1918 жылғы Финляндия азамат соғысы

1918 жылғы Финляндия азамат соғысы: қызылдардың күйреуі, неміс билеуі, қоғамдық бөлініс. Финляндия тарихы, соғыс себептері мен салдары туралы ақпарат.

44 мин оқу

100%

Дереккөз: Finnish Civil War — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1918 жылы Финляндиядағы азамат соғысы

Финляндия Корольдігінің құрылуы
1918 жылдың қарашасына дейін неміс гегемониясы
Фин қоғамындағы жікке бөліну
Фин қызылдарының күйреуі
| combatant1 =
| combatant2 =
| commander1 =
| commander2 =
| strength1 =
| strength2 =
| casualties2 = plainlist|
Қызылдар
5700 әрекет кезінде қаза тапқан
10000 атылған
1150 жоғалып кеткен
12500 тұтқын қайтыс болған, 700 босатылғаннан кейін жедел қайтыс болған
Орыстар
800–900 әрекет кезінде қаза тапқан
1600 атылған
Конфликттің жалпы атаулары, Азамат соғысы және Азаматтық соғыс бір-бірімен мағынасы жақын және көбінесе соғыстан кейін пайда болды. Қызылдар мен олардың қолдаушылары үшін Сыныптық соғыс және Революция, ал Ақтар мен олардың қолдаушылары үшін Қызыл көтеріліс атаулары қолданылды. Тағы бір атау, Бауырлар соғысы, кейбір поэтикалық контексттерде қолданылады. 2008 жылы "Аамулехти" газеті жүргізген 1005 адамды қамтыған сауалнама бойынша, ең танымал атаулар мыналар болды: Азамат соғысы: 29%, Азаматтық соғыс: 25%, Сыныптық соғыс: 13%, Тәуелсіздік соғысы: 11%, Қызыл көтеріліс: 5%, Революция: 1%, басқа атау: 2% және жауап бермегендер: 14%.

Финляндия Ұлы Герцогтық мемлекет ретінде: 18091917

1809 жылдан 1898 жылға дейін, Pax Russica деп аталатын кезеңде финдердің шеткі билігі біртіндеп артты, ал Ресей империясы мен Финляндияның Ұлы Герцогтығы арасындағы қарым-қатынастар көптеген жылдар бойы ерекше бейбіт болды. 1850 жылдары Ресейдің Қырым соғысындағы жеңілісі елдің жаңғыруын жеделдету әрекеттеріне әкеп соқты. Бұл Финляндияның Ұлы Герцогтығында 50 жылдан астам экономикалық, өнеркәсіптік, мәдени және білім беру салаларындағы прогреске, соның ішінде фин тілінің мәртебесінің жақсаруына ықпал етті. Бұның бәрі фин ұлтшылдығы мен мәдени бірлігін фенноман қозғалысының пайда болуы арқылы ынталандырды, бұл финдерді ішкі басқарумен байланыстырды және Ұлы Герцогтықтың Ресей империясы басқаратын, күшейе беріп жатқан тәуелсіз мемлекет екендігі туралы идеяға жеткізді. Алайда 1899 жылы Ресей империясы Финляндияны орысшалау арқылы интеграция саясатын бастады. Күшейген панславистік орталық билік Германия мен Жапонияның күшеуіне байланысты Ресейдің әскери және стратегиялық жағдайы нашарлағандықтан, «Ресейдің көпұлтты династиялық одағын» біріктіруге тырысты. Финдер күшейтілген әскери және әкімшілік бақылауды «Бірінші қысым кезеңі» деп атады және фин саясаткерлері алғаш рет Ресейден бөліну немесе Финляндияға толық тәуелсіздік беру жоспарларын жасады. Интеграцияға қарсы күрес барысында жұмысшы табының және швед тілінде сөйлейтін зиялылардың белсенділері террористік әрекеттер жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс және германиялық әсердің күшеуі кезінде, шведтер Германиямен жасырын ынтымақтастыққа кірісті және 1915-1917 жылдары Германияда 1900 фин еріктісінен тұратын Jäger (jägare) батальонына оқыту берілді.

