Кіріспе

1990 жылы Уоррен Битти түсірген қылмыстық әрекет фильмі.

Сюжет

1938 жылы заңсыз карта ойынында 10 жасар көше баласы Альфонс "Биг Бой" Капристің жалақысына жұмыс істейтін екі қылмыскер Флаттоп пен Итчидің қолынан мафиозилер тобының қырғынға ұшырауына куә болады. Биг Бойдың қылмыс тобы қаланың шағын бизнесін басып алып жатыр. Детектив Дик Трейси ұялы ұрлық жасап жатқан баласын ұстайды. Трейси оны аяусыз қожайынынан құтқарып, оның досы Тесс Трухарттың көмегімен уақытша асырап алады. Осы арада Биг Бой клуб иесі Липс Манлисті клубтың құжатына қол қоюға мәжбүрлейді. Ол Ліпсті цемент пальтомен өлтіреді (экраннан "Баня" деп аталады) және оның қызын, әуесқой және әуесқой әнші Брейтлес Махониді ұрлайды. Липс жоғалған деп хабарланған кезде, Трейси оның үш жалданма қарулыларын, Flattop, Itchy және Mumbles-ті тергеп-тексеруді бастайды, содан кейін клубқа барып, Липсті өлтіргені үшін Үлкен жігітті тұтқындауға барады. Тек "Дыхансыз" ғана куәгер. Куәлік берудің орнына ол Трейсиді азғыруға тырысады. Үлкен балаға айып тағылмайды және ол түрмеден босатылады. Биг Бойдың келесі қадамы - басқа қылмыскерлерді, соның ішінде Спад Спальдони, Прунефейс, Инфлюенс, Текси Гарсия, Рибс Мокка және Нөмберосты өзінің басшылығымен біріктіруге тырысу. Спальдони бас тартады және карбобомбамен өлтіріледі, Дик Трейси кездесуді тауып, оған тыңдауға тырысып, не болып жатқанын ойлап қалды. Келесі күні Үлкен бала мен оның қолбасшылары Трейсиді ұрлап, оған пара беруге тырысады; Трейси оларды қабылдамайды, бұл қылмыскерлерді қазандықты жарылту арқылы оны өлтіруге тырысуға итермелейді. Алайда Трейсиді Кид құтқарады, содан кейін полиция оған құрметті детектив сертификатын береді, ол өзін заңды есімге таңдағанға дейін уақытша болады. Трейсидің үйіне "Дыхасыз" келіп, оны тағы да азғыруға тырысады. Трейси оған оны сүйгенге рұқсат береді. Тесс осы оқиғаға куә болып, қаладан кетеді. Трейси Ритц клубына сәтсіз рейд жүргізеді, бірақ бұл іс жүзінде офицер "Бэг" Бейлидің Big Boy-дің қылмыстық іс-әрекеттерін тыңдау үшін жасырын орнатылған тыңдау құрылғысын іске қосу үшін ғимаратқа кіруіне мүмкіндік беретін бұрылыс. Нәтижесінде, "Үлкен бала" қылмыскерлік империясын жояды. Алайда, Үлкен бала Багты тауып алады және оны Influence және Pruneface-тің Трасиді қоймада өлтіру үшін жоспарлаған тұзағына түсіреді. Оқиғаға байланысты атыс-шабыста "Бланк" деп аталатын бейтаныс адам көлеңкеден шығып, Трейсиді құтқаруға келеді. Трейси Багты Ліпс Манлиске ұшыраған тағдырдан құтқара отырып, Инфлюенс құтылады, ал Үлкен бала Бос ұрыстың өлтіруін бұзғанын естігенде ашуланады. Трейси қайтадан Үлкен баланы қамауға алу үшін Арықпайдан куәлік алуға тырысады. Ол тек Трейси оның жақындауына мойынсұнуға келіскен жағдайда ғана куәлік беруге келіседі. Тесс ақырында жүрегі өзгерді, бірақ ол Трейсиге айта алмастан, оны Биг Бойдың клубтық фортепианошысы 88 Keys көмегімен The Blank ұрлап алады. Трейсиді есірткімен емін-еркін есінен танып, содан кейін жемқор округ прокуроры Джон Флетчерді өлтірген деп айыптайды, содан кейін оны полиция ұстайды. Бұл арада Кид "Дик Трейси, Кiшi" деген есiмдi қабылдайды. Үлкен Бойдың бизнесі өркендейді, ал Бланк оны Тессiнiң ұрлануына айыптайды. Жаңа жыл қарсаңында әріптестері босатып жіберген Трейси Мэмблстен жауап алады және Ритц клубының сыртындағы атысқа түседі, онда Үлкен жігіттің адамдарын Трейси мен полиция өлтіреді немесе тұтқынға алады. Өз командасын тастап, Үлкен бала көпірге қашып кетеді және Тэсс Трейсимен бетпе-бет келгенше, оның дөңгелегіне байлайды. Олардың күресі бос орын пайда болған кезде тоқтатылады және екеуін де қарумен ұстап, Үлкен бала өлгеннен кейін қаламен бөлісуді ұсынады. Джуниор келгенде, Үлкен бала көңіл бөлінуді пайдаланып, Трейси оны көпірдің дөңгелектеріне құлап өлуге жібермес бұрын, Тэсс-ті құтқарады. Өлімге ұшыраған "Бланк" маскасын алып, Трейсиді өлер алдында сүйген "Дыңқыр Махониді" көрсетеді. Трейсиге қарсы барлық айыптар алып тасталды. Кейін Трейси Тесске ұсыныс жасайды, бірақ оны тонау туралы хабар тоқтатады. Ол Дик Трейси, Джуниормен бірге тонау ісін тергеуге кетер алдында оны сақинамен қалдырады.

