Кіріспе
Еврей тіліндегі атаулар – еврей тіліндегі атаулар. Еврей аты – еврей тілінен шыққан ат. Тарырақ мағынада, бұл тек яһудилердің діни контексте ғана қолданатын, күнделікті өмірде қолданылатын әдеттегі атынан өзгеше атау. Еврей тіліндегі атаулар, әсіресе Еврей Киелі кітабындағы атаулар, яһудилер мен христиандар арасында кеңінен таралған. Көптеген атауларды мұсылмандар да қолданады, әсіресе Құранда айтылған атаулар (мысалы, Ибрагим – еврейше Авраамнан шыққан, араб тілінде жиі қолданылатын ат). Еврей атының әртүрлі формалары болуы мүмкін, себебі ол көптеген тілдердің дыбысталуы мен жазу ережелеріне бейімделген. Яһуди диаспорасында балаға діни мақсаттарда өмір бойы қолданылатын еврей атын беру кең таралған. Барлық еврей аттары түпнұсқасымен еврей тілінде болмайды; кейбір атаулар басқа ежелгі тілдерден, соның ішінде египеттік, арамей, финикиялық немесе канаандық тілдерден алынған болуы мүмкін.
names of Hebrew language origin
A Hebrew name is a name of Hebrew origin. In a more narrow meaning, it is a name used by Jews only in a religious context and different from an individual's secular name for everyday use. Names with Hebrew origins, especially those from the Hebrew Bible, are commonly used by Jews and Christians. Many are also used by Muslims, particularly those names mentioned in the Qur'an (for example, Ibrahim is a common Arabic name from the Hebrew Avraham). A typical Hebrew name can have many different forms, having been adapted to the phonologies and orthographies of many different languages. A common practice among the Jewish diaspora is to give a Hebrew name to a child that is used in religious contexts throughout that person's lifetime. Not all Hebrew names are strictly Hebrew in origin; some names may have been borrowed from other ancient languages, including from Egyptian, Aramaic, Phoenician, or Canaanite.
Еврейше атаулар
Яһудилер қолданатын еврей есімдері (Христиан әлемінде де көптеген еврей есімдерімен бірге) көбінесе Танахтан, яғни Еврей Киелі кітаптарынан (христиандық нұсқасы Ескі Келісім деп аталады) алынған. Осы есімдердің көптегені еврей тіліндегі сөздер мен тіркестерден бейімделген деп саналады, олар есім иесінің туған шағының ерекше мағынасын немесе жағдайын көрсетеді. Теофоралық есімдер – құдай есімінің бір түрін қамтитын есімдер, мысалы, "Құдай" дегенді білдіретін אל (эль) жұрнағын қосу арқылы מיכאל (Михаил) ("Құдайға тең кім?") және גבריאל (Габриэль) ("Құдайдың адамы") сияқты есімдер құралады. Теофорияның тағы бір кең таралған түрі – тетраграмматон YHWH-ті қосымшаның негізі ретінде пайдалану. Еврейлер жиі қолданатын қысқартулар יה (yāh / iyyāh) және יהו (yāhû / iyyāhû / ayhû) болып табылады, олар арқылы ישׁעיהו (Yəšaʻayāhû) (Исаия), צדקיהו (Ṣiḏqiyyāhû) (Седекиях) және שׂריה (Śərāyāh) (Сераия) сияқты есімдер жасалады. Христиандардың көпшілігі Киелі кітаптың еуропалық тілдерге аудармаларында жиі қолданылатын қысқа қосымшаны пайдаланады: грек тіліндегі ιας (ias) және ағылшын тіліндегі iah, нәтижесінде Тобиас (Тобиас, Тоби) Тобияхудың орнына, ал Иеремиас (Иеремия, Джереми) Ирмейахудың орнына қолданылады. Есімдер Аллаға және Яхвеге деген құлшыныстан өзге, өздері де мадақтау сөздері бола алады. Мысалы, טוביהו (Ṭôḇiyyāhû) есімі "Иемнің жақсылығы" дегенді білдіреді.
Ṭôḇiyyāhû means "Good of/is the LORD".