Ішкі саясат

Финдер арасындағы саяси шиеленістің күшеюінің басты себептері – Ресей патшасының автократиялық үкімшілігі және патшалықтағы сословиелердің демократиялық емес таптық жүйесі. Соңғы жүйе Ресей үкімшілігінен бұрынғы швед империясының режиміне негізделген және фин халқын экономикалық, әлеуметтік және саяси тұрғыдан бөліп тастады. Финляндия халқының саны тоғызыншы ғасырда қарқынды өсті (1810 жылы 860 000-нан 1917 жылы 3 130 000-ға дейін), және осы кезеңде аграрлық және өнеркәсіптік жұмысшылар, сондай-ақ шаруалар тобы пайда болды. Финляндиядағы өнеркәсіптік революция жылдам болды, бірақ Батыс Еуропаның қалған бөлігінен кейін басталды. Индустрияландыру мемлекет тарапынан қаржыландырылды және өнеркәсіптік процеске байланысты кейбір әлеуметтік проблемалар әкімшіліктің шараларымен азайтылды. Қалалық жұмысшылар арасында әлеуметтік-экономикалық проблемалар өнеркәсіптік дағдарыс кезеңінде күшейді. Ауылдық жұмысшылардың жағдайы тоғызыншы ғасырдың соңынан бастап нашарлады, себебі ауыл шаруашылығы тиімдірек және нарыққа бағдарланған болды, ал өнеркәсіптің дамуы ауылдың қарқынды өсіп келе жатқан халқын толық жұмыспен қамтуға жеткіліксіз болды. Скандинавиялық фин және орыс славян мәдениеттерінің айырмашылығы фин ұлттық бірігуінің сипатына әсер етті. 1809 жылы Ресей патшасы жоғары әлеуметтік топтарға басшылықты және ішкі билікті берді. Сословиелер элита мен интеллигенцияның басшылығымен фин мемлекетін құруды жоспарлады. Фенноман қозғалысы қарапайым халықты саяси емес рөлге енгізуді мақсат етті; еңбек қозғалысы, жастар бірлестіктері және тыйым салу қозғалысы бастапқыда "жоғарыдан" бастау алды. 1870-1916 жылдар аралығында индустрияландыру әлеуметтік жағдайларды және жұмысшылардың өзіне сенуін біртіндеп жақсартты, бірақ қарапайым халықтың өмір сүру деңгейі абсолютті түрде өскенмен, байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылық айқын түрде тереңдеді. Халықтың әлеуметтік-экономикалық және саяси мәселелерге деген санасының артуы социализм, әлеуметтік либерализм және ұлтшылдық идеяларымен өзара әрекеттесті. Жұмысшылардың бастамалары және үстем биліктің тиісті жауаптары Финляндиядағы әлеуметтік қақтығысты күшейтті. Тоғызыншы ғасырдың соңында тыйым салу, діни қозғалыстар және фенноманиядан пайда болған фин жұмысшы қозғалысы фин ұлтшыл, жұмысшы табының сипатына ие болды. 1899-1906 жылдары қозғалыс фенномандықтардың әкесілік ойлауынан арылып, тәуелсіз болды және оны 1899 жылы құрылған Финляндияның Социал-демократиялық партиясы білдірді. Жұмысшылардың белсенділігі орысшалауға қарсы тұруға және әлеуметтік проблемаларды шешіп, демократияға деген талапқа жауап беретін ішкі саясатты дамытуға бағытталған. Бұл фин ақсүйектері мен жұмысшы қозғалысы арасындағы қарапайым халыққа дауыс беру құқығына қатысты 1880 жылдан бері жалғасып келе жатқан ішкі дауға жауап болды. Ұлы Герцогтіктің мойынсұнғыш, бейбіт және саяси емес тұрғындары ретінде өздерінің міндеттемелеріне қарамастан (олар бірнеше онжылдық бұрын ғана таптық жүйені өмірдің табиғи тәртібі ретінде қабылдады), қарапайым халық фин қоғамындағы азаматтық құқықтары мен азаматтығын талап ете бастады. Финляндияның сословиелері мен орыс әкімшілігі арасындағы билік күресі жұмысшы қозғалысы үшін нақты үлгі және еркін кеңістік берді. Екінші жағынан, кем дегенде бір ғасырлық дәстүр мен әкімшілік билік тәжірибесінің арқасында фин элитасы өзін ұлттың табиғи көшбасшысы ретінде қарастырды. Демократия үшін саяси күрес Финляндиядан тыс, халықаралық саясатта шешілді: Ресей империясының 1904-1905 жылдары Жапонияға қарсы соғысы 1905 жылғы революцияға және Финляндиядағы жалпы ереуілге әкелді. Жалпы тәртіпсіздікті басу үшін 1906 жылғы Парламенттік реформада сословиелер жүйесі жойылды. Жалпы ереуіл әлеуметтік демократтарға қолдауды едәуір арттырды. Партия әлемдегі басқа да социалистік қозғалыстардан гөрі халықтың үлкен бөлігін қамтыды. 1906 жылғы реформа қарапайым фин халқының саяси және әлеуметтік либерализациясына үлкен серпіліс болды, өйткені Ресей Романовтар әулеті Еуропадағы ең автократиялық және консервативті билеуші болды. Финдер бірпалаталы парламенттік жүйені қабылдады, Финляндия Парламенті (; riksdag) жалпы сайлау құқығымен. Сайлаушылардың саны 126 000-нан 1 273 000-ға дейін өсті, оның ішінде әйелдер де бар. Реформа нәтижесінде социал-демократтар халық дауысының шамамен елу пайызын алды, бірақ патша 1905 жылғы дағдарыстан кейін өзінің билігін қайта алды. Кейіннен, финдер "екінші қысым кезеңі" деп атаған орысшалаудың күшті бағдарламасы кезінде патша 1908-1917 жылдар аралығында Финляндия Парламентінің билігін жойды. Ол жиналысты таратып, парламенттік сайлауларды жыл сайын өткізді және Парламентке сәйкес келмейтін Финляндия Сенатының құрамын анықтады. Финляндия Парламентінің әлеуметтік-экономикалық проблемаларды шешу мүмкіндігі көбінесе білімсіз қарапайым халық пен бұрынғы сословиелер арасындағы қақтығыстармен шектелді. Тағы бір қақтығыс жұмыс берушілердің ұжымдық келісімдерге және жұмысшылардың мүддесін қорғауға құқығын мойындамауынан туындады. Парламенттік процесс жұмысшы қозғалысын көңілсіздікке түсірді, бірақ парламентте үстемдік пен заңнама жұмысшылардың әділ қоғамға қол жеткізуінің ең ықтимал жолы болғандықтан, олар өзін мемлекетпен байланыстырды. Жалпы ішкі саясат Ресей империясының құлауына дейінгі он жыл ішінде Финляндия мемлекетінің басшылығы үшін күреске әкелді.

The major reasons for rising political tensions among Finns were the autocratic rule of the Russian tsar and the undemocratic class system of the estates of the realm. The latter system originated in the regime of the Swedish Empire that preceded Russian governance and divided the Finnish people economically, socially and politically. Finland's population grew rapidly in the nineteenth century (from 860,000 in 1810 to 3,130,000 in 1917), and a class of agrarian and industrial workers, as well as crofters, emerged over the period. The Industrial Revolution was rapid in Finland, though it started later than in the rest of Western Europe. Industrialisation was financed by the state and some of the social problems associated with the industrial process were diminished by the administration's actions. Among urban workers, socio economic problems steepened during periods of industrial depression. The position of rural workers worsened after the end of the nineteenth century, as farming became more efficient and market oriented, and the development of industry was insufficiently vigorous to fully utilise the rapid population growth of the countryside. The difference between Scandinavian Finnish and Russian Slavic culture affected the nature of Finnish national integration. The upper social strata took the lead and gained domestic authority from the Russian tsar in 1809. The estates planned to build an increasingly autonomous Finnish state, led by the elite and the intelligentsia. The Fennoman movement aimed to include the common people in a non political role; the labour movement, youth associations and the temperance movement were initially led "from above". Between 1870 and 1916 industrialisation gradually improved social conditions and the self confidence of workers, but while the standard of living of the common people rose in absolute terms, the rift between rich and poor deepened markedly. The commoners' rising awareness of socio economic and political questions interacted with the ideas of socialism, social liberalism and nationalism. The workers' initiatives and the corresponding responses of the dominant authorities intensified social conflict in Finland. The Finnish labour movement, which emerged at the end of the nineteenth century from temperance, religious movements and Fennomania, had a Finnish nationalist, working class character. From 1899 to 1906, the movement became conclusively independent, shedding the paternalistic thinking of the Fennoman estates, and it was represented by the Finnish Social Democratic Party, established in 1899. Workers' activism was directed both toward opposing Russification and in developing a domestic policy that tackled social problems and responded to the demand for democracy. This was a reaction to the domestic dispute, ongoing since the 1880s, between the Finnish nobility bourgeoisie and the labour movement concerning voting rights for the common people. Despite their obligations as obedient, peaceful and non political inhabitants of the Grand Duchy (who had, only a few decades earlier, accepted the class system as the natural order of their life), the commoners began to demand their civil rights and citizenship in Finnish society. The power struggle between the Finnish estates and the Russian administration gave a concrete role model and free space for the labour movement. On the other side, due to an at least century long tradition and experience of administrative authority, the Finnish elite saw itself as the inherent natural leader of the nation. The political struggle for democracy was solved outside Finland, in international politics: the Russian Empire's failed 1904–1905 war against Japan led to the 1905 Revolution in Russia and to a general strike in Finland. In an attempt to quell the general unrest, the system of estates was abolished in the Parliamentary Reform of 1906. The general strike increased support for the social democrats substantially. The party encompassed a higher proportion of the population than any other socialist movement in the world. The Reform of 1906 was a giant leap towards the political and social liberalisation of the common Finnish people because the Russian House of Romanov had been the most autocratic and conservative ruler in Europe. The Finns adopted a unicameral parliamentary system, the Parliament of Finland (; riksdag) with universal suffrage. The number of voters increased from 126,000 to 1,273,000, including female citizens. The reform led to the social democrats obtaining about fifty per cent of the popular vote, but the Tsar regained his authority after the crisis of 1905. Subsequently, during the more severe programme of Russification, called "the Second Period of Oppression" by the Finns, the Tsar neutralised the power of the Finnish Parliament between 1908 and 1917. He dissolved the assembly, ordered parliamentary elections almost annually, and determined the composition of the Finnish Senate, which did not correlate with the Parliament. The capacity of the Finnish Parliament to solve socio economic problems was stymied by confrontations between the largely uneducated commoners and the former estates. Another conflict festered as employers denied collective bargaining and the right of the labour unions to represent workers. The parliamentary process disappointed the labour movement, but as dominance in the Parliament and legislation was the workers' most likely way to obtain a more balanced society, they identified themselves with the state. Overall domestic politics led to a contest for leadership of the Finnish state during the ten years before the collapse of the Russian Empire.