Даму

Битидің 1975 жылы Дик Трейси туралы фильмге қатысты тұжырымдамасы болды. Ол кезде фильмнің құқықтары Майкл Лафлинге тиесілі еді, ол Дик Трейсиді Голливуд студияларына ұсынғаннан кейін Tribune Media Services-тен өз опциясынан бас тартты. 1977 жылы Флойд Мутрукс пен Арт Линсон Tribune-ден фильм құқықтарын сатып алды.

Сол жылы Мутрукс пен Линсон мүлікті Paramount Pictures-ке жеткізді, олар сценарийлерді әзірлеуді бастады, Стивен Спилбергке режиссерлікті ұсынды және Universal Pictures-ті бірлесіп қаржыландыруға шақырды. Universal Джон Лэндисті режиссерлікке ұсынды, Клинт Иствудқа басты рөлді ұсынды және Джим Кэш пен Джек Эппс-младшийге сценарий жазуды тапсырды. "Бізді шақырғанға дейін Universal-да бірнеше сәтсіз сценарийлер болды", - деді Эппс, "содан кейін ол тоқтап қалды, бірақ Джон Лэндис Дик Трейсиге қызығушылық танытты және ол бізді оны жазуға шақырды". Лэндис "Твайлайт Зона: Фильм" түсіріліміндегі қайғылы оқиғадан кейін Дик Трейсиден бас тартты, онда үш актер қаза тапты. Уолтер Хилл режиссер болып, Джоэл Сильвер продюсерлік міндетін атқарды. Кэш пен Эппс тағы бір нұсқа жазды, ал Хилл атау рөліне Уоррен Биттиге жүгінді. Алдын ала өндіріс декорациялар құрылысына дейін жетті, бірақ фильм Дик Трейси комиксінің жанкүйері болған Биттимен көркемдік бақылау мәселелері туындаған кезде тоқтап қалды. Бірақ ол ойын өзгертті. "Мен фильмді түсіруді ойламағанмын", - деп мойындады Битти, "бірақ соңында, мен түсіретін көптеген фильмдер сияқты, оны түсіру уақыты келгенде, мен оны жасаймын, өйткені оны жасау, басқа біреуге тапсыру үшін не істеу керектігін ойлағаннан гөрі оңай". Осының нәтижесінде Битти мен Disney келісімге келді, оған сәйкес Дик Трейсидің бюджетінен асып кетуі Биттидің продюсер, режиссер және жұлдыз ретіндегі гонорарынан шегерілетін болды. Битти және тұрақты серіктесі Бо Голдман диалогты қайта жазды, бірақ Жазушылар гильдиясының төрелігін жоғалтып, титрде көрсетілген авторлар тізіміне енбеді. Биттидің гонорары 7 миллион доллар болды, ал жалпы табыстан 15% (дистрибьютордың жалпы табысы 50 миллион долларға жеткеннен кейін). Фильмнің жалпы теріс шығындары 46,5 миллион долларды құрады (35,6 миллион доллар тікелей шығындар, 5,3 миллион доллар студиялық шығындар және 5,6 миллион доллар пайыздық төлемдер). Disney жарнама мен насихатқа қосымша 48,1 миллион доллар, ал көшірмелерге 5,8 миллион доллар жұмсады, нәтижесінде жалпы шығын 101 миллион долларды құрады. Бірақ студия фильмді ересектерге арналған Touchstone Pictures брендімен шығаруды және насихаттауды жөн көрді, өйткені фильмде Disney брендіне сәйкес келмейтін көптеген ересектерге арналған тақырыптар бар деп санды.