Арамей тілінен шыққан атаулар
Бір ғасыр бұрынғы ғалымдар Иса заманында Израильдегі халықтың тілі еврей арамей тілі болған деп болжаған. Археология бұл пікірге күмән келтіруде. Арамей тілі бірінші ғасырға жататын бірнеше жерлеу жазуларында сақталған, сонымен қатар Даниял кітабының, Езра кітабының және еврей Вавилон Талмудының толық бөліктері осы тілде жазылған. Арамей тілі ислам дәуіріне дейін Таяу Шығыстың қауымдық тілі болып келді. Яһуди арамей тіліндегі есімдерге ʻĂḇēḏ nəḡô (עבד־נגו), Bar Talmay (בר־תלמי), Tôm (תום) және Бар Кохба кіреді.
Еврейше-грекше атаулар
Шығыс Жерорта теңізінің эллинизациялануы және аймақтағы яһудилердің қозғалысы салдарынан көптеген еврей есімдері грек тіліне бейімделді, бұл Септуагинтадағы Танахтың көптеген эллинизацияланған есімдермен аударылуымен күшейді. Жаңа өсиеттегі көптеген есімдер еврей және арамей тілдерінен шыққан, бірақ гректік христиан жазушылары, мысалы, Тарслық Пауыл сияқтылар оларды грек тіліне бейімдеді. Мұндай еврей-грек есімдеріне Ἰησοῦς Iēsous (алғашқыда ישׁוע Yēšûªʻ), Νῶε Nōē (алғашқыда נח Nōªḥ), Ἰσαΐας Isaias (алғашқыда ישׁעיהו Yəšaʻªyāhû), Ἰσραήλ Israēl (алғашқыда ישראל Yiśrā’ēl) жатады. Сонымен қатар, сол кездегі кейбір яһудилердің өзі грек тіліндегі бей-жұрттық есімдері болған, мысалы, христиан Лұқа (грекше Λουκᾶς Loukas). Бұл есімдер сол кезде кейбір яһудилер қолданғанмен, қазіргі таңда яһудилермен байланысты емес, грек есімдері деп есептеледі және көбінесе христиандар қолданады. Бұл есімдердің еврей тіліндегі нұсқалары бар, бірақ олар өте сирек кездеседі.
Еврей-латынша атаулар
Көптеген еврей есімдері латын тіліне, ал кейбіреулері грек тілі арқылы аударылды. Мысалы, Иса (грекше Ιησους Iēsous) және Мария (грекше Μαριαμ Mariam, бастапқыда еврейше מרים Miryām) есімдері. Рим дәуіріндегі кейбір яһудилердің өзіне латынша есімдер болған, мысалы, христиан жазбашысы Марк (латынша Marcus). Грек тілінен шыққан заманауи еврей есімдері сияқты, осы латынша есімдердің көпшілігі бүгінде еврейлермен байланыстырылмайды және римдік және христиандық мінезін сақтап қалған.
Еврейше-ағылшынша атаулар
Англия патшасы Яков I христиандық Киелі кітапты түпнұсқа тілдерден аударуға тапсырыс берді, соның ішінде Танахты, яки Ескі өсиетті еврей тілінен ағылшын тіліне аударуды. Бұл аударма "Яков патшаның нұсқасы" (King James Version) деп белгілі болды және бүгінде көбінесе "KJV" деген аббревиатурамен аталады. Дегенмен, KJV Ескі өсиетіндегі көптеген есімдер Жаңа өсиет грек тілінің ықпалынан толыққанды құтылмады. Бұл ықпал көбінесе есімдердің дауыстыларына қатысты болды, ал көптеген дауыссыз дыбыстар өзгеріссіз қалды және тек қазіргі ағылшын тілінің дыбысталуына сәйкес шамалы түзетулер енгізілді. Алайда, KJV-дегі барлық есімдер грек тіліндегі ב bêṯ әрпінің жұмсақ және dāḡeš түрлерін ажыратпау дәстүрін сақтады. Осының нәтижесінде, еврей, грек және ағылшын тілдерінің элементтерін біріктірген есімдер пайда болды, мысалы, Яһуда, Исаия және Еремия. Сонымен қатар, кейбір есімдер, мысалы, Исаак, Мұса және Жессе, тікелей грек тілінен аударылды, тіпті еврей тілінен жартылай аударма жасалмады. Жаңа өсиеттің KJV нұсқасынан алынған есімдермен бірге, осы есімдер ағылшын тілдес әлемдегі еврей есімдерінің көп бөлігін құрайды.