Кіріспе

таулы аймақта орналасқан археологиялық мәдениет

Апеннин мәдениеті – Италияның орталық және оңтүстігіндегі біздің заманымыздан бұрынғы 15-14 ғасырлардағы Италияның ортаңғы қола дәуірінің технологиялық кешені. 20 ғасырдың ортасында Апеннин мәдениеті прото, ерте, орта және кеш кезеңдерге бөлінді.

Қоғам

Апеннин мәдениетінің халқы – альпілік малшылар, олар таулы орталық Италияның шалғындары мен тоғайларында мал жайып өмір сүрген. Олар қорғануға қолайлы жерлерде орналасқан шағын елді мекендерде тұрған. Жазғы жайылымдарға көшіп жүргенде уақытша лагерьлер құрып немесе үңгірлерде және жартастардың арасында паналаған. Дегенмен, прото-италия тілінің Италия түбегіне кейінірек пайда болған прото-вилланов мәдениеті (б.з.д. 1200–900 жж.) және, мүмкін, сол замандас, бірақ солтүстікте орналасқан Террамар мәдениеті (б.з.д. 1700–1150 жж.) арқылы келгені болжамдалады.

Сайттар

Мәдениеттің маңызды ескерткіштерінің бірқатары төменде сипатталған.

Colle della Capriola ("Каприола төбесі")

Каприола төбесі Болсена көлінің шығыс жағында, Болсенаның оңтүстігінде орналасқан. Ежелгі заманда Болсена Этрурияның бір бөлігі болған. Этрус құрылымдарының қалдықтарымен қатар, Апеннин мәдениетіне жататын ерекше қоныс орны бар, ол кейінгі неолиттен энеолитке дейін үздіксіз пайдаланылған. Бұл сол аймақтағы халық Апеннин мәдениетінен бұрын өмір сүргенін және мәдени таралу арқылы оны қабылдағанын көрсетеді. 1958 жылы Блох қазба жұмыстарында табылган археологиялық зерттеулерге сәйкес, бұл қоныста ішкі тіректермен бекітілген сабаннан тоқылған шатырлары бар, биік емес үйлер болған. Үйлер тасқа қазылған негіздерге орналасқан және жеке қорғану үшін тас қабырғалармен қоршалған.

Лунни суль Миньоне

Блерадан (солтүстік Лацио) Civitella Cesi фракциясының батысына қарай шамамен 10 км жерде, кішкентай Миньоне өзенінің сол жағалауында, тасталған темір жол көпірінің жанында Лунь-сюл-Миньоне акрополі орналасқан. Бұл жер ғасырлар бойы (археологтардан басқа) тасталып кеткен және Civitella Cesi-ден жаяу жүріп қана қолжетімді. Акрополисте және шығысқа қарай жазықта, Тре Бречи – неолит дәуірінен темір дәуіріне дейін үздіксіз қоныстанған жер, сонымен қатар жақын маңдағы биік платодағы этрус Лунісінің (сол кезде Этрурияда болған) қалдықтары да бар. Этруск қамалы кейінірек салынған. Тре Бречи тізбегінің бір бөлігі Апеннин мәдениетіне жатады. Бұл жерді 1960–1963 жылдары Римдегі швед институты қазып зерттеді. Сонда табылған көптеген C14 сынамалары және кеш гелладикалық керамиканың Апеннин керамикасымен байланысы, Апеннин керамикасының кезеңдерін анықтауға пайдаланылды. Карл Эрик Остенберг оларды былайша жіктеді: I (1350/1300–1250), II (1250–1150), III (1150–1000), IVA (1000–850) және IVB (850–800); яғни, Апеннин мәдениеті 800 ж.б. дейін Вилланован мәдениетісіз сақталған. Қазылымдарда тасқа қашалған үш үйдің негіздері табылды, олардың тереңдігі , ал едендері әктас сынықтарының үстіне тығыздалған топырақтан жасалған. Ұзындығы – , – және ені – . Қабырғалары тастан, ал шатырлары сабаннан жасалған болуы мүмкін. Бірнеше кіреберістер бар. Табылған керамиканың көп бөлігі тағам дайындауға арналған ыдыстардан тұрады. Сонымен қатар, көшпелі ошақтар мен қол диірмендері, бидай, арпа, бұршақ және безнек қалдықтары табылған. Жануар сүйектерінің көп бөлігі ірі қара малға тиесілі, сондай-ақ шошқа, қой және ешкі сүйектері де кездеседі. Халықтың мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысқаны анық көрінеді. Тұрғын үйлердің көлемі және көптеген кіреберістері, олар бірнеше отбасының тұрғын үйлері болғанын көрсетеді.

Коппа Невигата

Манфредонияның оңтүстік-батысында, Апулияның солтүстігіндегі Гаргано жағалауында неолит дәуірінде алғашқы рет қоныстанған, ал қола дәуірінің протоапеннин, аппеннин және субпеннин кезеңдерінде қайтадан пайдаланылған орынның қалдықтары сақталған. Бұл орын бекітілген және ертедегі қызғылт түсті бояу және зәйтүн майы өндірісінің, сондай-ақ Эгей цивилизацияларымен байланыстардың куәліктерін ұсынады.

Ла Старза

Кампания Апеннин тауларының етегінде, қазіргі Ариано Ирпино қаласының жанында, Ла Старза Кампания аймағындағы ең көне қоныс болған. Онда 6 мыңжылдықтан бері үздіксіз қоныстанғандықтан, Апеннин мәдениетінің толық іздері сақталған.

Нола

Авеллинодағы Везувийдің қола дәуірінде болған жарылысы, қыш ыдыстар мен Апеннин мәдениетіне жататын ауылдың қалдықтарын пирокластикалық ағын шөгінділерінің ішінде және астында сақтап қалды. Қазылымдар Нола коммунасының Кроче-дель-Папа деген жерінде орналасқан. Бұл орынның ерекшелігі – бұзылуға ұшырайтын заттардың пішіндері күлде қалған қуыстардан айқын көрінеді. Ешкілердің сүйектері, сондай-ақ ешкі, қой, шошқа және сиырдың есік іздері табылған. Апеннин тауларына қашып бара жатқан адамдардың жартылай қатая бастаған күлде қалдырған мыңдаған адам аяқ іздері де көзге түседі. Табылған қалдықтар Кампания аймағында кем дегенде орта қола дәуірінен бастап италықтар болғандығын көрсетеді.