Кастинг

Аль Пачино Биттидің Альфонс "Биг Бой" Каприс рөліне бірінші таңдауы болғанмен, Роберт Де Ниро да қарастырылды. Мишель Пфайффер, Кэтлин Тернер және Ким Бейсингер "Брейтлес Махони" рөліне түсу үшін тым қымбат болды. Шарон Стоун бұл рөлге кастингтен өтті, бірақ оны қабылдамады. Мадонна "Брейтлес Махони" рөлін алуға тырысып, минималды жалақыға жұмыс істеуге келісім білдірді. Фильмде ол үшін төленген жалақы 35 000 доллар ғана болды. Бұрынғы "Дик Трейси" фильмінде ойнаған Майк Мазурки эпизодтық рөлде пайда болды. Битти Джин Хакманға фильмде эпизодтық рөлде түсуді ұсынды, бірақ ол бас тартты.

Түсірілім

Дик Трейсидің түсірілімдері 1989 жылдың 2 ақпанында Калифорния штатының Универсал Ситидегі Универсал студиясында басталды. Барлығы 53 ішкі және 25 сыртқы декорациялар салынды. Беатти өте талапкер болғандықтан, әрбір сахнаны ондаған рет түсіретін. Бұл фильмнің түсірілімі сонымен бірге натрий буымен түсіру әдісін (кейде сары экран деп те айтылады) соңғы рет қолданумен есте қалды.

Дизайн

Дик Трейсиді әзірлеу барысында Бетти фильмді тек жеті түстің палитрасын қолдана отырып түсіруге шешім қабылдады, негізінен қызыл, жасыл, көк және сары түстерді пайдаланды. Бұл фильмнің комикстердегі бастауын еске түсіру үшін жасалды. Сонымен қатар, әр түстің тоны бірдей болуы тиіс еді. Беттидің дизайн командасында өндіріс дизайнері Ричард Сильберт, декоратор Рик Симпсон, оператор Витторио Стораро (Бетти бұрынғы «Иштар» фильмінде продюсер және бас рөлде ойнаған), визуалды эффекттерді бақылаушылары Майкл Ллойд пен Харрисон Эленшоу, протездік макияж дизайнерлері Джон Каглионе және Дуг Дрекслер, сондай-ақ костюм дизайнері Милена Канонеро болды. Олардың басты мақсаты – 1930 жылдардағы Честер Гулдтың түпнұсқа суреттеріне жақын болу еді. Сондай-ақ, арт-деко және неміс экспрессионизмі де фильмге әсер етті. Стораро үшін шектеулі түстер палитрасы өндірістің ең қиын бөлігі болды. «Бұл көрермендердің көне білмейтін түстер», - деді ол. «Бұл түстер күші мен қанықтығы жағынан әлдеқайда күшті. Комикстер әдетте өте қарапайым және алғашқы идеялар мен сезімдермен жасалады», - деді Стораро. «Оқиға көбінесе шағын эпизодтармен айтылады, сондықтан біз камераны ешқашан жылжытпауға тырыстық. Ешқашан. Барлық нәрсені кадрға сыйдыруға ұмтылдық». Бірақ Аль Пачино (Big Boy Caprice) бұл ережені бұзып, өзіндік дизайнын жасады, комикстегі кейіпкердің толықтығын ескермеді.