Халықаралық саясат

Финляндиядағы Азамат соғысының басты факторы – Бірінші дүниежүзілік соғыстан туындаған саяси дағдарыс болды. Ұлы соғыстың қысымымен Ресей империясы құлдырап, 1917 жылы ақпан және қазан революцияларына әкелді. Бұл құлдырау Шығыс Еуропада билік вакуумын және одан кейін билік үшін күресті тудырды. Финляндияның Ұлы Герцогтігі де осы құлқыраудың ортасында қалды. Геосаяси тұрғыдан алғанда, континенттік Мәскеу-Варшава қақпасына қарағанда маңызды емес, Балтық теңізімен оқшауланған Финляндия 1918 жылдың басына дейін салыстырмалы түрде бейбіт болды. Германия империясы мен Ресей арасындағы соғыс финдерге тек жанама әсер етті. 19 ғасырдың соңынан бастап Ұлы Герцогтық өсіп келе жатқан Ресей империясының астанасы Петроградқа (қазіргі Санкт-Петербург) шикізат, өнеркәсіптік өнімдер, азық-түлік және жұмыс күшінің маңызды көзіне айналды, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс осы рөлді күшейтті. Стратегиялық тұрғыдан Финляндия аумағы Эстония-Финляндия қақпасының солтүстік бөлігі және Нарва аймағы, Фин шығанағы мен Карелия тас жолы арқылы Петроградқа және одан бару-келу үшін буферлік аймақ болды. Германия империясы Шығыс Еуропаны, әсіресе Ресейді Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде де, болашақта да маңызды өнімдер мен шикізаттың басты көзі ретінде қарастырды. Екі фронтта соғыс жүргізу ресурстарын шектеген Германия, большевиктер мен Социалистік-революциялық партия сияқты революциялық топтарға, сондай-ақ фин ұлттық белсенділері сияқты радикалды, сепаратистік топтарға қаржылық қолдау көрсету арқылы Ресейді бөлуге тырысты. Бұл мақсатқа 30-40 миллион марка жұмсалды. Финляндия аймағын бақылау Императорлық неміс армиясына Петроградқа және Кола түбегіне, тау-кен өнеркәсібі үшін шикізатқа бай аймаққа енуге мүмкіндік берер еді. Финляндияда ірі кен қоры бар және орман шаруашылығы жақсы дамыған.

Басшылық үшін бәсеке

1917 жылы шілдеде Токой Сенатының «Жоғарғы билік туралы заң» деп аталатын заң жобасын қабылдауы, әлеуметтік демократтар мен консерваторлар арасындағы билік күресіндегі маңызды дағдарыстардың біріне әкеп соқты. Ресей империясының құлауы, бұрынғы Ұлы Герцогтіктегі саяси билікті кімнің иеленетіні мәселесін тудырды. Он жылдықтар бойы саяси көңілі толмаған Ақпан революциясы фин социал-демократтарына үкімет құру мүмкіндігін берді; олар Парламентте абсолютті көпшілікке ие болды. Консерваторлар 1899 жылдан бері социалистердің ықпалының үнемі артуынан алаңдады, бұл 1917 жылы шарына жетті. «Жоғарғы билік туралы заң» 1906-1916 жылдар аралығында Фин Сенатының парламенттік емес және консервативті басшылығына қарсылық ретінде Парламенттің өкілеттіктерін едәуір арттыруды көздеген социалистердің жоспарын қамтыды. Заң жобасы ішкі істерде Финляндияның автономиясын күшейтті: Ресейдің Уақытша үкіметіне тек Финляндияның сыртқы және әскери саясатын бақылау құқығы берілді. Заң Социал-демократиялық партияның, Аграрлық лиганың, Жас фин партиясының бір бөлігінің және фин егемендігіне ұмтылған белсенділердің қолдауымен қабылданды. Консерваторлар заң жобасына қарсы болды және ең оңшыл өкілдердің кейбіреуі Парламенттен кетіп қалды. Петроградта социал-демократтардың жоспары большевиктердің қолдауына ие болды. Олар 1917 жылдың сәуірінен бастап Уақытша үкіметке қарсы көтеріліс ұйымдастырып, шілде күндеріндегі кеңесшілдікке қолдау білдірген демонстрациялар жағдайды шиеленістірді. Хельсинки кеңесі және Финляндия кеңестерінің өңірлік комитеті, большевик Ивар Смильга басшылығымен, егер Фин Парламентіне шабуыл жасалса, оны қорғауға уәде берді. Алайда Уақытша үкіметке Ресей армиясының жеткілікті қолдауы болды және көше қозғалысы басылған соң Владимир Ленин Карелияға қашты. Осы оқиғалардан кейін «Жоғарғы билік туралы заң» күшін жойып, социал-демократтар кейін шегінді; Финляндияға қосымша ресейлік әскерлер жіберілді және фин консерваторларының қолдауымен Парламент таратылып, жаңа сайлаулар жарияланды. 1917 жылғы қазан айындағы сайлауда социал-демократтар абсолютті көпшілігін жоғалтты, бұл жұмысшы қозғалысын радикалдандырды және орталық саясатқа қолдауды азайтты. 1917 жылғы шілдедегі дағдарыс 1918 жылғы қаңтардағы Қызыл революцияны өздігінен тудырмады, бірақ фенномания мен социализм идеяларын қарапайым халықтың түсіндіруіне негізделген саяси оқиғалармен бірге, бұл оқиғалар фин революциясына жағдай жасады. Билікті жеңу үшін социалистер Парламентті жеңуге тиіс болды. Ақпан революциясы Финляндияда институционалдық биліктің әлсіреуіне және полиция күшінің таратылуына әкелді, бұл қорқыныш пен белгісіздік тудырды. Осыған жауап ретінде оң және сол жақ өздерінің қауіпсіздік топтарын құрды, олар бастапқыда жергілікті және көбінесе қарусыз болды. 1917 жылдың соңында Парламент таратылғаннан кейін, мықты үкімет пен ұлттық қарулы күштердің болмауына байланысты, қауіпсіздік топтары кеңірек және жарымәскери сипат ала бастады. Азаматтық гвардиялар (; skyddskåren; ) және кейінірек Ақ гвардиялар (; vita gardet) жергілікті ықпалды адамдар ұйымдастырды: консервативті ғалымдар, өнеркәсіпшілер, ірі жер иелері және белсенділер. Жұмысшылар тәртіп сақшылары (; arbetarnas ordningsgardet) және Қызыл гвардия (; röda gardet) жергілікті социал-демократиялық партия бөлімдері және кәсіподақтар арқылы жиналды.

