Косів: Історія та культура західноукраїнського міста

Кіріспе

Косив (Косiв) – Украинаның батысындағы Ивано-Франковск облысындағы қала. Ол Косив ауданының әкімшілік орталығы. Косив қалалық бірлестігінің (hromada) әкімшілігі Косивте орналасқан. Халық саны: Оның ерекше керамикасы 2021 жылы ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді.

Аттар

Коссов, Косув, Косау, 1918 жылдан 1945 жылға дейін, сол кезде Польшаның екінші республикасының құрамында болған қала ресми түрде Косов Гуцульский деп аталды.

Тарих

Бастапқыда түріктер қиратқан кішкентай қамалдың қалдықтары бар кішкентай хуцул қонысы ретінде, Косив Рибница (өзені) бойында құрылды. Алғашқы жазбаша мәлімет 1424 жылғы 31 қыркүйекте Литваның герцогы Свитригайланың жарғысында кездеседі. Сол кезде ауыл қазіргі Ескі Косив аумағында орналасқан. 1565 жылы, қазіргі Косивке жақын жерде Снятын старостасы Тенчинский Рукив (полякше: Rukow) деген қала құрды. Кейіннен Кутидің иесі, Польша коронасының гетманы Ежи Язловецкий оны қиратты. Біраз жылдан соң, қала қайта жаңғыртылып, Косив деп аталды (алғашқы ауыл осы атпен Ескі Косивке айналды). 1772 жылға дейін Косив/Косово Польшаның билігінде болды. Польшаның бірінші бөлінісінің нәтижесінде (1772 жылғы 5 шілдедегі Санкт-Петербург шарты) Косив Габсбург империясына, Австриялық Галицияның бір бөлігі ретінде қосылды. 1867 жылдан бастап Косив Косов округінің (австриялық атауы) әкімшілік орталығы болды. 1919 жылы, Ұлы соғыстан кейін, аймақ Польшаға қайтарылып, Станислав воеводствосының құрамындағы округ орталығына айналды. Екінші Польша Республикасында Косово ең танымал шипажайлардың біріне айналды. Косов шипажайы 1891 жылы дәрігер Аполинарий Тарнавский құрды. 1911 жылы осында Казимеж және Витольд Лутославскийлер мен Ольга Дроховская Польша скауттар және гидтер қауымдастығының бірінші бөлімшесін құрды. "Косов Хуцульский" деп аталған бұл шипажай соғыс аралық Польшаның белгілі тұлғаларын тартты. Шипажайға Роман Дмовский, Игнацы Дашинский, Войцех Корфанти, Габриела Запальская, Юлиус Остерва, Мария Дабровска, Мелхиор Ванкович, Ксавери Дюниковский, Карол Адвентович, Леон Шиллер, Станислав Дигат, Йозеф Панкевич және Люциан Райдель сияқтылар келді. 1939 жылы Косов Хуцульский Молотов-Риббентроп келісімі және Польшаға жасалған шабуыл нәтижесінде КСРО құрамына кірді. Сол жылдың қыркүйегінде Польша үкіметі Румыния шекарасын өтті. Бұл келісімге қарамастан, Косив 1941 жылғы 1 шілдеден 1944 жылғы 2 сәуірге дейін нацистік Германияның оккупациясында болды. Одан кейін, 1991 жылы Украина тәуелсіздік алғанға дейін, ол қайтадан КСРО құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Косивте шамамен 3700 еврей тұрды. 1941 жылғы қазан айында неміс қауіпсіздік полициясы Пиджамче көшесі арқылы "Қала тауы" деп аталатын жерге 2000-нан астам еврейді жинап, атып өлтірді және оларды жаппай қабірге көмді. 1942 жылғы сәуірде билік 1000 еврейді Коломияға көшіруге мәжбүр етті, бірақ кейбіреулері Косивке оралды. Қыркүйекте Косивте қалған еврейлердің көпшілігі тұтқындалды. Кейбіреулері Косивте атылды, 500-і түрмеге қамалды, ал қалғандары Коломияға, содан Бельцекке жіберілді, онда олар дереу өлтірілді. Қазан және қараша айларында жасырынып жүрген еврейлер Косивте өлтірілді. Шамамен 100 Косив еврейі аман қалды, кейбіреулері жанашыр жергілікті тұрғындармен жасырынды, ал басқалары аймақтан қашып кетті. Косивтегі ерекше боялған керамика 1700 жылдары пайда болды және хуцул халқының тарихы мен мәдениетін көрсетеді. 2021 жылы ол ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді.

Initially, a small Hutsul settlement with the remnants of a small castle destroyed by the Turks, Kosiv was founded on the Ribnica (river). The first written mention of it is in the Grant Charter of Lithuanian Duke Svitrigaila, on September 31, 1424. At that time, the village was in the territory of what is today Old Kosiv. In 1565, not far from modern day Kosiv, Starosta of Sniatyn, Tenczynski founded a town named Rukiv (Polish: Rukow). Polish Crown Hetman Jerzy Jazlowiecki, the owner of Kuty, later destroyed it. Some years later, the town was recovered and named Kosiv (the earlier village of this name thus became Old Kosiv). Until 1772, Kosiv/Kosów was under Polish control. As a result of the first of Partitions of Poland (Treaty of St. Petersburg dated 5 July 1772), Kosiv was attributed to the Habsburg Empire, as part of Austrian Galicia. Since 1867, Kosiv was the administrative center of the Kossow Bezirkshauptmannschaft (Austrian name of the district). In 1919, after the Great War, the area returned to Poland and was turned into a powiat seat within the Stanisławów Voivodship. In the Second Polish Republic, Kosów emerged as one of the most popular spas. The Kosów spa was founded in 1891 by doctor Apolinary Tarnawski. Here, in 1911, one of the first units of the Polish Scouting and Guiding Association was created by Kazimierz and Witold Lutosławski, and Olga Drohnowska. Kosów Huculski, as it was called, attracted top names of the interbellum Poland. The spa was visited, among others, by Roman Dmowski, Ignacy Daszynski, Wojciech Korfanty, Gabriela Zapolska, Juliusz Osterwa, Maria Dabrowska, Melchior Wankowicz, Xawery Dunikowski, Karol Adwentowicz, Leon Schiller, Stanisław Dygat, Jozef Pankiewicz, and Lucjan Rydel. In 1939, Kosów Huculski became part of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR) as a result of the Molotov–Ribbentrop Pact and the Invasion of Poland. Here, in September 1939, the government of Poland crossed the Romanian border. Despite this pact, Kosiv was occupied by Nazi Germany from July 1, 1941, until April 2, 1944. After that time it was, again, a member of the Soviet Union, until the independence of Ukraine in 1991. At the beginning of World War II, around 3700 Jews lived in Kosiv. In October, 1941, the German security police, leading on Pidzamche street to the so called "Town Mountain", rounded up and shot more than 2000 Jews, burning them in mass grave. In April 1942, the authorities forced 1000 Jews to move to Kolomyja, though some returned to Kosiv. In September, most of the remaining Jews in Kosiv were rounded up. Some were shot in Kosiv, 500 were sent to prison, and the rest sent to Kolomyja and from there to Belzec where they were immediately murdered. In October and November, the Jews left behind and in hiding were murdered in Kosiv. About 100 Kosiv Jews survived, some hiding with sympathetic local inhabitants, others by fleeing the area. The distinctive painted ceramics from Kosiv originated in the 1700s and reflect the history and culture of Hutsul people. They were inscribed to UNESCO's list of Intangible Cultural Heritage in 2021.