Кіріспе

Беларусьдегі Могилёв облысының қаласы. Могилёв (/US//m//ə//ɡ//ɪ//l/'/j//ɔ://f/), сондай-ақ Махильёв (, ; Могилёв, ; , ), Беларусьтің шығысындағы қала. Ол Днепр өзенінің жағасында, Ресейдің Смоленск облысымен шекарадан шамамен және Брянск облысынан шамамен қашықтықта орналасқан. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, халқы 353 110 адамды құрайды, 1956 жылы шамамен 106 000 адам болған. Могилёв облысының әкімшілік орталығы болып табылады.

Тарих

Қаланың алғашқы тарихи жазбалары 1267 жылы тіркелген. 14 ғасырдан бастап ол Литва Ұлы Герцогтығының құрамына кірді, ал 1569 жылғы Люблин униясынан кейін Польша-Литва одағының бөлігі болды, онда ол Могилев деп аталды. 16-17 ғасырларда қала шығыс-батыс және солтүстік-оңтүстік сауда жолдарының маңызды торабы ретінде гүлденді. 1577 жылы Польша королі Стефан Баторий қалаға Магдебург құқығын берді. 1654 жылы орыс-поляк соғысы (1654-1667) кезінде қала тұрғындары еврейлерді қууға және олардың мүлігін Могилев тұрғындары арасында бөлісу шартымен ресейліктерге бейбіт түрде тапсыру туралы келісім жасасты. Царь Алексей Михайлович келісімге келді. Алайда, еврейлерді қуудың орнына, орыс әскері оларды қала шетіне алып барып, қырғын жасады. Бұл соғыс кезінде қала екі рет литва әскерімен қоршауға алынды: 1655 және 1660 жылдары. 1661 жылы Могилев көтерілісі (1661) болды. 1708 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде қала Петр I әскерлерімен өртеліп жанылды. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін Могилев Ресей империясының құрамына кірді және Могилев губерниясының орталығы болды. 1938 жылы Могилевті Беларусь астанасы ету туралы шешім қабылданды, себебі Минск сол кездегі Польша-Совет шекарасына тым жақын орналасқан еді. 1915-1917 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ставка, Ресей императорлық армиясының бас штабы қалада орналасты, ал патша Николай II ұзақ уақыт бойы бас қолбасшы ретінде сонда болды. 1918 жылы Ресей революциясынан кейін қала қысқа мерзімге Германия тарапынан басылып алынып, қысқа ғұмырлы Белоруссия Халық Республикасының құрамына кірді. 1919 жылы Могилевті Кеңес Ресейінің әскерлері басып алып, Белоруссия КСР-іне қосты. Екінші дүниежүзілік соғысқа және Холокостқа дейін, Еуропаның көптеген қалалары сияқты, Могилевте де үлкен еврей халқы тұрды: 1897 жылғы Ресей санағына сәйкес, 41,100 тұрғынның 21,500-і еврейлерді құрады (яғни 50 пайыздан астам). 1938 жылы Совет Беларусьінің басшылығы ел астанасын Минскіден Могилевке көшіру туралы шешім қабылдады. Осыған байланысты, қазіргі Могилев қалалық кеңесінің ғимараты 1938-1940 жылдары үкіметтік ғимарат ретінде салынды. Ол Минск үкімет ғимаратына ұқсас болу үшін жобаланды. Барбаросса операциясы кезінде 1941 жылдың 26 шілдесінде қала Вермахт әскерлерімен басылып алынып, 1944 жылдың 28 маусымына дейін неміс оккупациясы астында болды. Могилев SS және полиция басшысы (HSSPF) Эрих фон дем Бахтың ресми резиденциясы болды. Осы кезеңде Могилевтегі еврейлер геттоға жабылып, Ordnungspolizei және SS қызметкерлері тарапынан жүйелі түрде өлтірілді. Генрих Гиммлер 1941 жылдың 23 қазанында 279 еврейдің атылуына жеке куә болды. Сол айдың соңында бірнеше психикалық аурулары бар науқастар тәжірибе ретінде автомобильдің газды түтінімен уланды; бұл өлтіру әдісі кейін бірнеше нацистік жойқын лагерьлерінде қолданылды. Могилевте өлім лагерін құру жоспарлары Малый Тростенец пайдасына тоқтатылды. 1944 жылы Могилев шабуылы кезінде қираған қала Қызыл Армия тарапынан азат етіліп, Советтік бақылауға қайтарылды. Могилевте неміс әскери тұтқындары үшін еңбек лагері құрылды. 1991 жылы Беларусь тәуелсіздік алғаннан бері Могилев оның маңызды қалаларының бірі болып табылады.

Дін

Могилев 1991 жылы Минск-Могилев Рим католик архиепископтығына қосылғанға дейін Латын католик архиепископтығының епископтық орталығы болды. Қазір де ол Ресей Православ шіркеуінің Белоруссия экзархатындағы Могилев және Мстислав епархиясының (Шығыс діни округінің) орталығы болып табылады.

Экономика

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше ірі болат зауыттары бар үлкен металлургия орталығы салынды. Сонымен қатар, кран, автомобиль, трактор және химия зауыттарының бірнеше ірі кәсіпорындары құрылды. 1950 жылдарға қарай Могилевтің басты өндірісі – былғары өңдеу болды, және ол астық, былғары, тұз, қант, балық, ағаш және кремень тауары саудасының ірі орталығына айналды. Содан бері қала Днепр өзеніндегі маңызды ішкі портқа және әуежайға ие. Кеңес Одағының ыдырауынан және Беларусьтің тәуелсіз мемлекет ретінде құрылуынан бастап Могилев елдің маңызды экономикалық және өнеркәсіптік орталықтарының біріне айналды.

Қалалық көрініс

Қаланың ең танымал нысаны – Польша-Литва одағы тұсында салынған, Ратуша (Ратауша) деп аталатын 17 ғасырдың соңындағы қала әкімдігі. Қала әкімдігінің биік мұнарасы Ұлы Солтүстік соғысы мен Ұлы Отан соғысында ауыр зақымдар алды. Ол 1957 жылы бұзылып, 2008 жылы соғысқа дейінгі түрінде қайта салынды. Могилевтің тағы бір маңызды нысаны – 1738 және 1752 жылдар аралығында барокко стилінде салынған, фрескаларымен ерекшеленетін алты бағаналы Санкт-Станислав соборы. Әйгілі Николай монастыры 1668 жылғы әсем соборымен, сондай-ақ түпнұсқа иконостасы, қоңырау мұнарасы, қабырғалары мен қақпаларымен сақталған. Қазіргі таңда ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енуі қарастырылуда. Шағын нысандарға 1780 жылдарға жататын архиепископ сарайы мен естелік аркасы, сондай-ақ нео-ренессанс және орыс тіршілігі стильдерінің үйлесіміндегі үлкен театр кіреді. Могилевтің қалалық бөлігі Поликовичиде 350 метрлік тіреулі телемұнара орналасқан, ол Беларусьтегі ең биік құрылымдардың бірі.

Климат

Могилевте жылы жазды ылғалды континенттік климат басымырақ (Кёппен климат жіктелімі Dfb), жаздары жылы, қыстары суық болады.