Музыка

Режиссерлер музыка туралы көп білмейді, білсе де, бұл міндетті түрде көмектеспейді. Уоррен Битти – пианист және ол музыка туралы дерлік ешбір режиссерден гөрі көбірек біледі, бірақ ол екеуміз «Дик Трейси» жобасын бастағанда музыкалық деңгейде әңгімелесу бізді ешқайда жеткізбеді, себебі бәрі де интерпретацияға байланысты. Біз тек жан-жүрегімізбен сөйлескенде үлкен жетістіктерге қол жеткіздік. Сонымен қатар, Битти танымал ән жазушы Стивен Сондхаймды бес түпнұсқа ән жазу үшін шақырды: «Sooner or Later (I Always Get My Man)», «More», «Live Alone and Like It», «Back in Business» және «What Can You Lose?». «Sooner or Later» және «More» әндерін Мадонна орындады, ал «What Can You Lose?» әні Менди Патинкинмен дуэт болды. Мел Торме «Live Alone and Like It» әнін орындады, ал «Back in Business» әнін Дженис Сигел, Шерил Бентайн және Лорейн Федер орындады. «Back in Business» және «Live Alone and Like It» екеуі де монтаждық тізбектерде фондық музыка ретінде қолданылды. «Sooner or Later» және «Back in Business» әндері 1992 жылы Оксфордта, Англияда өткен Сондхайм ревюінің түпнұсқалық қойылымында, «Putting It Together» спектаклінде қойылды, ал «Дик Трейси» фильмінен алынған бес Сондхайм әнінің төртеуі («What Can You Lose?» әнінен басқа) 1999 жылы Бродвейдегі «Putting It Together» қойылымында пайдаланылды. Фильмдегі қысқа опералық бөлімін Томас Пасатьери жазды. «Дик Трейси» – цифрлық дыбысты қолданған алғашқы фильм. 1990 жылдың желтоқсан айында «The New York Times» газетіне берген сұхбатында Элфман дыбыс дизайны және дубляж мақсатында цифрлық технологияны пайдаланудың артуын сынады. «Мен қазіргі заманғы кинодағы музыканы және дубляжды жек көремін. Фильм музыкасы өнер ретінде Dolby стерео пайда болғаннан кейін үлкен өзгеріске ұшырады. Стерео оркестрлік музыканы үлкен, әдемі және кеңірек етуге мүмкіндік береді, бірақ сонымен қатар дыбыс эффекттерін төрт есе үлкен етуге де болады. Бұл музыкаға қарағанда дыбыс эффекттерінің дәуірінің басталуы болды».