The passing of the Tokoi Senate bill called the "Law of Supreme Power" (, more commonly known as valtalaki; maktlagen) in July 1917, triggered one of the key crises in the power struggle between the social democrats and the conservatives. The fall of the Russian Empire opened the question of who would hold sovereign political authority in the former Grand Duchy. After decades of political disappointment, the February Revolution offered the Finnish social democrats an opportunity to govern; they held the absolute majority in Parliament. The conservatives were alarmed by the continuous increase of the socialists' influence since 1899, which reached a climax in 1917. The "Law of Supreme Power" incorporated a plan by the socialists to substantially increase the authority of Parliament, as a reaction to the non parliamentary and conservative leadership of the Finnish Senate between 1906 and 1916. The bill furthered Finnish autonomy in domestic affairs: the Russian Provisional Government was only allowed the right to control Finnish foreign and military policies. The Act was adopted with the support of the Social Democratic Party, the Agrarian League, part of the Young Finnish Party and some activists eager for Finnish sovereignty. The conservatives opposed the bill and some of the most right wing representatives resigned from Parliament. In Petrograd, the social democrats' plan had the backing of the Bolsheviks. They had been plotting a revolt against the Provisional Government since April 1917, and pro Soviet demonstrations during the July Days brought matters to a head. The Helsinki Soviet and the Regional Committee of the Finnish Soviets, led by the Bolshevik Ivar Smilga, both pledged to defend the Finnish Parliament, were it threatened with attack. However, the Provisional Government still had sufficient support in the Russian army to survive and as the street movement waned, Vladimir Lenin fled to Karelia. In the aftermath of these events, the "Law of Supreme Power" was overruled and the social democrats eventually backed down; more Russian troops were sent to Finland and, with the co operation and insistence of the Finnish conservatives, Parliament was dissolved and new elections announced. In the October 1917 elections, the social democrats lost their absolute majority, which radicalised the labour movement and decreased support for moderate politics. The crisis of July 1917 did not bring about the Red Revolution of January 1918 on its own, but together with political developments based on the commoners' interpretation of the ideas of Fennomania and socialism, the events favoured a Finnish revolution. In order to win power, the socialists had to overcome Parliament. The February Revolution resulted in a loss of institutional authority in Finland and the dissolution of the police force, creating fear and uncertainty. In response, both the right and left assembled their own security groups, which were initially local and largely unarmed. By late 1917, following the dissolution of Parliament, in the absence of a strong government and national armed forces, the security groups began assuming a broader and more paramilitary character. The Civil Guards (; skyddskåren; ) and the later White Guards (; vita gardet) were organised by local men of influence: conservative academics, industrialists, major landowners, and activists. The Workers' Order Guards (; arbetarnas ordningsgardet) and the Red Guards (; röda gardet) were recruited through the local social democratic party sections and from the labour unions.

Қазан төңкерісі

Большевиктер мен Владимир Лениннің 1917 жылғы 7 қарашадағы Қазан төңкерісі Петроградтағы саяси билікті радикалды, солшыл социалистерге берді. Неміс үкіметінің 1917 жылғы сәуір айында Ленин мен оның серіктерін Швейцариядан Петроградқа қауіпсіз өткізуі сәтті аяқталды. Германия мен большевиктер режимі арасындағы келісім 6 желтоқсанда күшіне енді және бейбіт келіссөздер 1917 жылғы 22 желтоқсанда Брест-Литовскіде басталды. 1917 жылғы қараша айы Финляндия басшылығы үшін 1917–1918 жылдардағы күреске тағы бір шешімді нүкте болды. Фин парламенті таратылғаннан кейін социал-демократтар мен консерваторлар арасындағы қақтығыс күшейді және саяси зорлық-зомбылықтың көрінісі болды. 1917 жылғы 9 тамызда Йпяядегі жергілікті ереуіл кезінде шаруа жұмысшысы атып өлтірілді, ал 24 қыркүйекте Мальмидегі саяси дағдарыста азаматтық гвардия мүшесі қаза тапты. Қазан төңкерісі фин социалистерінің Ресей Уақытша үкіметімен болған бейресми келісімін бұзды. Көтеріліске қалай ден қою мәселесі бойынша саяси тартысқаннан кейін, саясаткерлердің көпшілігі Аграрлық лиганың басшысы Сантери Алкио ұсынған келісімге келді. Парламент 1917 жылғы 15 қарашада социалистердің «Жоғарғы билік туралы заңы» негізінде Финляндиядағы егеменді билікті өз қолына алды және 1917 жылғы шілдеден бастап сегіз сағаттық жұмыс күні мен жергілікті сайлаулардағы жалпыға бірдей сайлау құқығын бекітті. 27 қарашада Пэр Эвинд Свинхуфуд басқаратын консервативті үкімет тағайындалды. Бұл тағайындама консерваторлардың ұзақ мерзімді мақсаты және 1917 жылғы қарашадағы жұмысшы қозғалысының тудырған қиындықтарына жауап болды. Свинхуфудтың басты мақсаты – Финляндияны Ресей билігінен бөліп шығару, азаматтық гвардияны нығайту және Парламенттің жаңа өкілеттігінің бір бөлігін Сенатқа қайтару еді. 1917 жылғы 31 тамызда Финляндияда жергілікті бөлімшелер мен қалалар мен ауылдық коммуналардағы ақ гвардияларды есепке алғанда 149 азаматтық гвардия болды; 30 қыркүйекте – 251, 31 қазанда – 315, 30 қарашада – 380 және 1918 жылғы 26 қаңтарда – 408. Гвардиялардың әскери жаттығуларға алғашқы қадамы 1917 жылғы қыркүйекте Порвоу қаласының жанындағы Саксанниеми иелігінде 200 адамдық атты әскер мектебін құру болды. Фин Ягерлері мен неміс қару-жарағының алғы шебі 1917 жылғы қазан-қараша айларында SS Equity жүк кемесімен және SM UC 57 неміс U қайығымен Финляндияға келді; 1917 жылдың соңына қарай шамамен 50 Ягер оралды. 1917 жылғы шілде және қазан айларындағы саяси жеңілістерден кейін социал-демократтар 1 қарашада «Біз талап етеміз» (Vi kräver) деп аталатын келісімсіз бағдарлама ұсынды, саяси жеңілдіктерге қол жеткізу үшін. Олар 1917 жылғы шілдеде Парламент таратылғанға дейінгі саяси жағдайға оралуды, азаматтық гвардияны таратуды және фин конституциялық жиналысын құру үшін сайлау өткізуді талап етті. Бағдарлама сәтсіз аяқталды және социалистер 14–19 қарашада «Жоғарғы билік туралы заңға» және 15 қарашада Парламенттің егеменді билікті жариялауына қарсы болған консерваторларға саяси қысымды арттыру үшін жалпы ереуіл ұйымдастырды. Революция саяси бақылауды жоғалтқаннан кейін радикалды социалистердің мақсатына айналды, ал 1917 жылғы қарашадағы оқиғалар социалистік көтеріліске серпін берді. Осы кезеңде Ленин мен Иосиф Сталин Петроградта қауіп төндіріп, Финляндияда билікті алуға социал-демократтарды шақырды. Фин социалистерінің көпшілігі орташа болды және парламенттік әдістерді ұнатты, бұл большевиктерді оларды «тартыншақ революционерлер» деп атауға итермеледі. Жалпы ереуіл Финляндияның оңтүстігіндегі жұмысшыларға ықпал етудің маңызды құралы болып көрінгендіктен, бұл қарсылық азайды. Ереуіл басшылары 16 қарашада революцияны бастауға аз дауыспен дауыс берді, бірақ оны жүзеге асыру үшін белсенді революционерлердің жетіспеуіне байланысты көтеріліс сол күні тоқтатылды. 1917 жылғы қараша айының соңында социал-демократтар арасындағы орташа социалистер революциялық және парламенттік құралдар туралы пікірталас кезінде радикалдардан екінші рет жеңіске жетті, бірақ олар социалистік революция идеясынан толығымен бас тарту туралы қаулы қабылдауға тырысқанда, партия өкілдері мен бірнеше ықпалды басшылар оған қарсы дауыс берді. Фин жұмысшы қозғалысы өзінің әскери күшін сақтап, революциялық жолды ашық ұстауды қалады. Фин социалистерінің күмәнділігі В. И. Ленинге ұнамады, ал ол өз кезегінде Петроградтағы фин большевиктерін қолдауға көшті. Жұмысшы қозғалысының арасында 1917 жылғы оқиғалардың маңызды салдарының бірі – Жұмысшылар тәртібі гвардиясының күшеюі болды. 1917 жылғы 31 тамыз бен 30 қыркүйек аралығында 20–60 жеке гвардия болды, бірақ 20 қазанда парламенттік сайлауда жеңілгеннен кейін фин жұмысшы қозғалысы көбірек жұмысшы бөлімдерін құру қажеттігін жариялады. Бұл хабарлама жаңадан келгендердің көптеп келуіне әкелді: 31 қазанда гвардия саны 100–150 болды, 1917 жылғы 30 қарашада – 342, ал 1918 жылғы 26 қаңтарда – 375. 1917 жылғы мамырдан бастап солшыл парамилитарлық ұйымдар екі кезеңде өсті, олардың көпшілігі Жұмысшылар тәртібі гвардиясы болды. Азғыры – Қызыл гвардия, олар Хельсинки, Котка және Тампере сияқты өнеркәсіптік қалалар мен орталықтарда 1905–1906 жылдары Финляндияда құрылған бастапқы Қызыл гвардия негізінде құрылған құпия топтар еді. Екі қарама-қарсы қарулы күштің болуы фин қоғамында екі билік және бөлінген егемендік күйін тудырды. Гвардиялар арасындағы шешуші айырық жалпы ереуіл кезінде болды: қызылдар оңтүстік Финляндияда бірнеше саяси қарсыластарын атып тастады және ақтар мен қызылдар арасындағы алғашқы қарулы қақтығыстар болды. Барлығы 34 адам қаза тапты. Ақырында, 1917 жылғы саяси бәсекелестік қарулану жарысына және азамат соғысына қарай эскалацияланды.

