Кіріспе

1918 жылы фин еріктілерінің Ақ Карелияны қоса Annexation әрекеті. Вена экспедициясы (, Vienaexpeditionen) – 1918 жылғы наурыз айында фин ерікті күштерінің Кеңес Ресейінен Ақ Карелияны (Vienan Karjala) қоса Annexation мақсатымен жасаған әскери экспедиция. Бұл Ресей азамат соғысы кезінде жаңадан тәуелсіздік алған Финляндияға жақын аймақта болған көптеген "туысқандық соғыстардың" (Heimosodat) бірі еді. Ресейдің Шығыс Карелиясы ешқашан Швеция империясының немесе Финляндияның Ұлы Герцогтығының құрамына кірген емес, және сол кезде оның көп бөлігін карельдер мекендеген. Дегенмен, Ұлы Финляндия идеясын қолдаушылардың көптегені осы карельдерді "туысқан" фин ұлты деп санап, Ресейдің Шығыс Карелиясын Финляндияға қосуды жақтады.

Солтүстік топ

Экспедиция екі топтан тұрды. Бір топты лейтенант Курт Марти Валленьюс басқарған фин Jäger әскерлері құрады. Солтүстік Финляндиядағы алғашқы операциялар сәтті аяқталды және Қызыл финдер Шығыс Карелияға шегінуге мәжбүр болды. Валленьюс пен оның жеңіл жаяу әскері Куусамо қаласынан шекараны кешіп өтті, бірақ фин Қызыл гвардияшыларымен шайқаста тоқтап қалды. Оның жаңадан шақырылған әскерлерінің нашар дайындығы мен төменгі рухы кез келген шабуылды мүмкінсіз етті, және қорғаныстағы Қызыл финдердің шегінуі ғана Ақ финдерге аз ғана қашықтыққа жылжуға мүмкіндік берді, бірақ әскерлер тағы да бүлік көтеріп, операциялардың мақсаттары мемлекеттік шекарадан өтті. Соңында, күштер Финляндия шекарасына қайтарылды және Шығыс Карелияға тек шағын шабуылдар жасады.

Бастапқы операциялар

Екінші топты подполковник Карл Вильгельм Малм басқарды, және оның құрамында шамамен 350 ерікті болды. 10 сәуірге дейін Малм тобы фин Қызыл гвардиясы бақылап отырған Ақ теңіздің Кем қаласына жетті. Малм қаланы жаулап ала алмады және Ухтуаға шегініп, Батыс Ақ теңіз Карелиясын қорғауға кірісті. Финдер тактиканы өзгертіп, ауылдар бойынша жергілікті тұрғындарды өздеріне қосылуға көндіру стратегиясын қабылдады. Фин әскерлері Ақ теңіз Карелиясына келгенде, халықтың бөлінгенін байқады. Халықтың бір бөлігі Ресейден бөлініп, Финляндиядан тәуелсіз Карелия құруды қалады. Бірақ, халықтың көп бөлігі тек бір түрлі автономияны ғана қалады. Көптеген адамдар большевиктік Ресей құрамында автономия алатындарын ойлады. Халықтың азын бөлігі Карелияның жаңа Финляндия мемлекетіне қосылуын қалады. Ең маңыздысы, халықтың басым көпшілігі үшін тұрмыстық мәселелер (мысалы, жеткілікті тамақпен қамтамасыз ету) идеологиялық мәселелерден гөрі маңыздырақ болды. Соңында, Шығыс Карелияны Финляндияға қосу туралы ұсыныс Ухтуа маңындағы ақ карелиялық ауылдарда қолдау тапты. Сол аймақта 20-дан астам ауылда жергілікті фин Ақ гвардиясы (Suojeluskunta) жасақтары құрылды. Малм шілдеде Финляндияға қайта шақырылды, ал оның орнына капитан Тоиво Куизма фин әскерлеріне жетекшілік етті. Фин үкіметі әскерді қайтаруды немесе күш жіберуді шеше алмады.

Британдық интервенция

Жағдай 6 наурызда 130 британдық Корольдік теңіз жаяу әскерінің Мурманскке қонғаннан кейін қиындады, бұл Германияның (және олардың фин одақтастарының) Ақ теңіз жағалауы мен Мурманск темір жолына қол жеткізуіне жол бермеу мақсатында жасалды. 1918 жылдың маусым айына дейін британдық Корольдік теңіз жауынгерлері, француз артиллерияшылары, серб батальонының бір бөлігі, поляктар, Мурманск кеңесінен шыққан қызыл ресейліктер және бірқатар қызыл финдер Мурмансктен оңтүстікке қарай Кемеге дейінгі темір жол учаскесін басып алды. Британдық күштердің қосымша келгені және олардың Сибирьдегі большевиктерге қарсы күштермен байланысу жоспары Троцкийді, енді немістермен келісімге келгеннен кейін, солтүстікке 3000 қызыл әскерді жіберуге мәжбүр етті. Шілде айында бұл әскерлер қарусыздандырылып, британдықтар тарапынан Сороккаға дейін оңтүстікке қарай ығыстырылды. Темір жолды қорғаған британдықтар басқарған күштерге 1400 қызыл финнен тұратын батальон және полковник П. Дж. Вудс басқарған және ұйымдастырған Карел полкі (Корольдік Ирландиялық атқыштардан) кірді. Вена экспедициясының жағдайы нашарлай бастады. Кемеде орналасқан Карел полкі 27 тамызда Йыскиярвиде фин әскерлеріне шабуыл жасады, нәтижесінде 18 адам қаза тапты. Келесі шабуыл 8 қыркүйекте Луусалмиге қарсы болды, онда 42 фин қаза болды. Қыркүйек-қазан айларында Костамус және Вуоккинемиде тағы да шайқастар болды. Фин әскерлері 2 қазанда Финляндияға қайта шегінді. Осы әскерлердің 195-і аман қалды және үйлеріне оралды, ал 83-і қаза тапты. Британдық күштер 1919 жылдың қазанында шығып кетті, ал Ресейдің Ақ әскерінің жағдайы күрт нашарлады.

Нәтиже

Ақырында, экспедиция британдықтардың Германиямен одақтас Финляндияның Мурманск темір жолына қол жеткізуіне бөгет қою әрекеттерінен қанағаттанарлық нәтиже бермеді. Бұған қоса, британдық күштер аймақта финдердің Шығыс Карелияны қоса Annexation жасауына қарсы тұру үшін ұлттық сезімді оятуға тырысты (яғни, Карелия мемлекетін құруға). Экспедицияға фин үкіметінің қолдауы немістердің жағдайы нашарлаған сайын азайды. Вена экспедициясынан кейін Шығыс Карелиядағы Репола және Порайярви аудандары Финляндияға қосылу үшін дауыс берген болатын, бірақ Финляндия 1920 жылғы Тарту шартында Шығыс Карелияға қатысты барлық талаптарынан бас тартты. Екі жыл өткен соң, соңғы британдық экспедициялық күштер Ресейден шығып кеткеннен және большевиктердің билігі орнағаннан кейін, фин еріктілерімен қолдау көрсетілген Карелиялық сепаратистер өз мемлекетін құру мақсатымен көтеріліс ұйымдастырды.