Маркетинг

Дисней өзінің маркетингтік науқанын 1989 жылғы «Бэтмен» фильмінің табысына сәйкес құрды, ол жоғары идеялық насихатқа негізделген. Бұл McDonald's-пен жасалған жарнамалық келісімді және 20/20 бағдарламасында Барбара Уолтерс жүргізген Уоррен Биттимен сұхбатты қамтыды. «Мен бұқаралық ақпарат құралдарының жарнамаға және демографиялық көрсеткіштерге деген құштарлығын көріп қынжылам», - деді Битти. «Мен мұның бәрін мәдениетке қарсы деп санаймын». Buena Vista Television 1990 жылдың 13 маусымынан бастап «Дик Трейси: Белгінің артында, кадрлардың арасында» деген атпен жарты сағаттық арнайы бағдарламаны көрсетті, онда фильмнің түсірілуі туралы мәліметтер берілді. Дик Трейси туралы хабардарлықты арттыру үшін Дисней «Роллер Костер Раббит» атты жаңа Роджер Раббит мультфильмін қосты және «The Kid» (Чарли Корсмо) туралы екі арнайы телеарна жарнамасын жасады. Барлығы Дисней 28 телеарна жарнамасын дайындады. Мадоннаның идеясы бойынша фильм оның «Blond Ambition» әлемдік турнесіне қосылды. Макс Аллан Коллинз 1988 жылы Дисней Дик Трейсиге жасыл жарық бермес бұрын фильмнің романына жазуға ұсыныс жасады. «Мен Трейси романын басқа біреу жазады деген ойға қызығушылық танытпадым», - деді Коллинз. Диснеймен көптеген келіспеушіліктерден кейін фильм шығар алдында оның шамамен миллион данасы сатылды. Диснейленд, Disney MGM Studios және Euro Disney Resort үшін «Дик Трейсидің қылмысты тоқтатушылары» деп аталатын ойын-сауық паркі құрылысын жоспарлаған, бірақ ол ешқашан салынбады. Фильмге байланысты тағы бір ерекшелік – 1500 кинотеатрға фильмнің тақырыбы жазылған футболкалар жіберілді, оларды жанкүйерлер 12-20 долларға сатып алып, кассада билет алудың орнына фильмді көруге кие білді. Jornal do Brasil басылымының мәліметінше, 100-ден астам компания фильмге байланысты тауарларды сатты, Macy's 1,5 миллион футболка сатылғанын хабарлады, ал New York журналының мәліметінше, бұл McDonald's-тің сол кезге дейінгі ең ірі жарнамалық акциясы болды, оған 40 миллион доллар ақша және сыйлықтар жұмсалды.

Үйге арналған медиа

Фильм 1990 жылы 18 желтоқсанда VHS форматында жарық көрді. Ол алғаш рет 2000 жылы Еуропада DVD форматында шықты, бірақ АҚШ-тағы ішкі шығарылымы 2002 жылдың 2 сәуіріне дейін кешіктірілді және қосымша мүмкіндіктері болмады. АҚШ-та DVD шыққаннан кейін көп ұзамай, интернетте Уоррен Битти Диснейдің "Vista Series" атты лейблімен режиссерлік кескінін шығаруды жоспарлап отырғаны туралы әңгіме тарады; оған кем дегенде он минуттық қосымша кадрлар кіруі тиіс еді. Blu-ray АҚШ және Канадада 2012 жылдың 11 желтоқсанында жарық көрді. Бұл нұсқада цифрлық көшірмеден басқа ешқандай қосымша мүмкіндіктер болмады.