The Bolsheviks' and Vladimir Lenin's October Revolution of 7 November 1917 transferred political power in Petrograd to the radical, left wing socialists. The German government's decision to arrange safe conduct for Lenin and his comrades from exile in Switzerland to Petrograd in April 1917, was a success. An armistice between Germany and the Bolshevik regime came into force on 6 December and peace negotiations began on 22 December 1917 at Brest Litovsk. November 1917 became another watershed in the 1917–1918 rivalry for the leadership of Finland. After the dissolution of the Finnish Parliament, polarisation between the social democrats and the conservatives increased markedly and the period witnessed the appearance of political violence. An agricultural worker was shot during a local strike on 9 August 1917 at Ypäjä and a Civil Guard member was killed in a local political crisis at Malmi on 24 September. The October Revolution disrupted the informal truce between the Finnish non socialists and the Russian Provisional Government. After political wrangling over how to react to the revolt, the majority of the politicians accepted a compromise proposal by Santeri Alkio, the leader of the Agrarian League. Parliament seized the sovereign power in Finland on 15 November 1917 based on the socialists' "Law of Supreme Power" and ratified their proposals of an eight hour working day and universal suffrage in local elections, from July 1917. The purely non socialist, conservative led government of Pehr Evind Svinhufvud was appointed on 27 November. This nomination was both a long term aim of the conservatives and a response to the challenges of the labour movement during November 1917. Svinhufvud's main aspirations were to separate Finland from Russian rule, to strengthen the Civil Guards, and to return a part of Parliament's new authority to the Senate. There were 149 Civil Guards on 31 August 1917 in Finland, counting local units and subsidiary White Guards in towns and rural communes; 251 on 30 September; 315 on 31 October; 380 on 30 November and 408 on 26 January 1918. The first attempt at serious military training among the Guards was the establishment of a 200 strong cavalry school at the Saksanniemi estate in the vicinity of the town of Porvoo, in September 1917. The vanguard of the Finnish Jägers and German weaponry arrived in Finland during October–November 1917 on the SS Equity freighter and the German U boat SM UC 57; around 50 Jägers had returned by the end of 1917. After political defeats in July and October 1917, the social democrats put forward an uncompromising program called "We Demand" (; Vi kräver) on 1 November, in order to push for political concessions. They insisted upon a return to the political status before the dissolution of Parliament in July 1917, disbandment of the Civil Guards and elections to establish a Finnish Constituent Assembly. The program failed and the socialists initiated a general strike during 14–19 November to increase political pressure on the conservatives, who had opposed the "Law of Supreme Power" and the parliamentary proclamation of sovereign power on 15 November. Revolution became the goal of the radicalised socialists after the loss of political control, and events in November 1917 offered momentum for a socialist uprising. In this phase, Lenin and Joseph Stalin, under threat in Petrograd, urged the social democrats to take power in Finland. The majority of Finnish socialists were moderate and preferred parliamentary methods, prompting the Bolsheviks to label them "reluctant revolutionaries". The reluctance diminished as the general strike appeared to offer a major channel of influence for the workers in southern Finland. The strike leadership voted by a narrow majority to start a revolution on 16 November, but the uprising had to be called off the same day due to the lack of active revolutionaries to execute it. At the end of November 1917, the moderate socialists among the social democrats won a second vote over the radicals in a debate over revolutionary versus parliamentary means, but when they tried to pass a resolution to completely abandon the idea of a socialist revolution, the party representatives and several influential leaders voted it down. The Finnish labour movement wanted to sustain a military force of its own and to keep the revolutionary road open, too. The wavering Finnish socialists disappointed V. I. Lenin and in turn, he began to encourage the Finnish Bolsheviks in Petrograd. Among the labour movement, a more marked consequence of the events of 1917 was the rise of the Workers' Order Guards. There were 20–60 separate guards between 31 August and 30 September 1917, but on 20 October, after defeat in parliamentary elections, the Finnish labour movement proclaimed the need to establish more worker units. The announcement led to a rush of recruits: on 31 October the number of guards was 100–150; 342 on 30 November 1917 and 375 on 26 January 1918. Since May 1917, the paramilitary organisations of the left had grown in two phases, the majority of them as Workers' Order Guards. The minority were Red Guards, these were partly underground groups formed in industrialised towns and industrial centres, such as Helsinki, Kotka and Tampere, based on the original Red Guards that had been formed during 1905–1906 in Finland. The presence of the two opposing armed forces created a state of dual power and divided sovereignty on Finnish society. The decisive rift between the guards broke out during the general strike: the Reds executed several political opponents in southern Finland and the first armed clashes between the Whites and Reds took place. In total, 34 casualties were reported. Eventually, the political rivalries of 1917 led to an arms race and an escalation towards civil war.

