Кіріспе

Пантеистикалық философ Давид Динантский (1160 – шамамен 1217 жылдары) пантеистикалық философ болды. Ол амальриктер деп аталатын пантеистикалық ағымның мүшесі болған немесе кемінде олардың ықпалында болған болуы мүмкін. Давид 1210 жылы «Кватернули» (Кішкентай жазбалар) еңбегі үшін Шіркеу тарапынан айыпталып, Париж қаласынан қашуға мәжбүр болды. Ол қайда және қашан қайтыс болғаны белгісіз; 1215 жылғы кеңесте тағы да айыпталуынан, ол 1215 жылдан кейін қайтыс болғаны белгілі. Давидтің еңбектеріне тыйым салынғандықтан, оның туралы білетіндердің көп бөлігі замандастары мен қарсыластарының, әсіресе Ұлы Альберт пен Әулие Томас Аквинскийдің жазбаларынан алынған. Давидтің философиясы бойынша, барлық нәрсені денелерге, санаға және мәңгілік субстанцияларға бөлуге болады. Денелердің бөлгісіз негізі немесе құрамы – материя (гиле); сана немесе жан үшін – интеллект (ноус); ал мәңгілік субстанциялар үшін – Құдай (Деус). Бұл үш нәрсе – материя, интеллект және Құдай – шын мәнінде біреу және бірдей. Осылайша, барлық нәрсе – материалдық, интеллектуалдық және рухани – бір ғана мәнге ие – Құдай.

Өмір және жұмыс

Оның өмірі туралы мәлімет аз. Ол Валониядағы Динанда немесе Бретаньдегі Динанда туғаны белгісіз. Ол Рим сотында Папа Иннокентий III тұсында біраз уақыт өмір сүрген деп есептеледі. Ол Париж университетінде магистр немесе мұғалім болған, және крест жорықтарынан кейін Еуропаға қайта әкелінген Аристотельдің классикалық еңбектерін зерттеген. Оған Аристотельдің "Физикасы мен метафизикасы" ерекше әсер еткен сияқты. Рождестводан кейін Дәуіттің жазбалары бар кез келген адам дінге қарсы деп жарияланды. Бұл айыптама 1215 жылы папаның өкілі кардинал Роберт Курсонның хатында қайталанды. Мюнхен кітапханасындағы Альберт Ұлына жатқызылатын "Compilatio de Novo Spiritu" еңбегінен Дәуіт сотталғаннан кейін Франциядан қашып, жазадан құтылғанын білеміз. "Кватернулиден" басқа, "De Tomis, seu Divisionibus" деп аталатын тағы бір еңбек туралы айтылады. Дегенмен, бұл "Кватернулидің" тағы бір атауы болуы мүмкін. Кеңес шығарған бұйрық Дәуіттің барлық жазбаларының жоғалуына әкеп соқты. Осылайша, оның ілімдері оның замандастары мен қарсыластарының, атап айтқанда жоғарыда аталған Альберт Ұлы мен Сент-Томас айтқандарына негізделген.

Теология

Осы деректерге сүйенсек, Дәуіт пантеист болған. Ол Құдайды барлық нәрсенің материалдық субстраты, materia prima (бастапқы материя) деп санаған. Ол барлық шындықты үш санатқа бөлді: денелер, ақыл-ой және мәңгілік субстанциялар. Денелердің бөлінбейтін субстраты немесе құрамы – материя (гиле); ақыл-ойдың немесе жанның – интеллект (ноус); ал мәңгілік субстанциялардың – Құдай (Дейус). Бұл үш нәрсе – материя, интеллект және Құдай – біртұтас. Демек, барлық нәрсе – материалдық, интеллектуалдық және рухани – бірдей мәнге ие, ол – Құдай. Дәуіттің өзінің қолданған тіркестері, сондай-ақ жоғарыда аталған "De Tomis" деген атау Йоханнес Скот Эриугенаның ықпалын көрсетеді. Эриугенаның еңбектері он үшінші ғасырдың басында кеңінен танылып, оқылған болуы керек, көптеген нақты фактілер оны куәландырады. Дәуітке Шартрлық Амальриктың ықпалы тиген-түспегені талқылауда. Дәуіттің замандасы Альберт былай дейді: "Дәуіт Құдай, интеллект және материя бір субстанция деп үйреткен" Александр есімді адамның ересін жаңартқан". Альберт "Ксенофанның шәкірті" деп атаған адамды анықтау мүмкін емес; бұл сілтеме грек философының атымен таралған араб еңбегіне қатысты болуы мүмкін. Он үшінші ғасырдың басында осындай бірнеше еңбек болған. Дегенмен, кейбір сыншылар Дәуіттің тікелей көзі Авицебронның "Фон Вита" немесе Сеговиялық архидиакон Гундисалви жазған "De Unitate" еңбегі болған деп болжайды, ол араб философиялық әдебиетін жақсы білген. Көзі қандай болса да, бұл ілімдер пантеистік болды, барлық авторитеттер оны осылай сипаттайды. 1913 жылғы Католик энциклопедиясы Дәуіттің философиясына сынды көзбен қарап, оның қатал жауабын түсінікті деп санайды. Онда былай делінген: "Бұл пантеизм Париж Кеңесінің қабылдаған қатаң шараларын ақталады. Сонымен қатар, шұғыл айыптауды қажет ететін жағдайлар болды. Бір жағынан, Париж университеті латын христиандығының мектептеріне грек философиясының араб пантеистік түсіндірмесін таңбалау үшін ұйымдастырылған әрекеттің ортасы болды. Испаниядан күнделікті мәтіндер, аудармалар мен түсіндірмелер келіп түсті, онда христиан догмасына қайшы келетін ілімдер ашық түрде оқытылды. Екінші жағынан, Францияның оңтүстігіндегі халықтық қозғалыс Альбиген ережесінде өзінің басты көрінісін тапты, ал солтүстіктегі білімді және аскетикалық қауымдастықтарда Калабриялық Иоахим Флористің иерархияға қарсы мистицизмі Йоханн Скот Эриугенаның пантеистік мистицизмімен біріктірілді. Осы жағдайларды ескере отырып, Давид Динанттың қателіктерін айыптау, ол, әрине, тиесілі болған амальриктер сектасының толық жойылуы және Сент-Томас оған қатысты сөздерінің қаталдығы уақтылы емес немесе ұстамсыз деп бағалана алмайды. Тарихшылар Альберт пен Томас Дәуіттің пантеизмінен қорқып жауап берген жоқ, олар Аристотельді қорғауға тырысқан деп санайды. Дәуіт Аристотельдің бастапқы материя мен форма туралы ойларына көп сүйенді, ал Альберт пен Томас – екеуі де Аристотельді құрметтегендіктен, Аристотельдің жазбалары пантеизмді білдіруі міндетті емес екенін көрсетуді қалады. Бұл үшін олар Дәуітке қарсы дау айтуға тиіс болды, Аристотельдің жазбаларына тыйым салу Парижден тыс жерлерге таралып кетпеу үшін.