Мүмкін болатын жалғастыру және құқықтық мәселелер

Дисней Дик Трейсиді «Индиана Джонс» сериясы сияқты сәтті франшизаға айналдыруды үміттенген еді, бірақ Дисней жоспарларын тоқтатты. Сонымен қатар, фильмнің атқарушы продюсерлері Арт Линсон мен Флойд Мутрукс фильмнің жарық көргеннен кейін көп ұзамай Биттиге сотқа шағымданып, фильмнен түскен пайданың үлесін алуға құқылы екендерін мәлімдеді. Битти, «өте жақсы идеясы болғанын» айтты. Ол 2004 жылы «Tribune» компаниясына жағдайды реттеу үшін жүгінді, бірақ компания құқықтарды қайтару шарттарын орындағанын мәлімдеді. Ол Лоренцо ди Бонавентура, Роберт Ньюмайер және «Outlaw Productions» компаниясымен бірлесіп «Дик Трейси» телесериалын жасауға сенімді болды. Телесериалдың «Smallville» сияқты заманауи ортада түсірілуі жоспарланған, ал Ди Бонавентура телесериал сәтті болса, толық метражды фильмнің түсірілуі мүмкін екенін айтты. Алайда, 2005 жылдың тамызында федералды судья Дин Д. Прегерсонның шешімі Биттиге «Tribune» компаниясына қарсы сотқа жүгінуге мүмкіндік берді. 2006 жылдың сәуірінде өткен сот отырысы шешімсіз аяқталды, бірақ 2006 жылдың шілдесінде Лос-Анджелес судьясы істі сотқа беруге рұқсат берді; «Tribune» компаниясының істі өз пайдасына тоқтату туралы өтініші қабылданбады. Битти мен «Tribune» арасындағы сот дауы жалғасты. 2010 жылы «Turner Classic Movies» арнасы «Дик Трейси» арнайы бағдарламасын көрсетті. 2008 жылдың соңында түсірілген бағдарламада Битти 30 минуттық телешоуды жасау үшін оператор Эммануэль Любецки мен киносыншы Леонард Мальтинды шақырды. Биттидің адвокаты сот кейіпкерге құқықтарды сақтап қалу үшін келісімшарт бойынша қажетті барлық шараларды орындағанын анықтағанын мәлімдеді. 2011 жылдың маусымында Битти «Дик Трейси» фильмінің жалғасын түсіру ниетін растады, бірақ егжей-тегжейін талқылаудан бас тартты. Ол: «Мен тағы бір фильм түсіремін, бірақ оны түсірмей тұрып, фильм туралы әңгімелеудің қажеті жоқ деп ойлаймын. Мен мұндай іс-әрекет жасамаймын. Бұл фильмді түсірмеуге тамаша сылтау», - деді. «Жалғасы қашан түсіріледі?» деген сұраққа ол: «Мен фильм түсіруге көп уақыт жұмсаймын, сондықтан оның қашан басталатынын білмеймін», - деп жауап берді. 2016 жылдың сәуірінде Битти «CinemaCon» шарасына қатысқанда жалғастыру мүмкіндігі туралы қайтадан айтты. 2023 жылдың ақпанында «Turner Classic Movies» арнасы «Дик Трейси арнайы: Трейси Zooms In» бағдарламасын көрсетті, ол 2010 жылғы «Дик Трейси арнайы» бағдарламасына ұқсас 30 минуттық телешоу болды. Бағдарлама көбінесе «Zoom» арқылы түсірілген сұхбаттан тұрады, онда Битти Трейси және өзінің рөлінде Бен Манкивич пен Леонард Мальтинмен қатар түседі. Онда Трейси 1990 жылғы фильм адаптациясының кейбір аспектілерін Биттидің алдында сынға алады және Трейси рөлін жас актердің сомдауы керек екенін ұсынады. Бағдарлама Битти мен Трейсидің жеке кездесуімен аяқталады, олар Дик Трейси болашақта қайта оралатынын болжайды. Телевизияда немесе кинода жалғасы болмаса да, роман түрінде жалғасы бар. 1990 жылы фильмнің түсірілуінен кейін көп ұзамай Макс Аллан Коллинз «Дик Трейси соғысқа барады» романын жазды. Оқиға Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Дик Трейсидің АҚШ Әскери-теңіз күштеріне (комикстегідей) әскери барлау бөліміне қызмет етуі туралы айтады. Оқиғада нацистік диверсанттар «Қара Інжу» мен Прунфейс ханым (Прунфейстің жесірі) «Клуб Рицтегі» Капристің бұрынғы штабынан диверсиялық/тыңшылық операциясын ұйымдастырады. Олар өздерінің ісі үшін В.В. Көздер, Күлді және Дрейкті жалдайды. Олардың қару-жарақ зауытын бомбалауға тырысумен аяқталатын террорлық билігін Трейси тоқтатады. «Соғыс» романы жарық көргеннен бір жыл өткен соң Коллинз үшінші романды жазды, ол «Дик Трейси өзінің теңін кездестіреді» деп аталды, онда Трейси, ақыры Тесс Трухартқа үйлену туралы ұсыныс жасайды.