Финляндияның толық тәуелсіздігі

Ресейдің ыдырауы финдерге ұлттық тәуелсіздік алудың тарихи мүмкіндігін сыйлады. Қазан революциясынан кейін консерваторлар солшылдарды бақылауға алып, большевиктердің ықпалын азайту үшін Ресейден бөлінуге ұмтылды. Социалистер консервативті билік аясындағы егемендікке күмәнданып қарады, бірақ ұлтшыл жұмысшылар арасында қолдауын жоғалтудан қаушады, әсіресе "Жоғарғы билік заңы" арқылы ұлттық бостандықтың артуына уәде бергеннен кейін. Ақырында, екі саяси күш те тәуелсіз Финляндияны қолдады, бірақ ел басшылығының құрамы туралы келіспеушіліктер болды. Ұлтшылдық Финляндияда он тоғызыншы ғасырдың соңында "азаматтық дінге" айналды, бірақ 1905 жылғы жалпы ереуілдегі мақсат – толық тәуелсіздік емес, 1809–1898 жылдардағы автономияға оралу болды. Швецияның біртұтас режиміндегі мәртебесіне қарағанда, финдердің ішкі билігі орыс үкіметінің біркелкі еместігі кезінде артты. Экономикалық тұрғыдан, Финляндия Ұлы Герцогтігі тәуелсіз ішкі мемлекеттік бюджеттен, ұлттық валютасы бар орталық банкіден – маркадан (1860 жылы қолданысқа енгізілді), кедендік ұйымнан және 1860–1916 жылдардағы өнеркәсіптік прогрестен пайда көріп отырды. Экономика зор Ресей нарығына тәуелді болды және бөліну пайдалы Финляндия қаржы аймағын бұзуы мүмкін еді. Ресейдің экономикалық құлдырауы және 1917 жылы Финляндия мемлекетінің билік үшін күресі егемендік мәселесін Финляндияда алға шығарды. Свинхуфвудтың Сенаты 1917 жылдың 4 желтоқсанында Финляндияның Тәуелсіздік декларациясын жариялады, ал Парламент оны 6 желтоқсанда қабылдады. Социал-демократтар Сенаттың ұсынысына қарсы дауыс берді, сонымен қатар егемендік туралы балама декларация ұсынды. Тәуелсіз мемлекет құру кішкентай фин ұлты үшін міндетті нәтиже болған жоқ. Ресейдің және басқа ірі державалардың мойындауы маңызды болды; Свинхуфвуд мойындау үшін Ленинмен келіссөздер жүргізуге келісті. 1917 жылдың шілдесінде Ресей басшылығымен келіссөздерге баруға құлшынбаған социалистер Лениннен Финляндияның егемендігін мақұлдауын сұрап, Петроградқа екі делегация жіберді. 1917 жылдың желтоқсанында Ленин немістердің Брест-Литовскідегі бейбіт келіссөздерді аяқтау үшін қысымын сезінді, большевиктердің билігі дағдарысқа ұшырады, тәжірибесіз басшылық пен әлсіреген армия күшті саяси және әскери қарсыластарға тап болды. Ленин большевиктердің Ресейдің орталық бөліктері үшін күресе алатынын, бірақ кейбір шеткі аймақтардан, соның ішінде геосаяси тұрғыдан маңызды емес солтүстік-батыс бұрышындағы Финляндиядан бас тартуға тура келетінін есептеді. Нәтижесінде, Свинхуфвудтың делегациясы 1917 жылдың 31 желтоқсанында Лениннен егемендік беруге қол жеткізді. Азамат соғысының басында Австрия-Венгрия, Дания, Франция, Германия, Грекия, Норвегия, Швеция және Швейцария Финляндияның тәуелсіздігін мойындады. Ұлыбритания мен АҚШ оны мақұлдамады; олар Финляндия мен Германияның (Одақтастардың басты жауы) арасындағы қарым-қатынасты күтіп, бақылады, Ленин режимін жоюға және Ресейді Германияға қарсы соғысқа қайтаруға үміттенеді. Германия өз ықпалына енгізу үшін Финляндияның Ресейден бөлінуін жеделдетті.

The disintegration of Russia offered Finns a historic opportunity to gain national independence. After the October Revolution, the conservatives were eager for secession from Russia in order to control the left and minimise the influence of the Bolsheviks. The socialists were skeptical about sovereignty under conservative rule, but they feared a loss of support among nationalistic workers, particularly after having promised increased national liberty through the "Law of Supreme Power". Eventually, both political factions supported an independent Finland, despite strong disagreement over the composition of the nation's leadership. Nationalism had become a "civic religion" in Finland by the end of nineteenth century, but the goal during the general strike of 1905 had been a return to the autonomy of 1809–1898, not full independence. In contrast to their status under the unitary Swedish regime, the domestic power of Finns had increased under the less uniform Russian rule. Economically, the Grand Duchy of Finland benefited from having an independent domestic state budget, a central bank with national currency, the markka (deployed 1860), and customs organisation and the industrial progress of 1860–1916. The economy was dependent on the huge Russian market and separation would disrupt the profitable Finnish financial zone. The economic collapse of Russia and the power struggle of the Finnish state in 1917 were among the key factors that brought sovereignty to the fore in Finland. Svinhufvud's Senate introduced Finland's Declaration of Independence on 4 December 1917 and Parliament adopted it on 6 December. The social democrats voted against the Senate's proposal, while presenting an alternative declaration of sovereignty. The establishment of an independent state was not a guaranteed conclusion for the small Finnish nation. Recognition by Russia and other great powers was essential; Svinhufvud accepted that he had to negotiate with Lenin for the acknowledgement. The socialists, having been reluctant to enter talks with the Russian leadership in July 1917, sent two delegations to Petrograd to request that Lenin approve Finnish sovereignty. In December 1917, Lenin was under intense pressure from the Germans to conclude peace negotiations at Brest Litovsk, and the Bolsheviks' rule was in crisis, with an inexperienced administration and the demoralised army facing powerful political and military opponents. Lenin calculated that the Bolsheviks could fight for central parts of Russia but had to give up some peripheral territories, including Finland in the geopolitically less important north western corner. As a result, Svinhufvud's delegation won Lenin's concession of sovereignty on 31 December 1917. By the beginning of the Civil War, Austria Hungary, Denmark, France, Germany, Greece, Norway, Sweden and Switzerland had recognised Finnish independence. The United Kingdom and United States did not approve it; they waited and monitored the relations between Finland and Germany (the main enemy of the Allies), hoping to override Lenin's regime and to get Russia back into the war against the German Empire. In turn, the Germans hastened Finland's separation from Russian rule so as to move the country to within their sphere of influence.

