының ер адамдары Нарок және Бомет округтерінде қарсы шаралар жасады. Шайқастарда қарапайым және/немесе дәстүрлі қару-жарақтар қолданылды, олардың ішінде бұрандаға бекітілген, шамамен бір жарым метрлік ағаш сапталған жаңғақтар, найзалар, садақ-жебелер, қылыштар және от (немесе кемінде бензин/газ және тұтандырғыштар) болды. 2018 жылғы үйден қуулар мен Масай-Кипсигис тайпаларының қақтығысынан кейін бірнеше адам құқықтарын қорғаушылар Кения үкіметінің орманнан адамдарды күштеп шығару арқылы адам құқықтарын бұзуына наразылық білдіріп, арыз дайындады. Арызда былай делінген: "Кения үкіметінің ондаған мың адамды орманнан күштеп шығаруы Кенияның тарап болған халықаралық құжаттарда қамтылған бірқатар адам құқықтарын бұзады". Кениялық адвокат Леонард Сигей Бетт Нидерландыдағы Гаагадағы Халықаралық қылмыстық сотына үйден қуу шараларына қарсы петиция тапсырды. Қоршаған ортаны қорғаушы топтар, әдетте, орманнан адамдарды қууды қолдайды, бірақ бұл шаралар достық және адамгершілікпен жүргізілсе ғана.

The Maasai and the Kipsigis have historically and traditionally antagonised each other right from and a period earlier than the Maasai era. This usually manifested as cattle raids, eventual battles and the subsequent southward thwarting and ejection of the Maasai. After Kenya's independence, there have been periodic tensions between the Maasai and the Kipsigis which have backgrounds in history and traditions and fuelled by political incitement especially during the elections period. Politicians have been said to fuel the clashes with their remarks, both in public forums and on social media. In 2018 for instance, Narok County Senator Ledama Olekina, part of the Maasai community, has been criticised for remarks about the evictions. In 2018 particularly, the Uhuru government under the Minister of Lands evicted a section of the Mau Complex settlers who are mainly of Kipsigis ethnicity. The evictions were particularly forceful, inconsiderate, inhuman and without compensation. A major section of the Maasai leaders supported the evictions and are said or known to have committed hate speech. In the wake of the polarisation, the Maasai are reported to have attacked Kipsigis evictees and in retaliation, Kipsigis men in Narok and Bomet counties retaliated. The battles implored the use of crude or/and traditional weaponry including nuts (a nut used to fit to a screw fitted onto a wooden handle about a foot and a half long), spears, bows and arrows, swords and torches (or at least, petrol/gasoline and lighters). Following the 2018 evictions and Maasai Kipsigis clashes, several human rights defenders came together to file a paper in protest of the human rights violations committed by the Kenyan government in evicting people from the forests; it said in part, "The actions of the Government of Kenya in forcibly evicting tens of thousands of people from forests violates a range of human rights, which are contained in international instruments to which Kenya is a State Party." Kenyan lawyer Leonard Sigey Bett filed a petition with the International Criminal Court at The Hague in the Netherlands challenging the evictions. Environmental conservation groups generally support the eviction of people from the forest, but only if the exercise is done amicably and humanely.