Жағдайдың күшейуі

Соғысқа қарайғы соңғы күшею 1918 жылдың қаңтар айының басында басталды, себебі қызылдар мен ақтардың әрбір әскери немесе саяси әрекеті екінші тараптан тиісті қарсы шараға алып келді. Екі тарап та өз әрекеттерін қорғаныс шаралары ретінде негіздеді, әсіресе өз жақтастарына. Сол жақтағы қозғалыстың алғы шебі Хельсинки, Котка және Турку қалаларының қызыл гвардиясы болды; олар ауылдық қызылдарды басқарды және бейбітшілік пен соғыс арасында тартысқан социалистік көшбасшыларды революцияны қолдауға көндірді. Оң жақтағы алғы шебі – Финляндияға келген Ягерлер және Оңтүстік-Батыс Финляндияның, Оңтүстік Остроботнияның және Финляндияның оңтүстік-шығысындағы Виипури провинциясының ерікті азаматтық гвардиясы болды. Бірінші жергілікті шайқастар 1918 жылдың 9-21 қаңтарында Финляндияның оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында, басты назар қарулану жарысын жеңіп алу және Виипуриді бақылауға алуға бағытталды. 1918 жылдың 12 қаңтарында Парламент Свинхуфвуд Сенатына мемлекет атынан ішкі тәртіп пен қадағалауды орнатуға уәкілеттік берді. 15 қаңтарда Карл Густав Эмиль Маннергейм, бұрынғы Ресей империясының фин генералы, Азаматтық гвардияның бас қолбасшысы болып тағайындалды. Сенат гвардияны, енді Ақ гвардия деп аталатын, Финляндияның Ақ әскері деп жариялады. Маннергейм Ақ әскердің штабын Вааса-Сейнайоки аймағына орналастырды. 25 қаңтарда соғысуға ақ бұйрық берілді. Ақтар 21-28 қаңтарда, әсіресе Оңтүстік Остроботнияда, ресейлік гарнизондарды қарусыздандыру арқылы қару-жарақ алды. Али Аалтонен басқаратын Қызыл гвардия ақтардың үстемдігін мойындаудан бас тартып, өздерінің әскери билігін құрды. Ол штабын Хельсинкиге орналастырып, оны Петроградтағы большевиктер штабы – Смольный институтының атымен Смольна деп атады. 26 қаңтарда Революцияның Қызыл ордені жарияланды және Хельсинки жұмысшылар үйінің мұнарасында көтерілістің символдық белгісі – қызыл шам жағылды. Қызылдардың кең ауқымды жұмылдырылуы 27 қаңтардың кешкісін басталды, Хельсинки Қызыл гвардиясы және Виипури-Тампере теміржолы бойында орналасқан гвардияның бір бөлігі 23-26 қаңтар аралығында маңызды позицияларды қорғау және Петроградтан Финляндияға большевиктердің ауыр теміржол жүкті эскорттау үшін белсендірілді. Ақ әскерлер жүк тасымалын басып алуға тырысты: 1918 жылдың 27 қаңтарында Карелия тас жолындағы Камарра шайқасында 20-30 фин, қызыл және ақтар қаза тапты. Финляндиядағы билік үшін күрес шешімін тапты.

The final escalation towards war began in early January 1918, as each military or political action of the Reds or the Whites resulted in a corresponding counteraction by the other. Both sides justified their activities as defensive measures, particularly to their own supporters. On the left, the vanguard of the movement was the urban Red Guards from Helsinki, Kotka and Turku; they led the rural Reds and convinced the socialist leaders who wavered between peace and war to support the revolution. On the right, the vanguard was the Jägers, who had transferred to Finland, and the volunteer Civil Guards of southwestern Finland, southern Ostrobothnia and Viipuri province in the southeastern corner of Finland. The first local battles were fought during 9–21 January 1918 in southern and southeastern Finland, mainly to win the arms race and to control Viipuri. On 12 January 1918, Parliament authorised the Svinhufvud Senate to establish internal order and discipline on behalf of the state. On 15 January, Carl Gustaf Emil Mannerheim, a former Finnish general of the Imperial Russian Army, was appointed the commander in chief of the Civil Guards. The Senate appointed the Guards, henceforth called the White Guards, as the White Army of Finland. Mannerheim placed his Headquarters of the White Army in the Vaasa–Seinäjoki area. The White Order to engage was issued on 25 January. The Whites gained weaponry by disarming Russian garrisons during 21–28 January, in particular in southern Ostrobothnia. The Red Guards, led by Ali Aaltonen, refused to recognise the Whites' hegemony and established a military authority of their own. Aaltonen installed his headquarters in Helsinki and nicknamed it Smolna echoing the Smolny Institute, the Bolsheviks' headquarters in Petrograd. The Red Order of Revolution was issued on 26 January, and a red lantern, a symbolic indicator of the uprising, was lit in the tower of the Helsinki Workers' House. A large scale mobilisation of the Reds began late in the evening of 27 January, with the Helsinki Red Guard and some of the Guards located along the Viipuri Tampere railway having been activated between 23 and 26 January, in order to safeguard vital positions and escort a heavy railroad shipment of Bolshevik weapons from Petrograd to Finland. White troops tried to capture the shipment: 20–30 Finns, Red and White, died in the Battle of Kämärä at the Karelian Isthmus on 27 January 1918. The Finnish rivalry for power had culminated.

Қызыл Финляндия және Ақ Финляндия

Соғыс басталғанда, Оңтүстік Финляндияны батыстан шығысқа қарай жалғаспаған майдан сызығы бөліп, елді Ақ Финляндия мен Қызыл Финляндияға айырды. Қызыл гвардия оңтүстік аймақты, ішінде барлық ірі қалалар мен өнеркәсіптік орталықтарды, сондай-ақ ең ірі меншіктер мен шаруашылықтарды, көптеген шаруалар мен пәтерлі фермерлерді бақылады. Ақ армия солтүстік аймақты бақылады, ол негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын, шағын және орташа фермалар мен пәтерлі фермерлерге толы болды. Шаруалардың саны аз болды және олардың әлеуметтік жағдайы оңтүстіктегіден жақсырақ еді. Майдан сызығының екі жағында да қарсыластардың анклавтары болды: Ақ аймақта Варкаус, Куопио, Оулу, Раахе, Кеми және Торнио қалалары орналасса, Қызыл аймақта Порвоо, Киркконумми және Уусикаупунки қалалары болды. 1918 жылдың ақпанында екі армияның да басты міндеті осы бекіністерді жою болды. Қызыл Финляндияға 1918 жылдың 28 қаңтарында Хельсинкиде құрылған Финляндия Халық делегациясы (; folkdelegationen) басшылық етті, оны Орталық жұмысшылар кеңесі қадағалады. Делегация Финляндияның Социал-демократиялық партиясының идеологиясына негізделген демократиялық социализмді көздеді, олардың көзқарастары Лениннің пролетариат диктатурасынан ерекшеленді. Отто Вилле Куусинен Швейцария мен АҚШ-тың конституцияларының ықпалымен жаңа конституция жобасын жасады. Осы жоба бойынша саяси билік Парламентте шоғырланса, үкіметтің рөлі шектеулі болды. Жобада көп партиялық жүйе, жиналыстар, сөз және баспасөз бостандығы, сондай-ақ саяси шешімдерді қабылдауда референдумдарды қолдану қарастырылды. Еңбек қозғалысының билігін нығайту үшін қарапайым халыққа тұрақты революция құқығы берілді. Социалистер меншік құқығының маңызды бөлігін мемлекетке және жергілікті басқару органдарына беруді жоспарлады. Сыртқы саясатта Қызыл Финляндия большевистік Ресейге сүйенді. 1918 жылдың 1 наурызында Финляндия мен Ресей арасында келісімге және бейбітлік шартына қол қойылды, онда Қызыл Финляндия Финляндияның Социалистік Жұмысшы Республикасы (; Finlands socialistiska arbetarrepublik) деп аталды. Шарт бойынша келіссөздер екі тарап үшін де ұлтшылдықтың, халықаралық социализм принциптерінен басымдығын көрсетті. Қызыл финдер большевиктермен одақ құруға ғана емес, сондай-ақ Қызыл Финляндия мен Кеңес Ресейі арасындағы шекараны белгілеу сияқты мәселелерде де келіспеушіліктерге тап болды. Ресей-Фин келісімінің маңызы 1918 жылдың 3 наурызында большевиктер мен Германия арасында Брест-Литовск шарты жасалғаннан кейін тез арада жойылды. Лениннің ұлттардың өзін-өзі анықтау құқығына қатысты саясаты Ресейдің әскери әлсіздік кезеңінде оның ыдырауын болдырмауға бағытталған. Ол соғысқа шалдыққан, бөлініп жатқан Еуропада еркін елдердің пролетариаты социалистік революцияларды жүзеге асырып, кейін Кеңес Ресейімен бірігетініне сенді. Финляндия жұмысшы қозғалысының көпшілігі Финляндияның тәуелсіздігін қолдады. Фин большевиктері, саны аз болғамен, Финляндияның Ресейге қосылуын жақтады. Ақ Финляндия үкіметі, Пэр Эвинд Свинхуфудтың алғашқы сенаты, 1918 жылдың 29 қаңтарынан 3 мамырына дейін ақтардың астанасы болған Вааса қаласына көшірілгеннен кейін Вааса сенаты деп аталды. Ішкі саясатта Ақ сенаттың басты мақсаты – Финляндиядағы билікке саяси құқықты қайтару еді. Консерваторлар Парламенттің рөлі шектеулі монархиялық жүйені жоспарлады. Консерваторлардың бір бөлігі әрдайым монархияны қолдап, демократияға қарсы болды, ал екіншілері 1906 жылғы революциялық реформадан бері парламентаризмді қабылдады, бірақ 1917-1918 жылдардағы дағдарыстан кейін қарапайым халықты күшейтудің тиімді емес екеніне көз жеткізді. Әлеуметтік либералдар мен реформаторлар парламентаризмді шектеуге қарсы болды. Бастапқыда олар неміс әскери көмегіне қарсылық көрсетті, бірақ соғыстың ұзаққа соғуы олардың ұстанымын өзгертті. Сыртқы саясатта Вааса сенаты әскери және саяси көмек үшін Германияға сүйенді. Олардың мақсаты – фин қызылдарынан жеңілу, Финляндиядағы большевистік Ресейдің ықпалын тоқтату және фин аумағын Шығыс Карелияға кеңейту болды, ол фин тілінде сөйлейтін халықтардың геосаяси маңызды мекені еді. Ресейдің әлсіздігі оң және сол жақ экспансионисттік топтар арасында Үлкен Финляндия идеясын тудырды: қызылдардың да сол аймақтарға талаптары болды. Генерал Маннергейм Шығыс Карелияны басып алу қажеттігіне және неміс қару-жарағын сұрауға келісті, бірақ Финляндияға неміс әскерлерінің араласуына қарсы болды. Маннергейм Қызыл гвардияның жауынгерлік дағдысының жетіспеушілігін мойындады және неміс мектебінде оқыған фин жәгерлерінің қабілетіне сенді. Бұрынғы Ресей армия офицері болған Маннергейм Ресей армиясының моральдық құлдырауын жақсы білді. Ол Финляндияда және Ресейде Ақтарға жақын Ресей офицерлерімен ынтымақтастық жасады.

At the beginning of the war, a discontinuous front line ran through southern Finland from west to east, dividing the country into White Finland and Red Finland. The Red Guards controlled the area to the south, including nearly all the major towns and industrial centres, along with the largest estates and farms with the highest numbers of crofters and tenant farmers. The White Army controlled the area to the north, which was predominantly agrarian and contained small or medium sized farms and tenant farmers. The number of crofters was lower and they held a better social status than those in the south. Enclaves of the opposing forces existed on both sides of the front line: within the White area lay the industrial towns of Varkaus, Kuopio, Oulu, Raahe, Kemi and Tornio; within the Red area lay Porvoo, Kirkkonummi and Uusikaupunki. The elimination of these strongholds was a priority for both armies in February 1918. Red Finland was led by the Finnish People's Delegation (; folkdelegationen), established on 28 January 1918 in Helsinki, which was supervised by the Central Workers' Council. The delegation sought democratic socialism based on the Finnish Social Democratic Party's ethos; their visions differed from Lenin's dictatorship of the proletariat. Otto Ville Kuusinen formulated a proposal for a new constitution, influenced by those of Switzerland and the United States. With it, political power was to be concentrated to Parliament, with a lesser role for a government. The proposal included a multi party system; freedom of assembly, speech and press; and the use of referendums in political decision making. In order to ensure the authority of the labour movement, the common people would have a right to permanent revolution. The socialists planned to transfer a substantial part of property rights to the state and local administrations. In foreign policy, Red Finland leaned on Bolshevist Russia. A Red initiated Finno–Russian treaty and peace agreement was signed on 1 March 1918, where Red Finland was called the Finnish Socialist Workers' Republic (; Finlands socialistiska arbetarrepublik). The negotiations for the treaty implied that – as in World War I in general – nationalism was more important for both sides than the principles of international socialism. The Red Finns did not simply accept an alliance with the Bolsheviks and major disputes appeared, for example, over the demarcation of the border between Red Finland and Soviet Russia. The significance of the Russo–Finnish Treaty evaporated quickly due to the signing of the Treaty of Brest Litovsk between the Bolsheviks and the German Empire on 3 March 1918. Lenin's policy on the right of nations to self determination aimed at preventing the disintegration of Russia during the period of military weakness. He assumed that in war torn, splintering Europe, the proletariat of free nations would carry out socialist revolutions and unite with Soviet Russia later. The majority of the Finnish labour movement supported Finland's independence. The Finnish Bolsheviks, influential, though few in number, favoured annexation of Finland by Russia. The government of White Finland, Pehr Evind Svinhufvud's first senate, was called the Vaasa Senate after its relocation to the safer west coast city of Vaasa, which acted as the capital of the Whites from 29 January to 3 May 1918. In domestic policy, the White Senate's main goal was to return the political right to power in Finland. The conservatives planned a monarchist political system, with a lesser role for Parliament. A section of the conservatives had always supported monarchy and opposed democracy; others had approved of parliamentarianism since the revolutionary reform of 1906, but after the crisis of 1917–1918, concluded that empowering the common people would not work. Social liberals and reformist non socialists opposed any restriction of parliamentarianism. They initially resisted German military help, but the prolonged warfare changed their stance. In foreign policy, the Vaasa Senate relied on the German Empire for military and political aid. Their objective was to defeat the Finnish Reds; end the influence of Bolshevist Russia in Finland and expand Finnish territory to East Karelia, a geopolitically significant home to people speaking Finnic languages. The weakness of Russia inspired an idea of Greater Finland among the expansionist factions of both the right and left: the Reds had claims concerning the same areas. General Mannerheim agreed on the need to take over East Karelia and to request German weapons, but opposed actual German intervention in Finland. Mannerheim recognised the Red Guards' lack of combat skill and trusted in the abilities of the German trained Finnish Jägers. As a former Russian army officer, Mannerheim was well aware of the demoralisation of the Russian army. He co operated with White aligned Russian officers in Finland and Russia.

Әуе қатынасы

Соғыс кезінде Қызыл гвардия ұшақтарды пайдаланды, алайда олардың қызметі және жасақтардың ұйымдастырылуы туралы ақпарат аз сақталды. Оның әртүрлі операцияларына бомбалау, барлау, үгіт-насихат әдебиетін тарату және байланыс рейстері кірді. Қызылдардың фин ұшқыштары болмағандықтан, олар тек шетелдік ұшқыштарға ғана сүйенді, олардың көпшілігі ресейлік болды. Қызылдардың Хельсинки, Тампере, Кувола және Вийпури қалаларында орналасқан төрт негізгі оперативтік ұшу жасағы болды. Олар өз отрядтарын үш майданға бөлді. Солтүстік майданды Тампередегі жасақ бақылады, ол Ботния шығанағы мен Пейянен көлінің арасындағы қызыл әскерлерден тұрды. Орталық майдан Пейянен көлі мен Сайма көлі арасында болды, оны Кувола жасағы басқаратын. Вийпуридегі база Сайма көлінен ұлттық шекараға дейін орналасқан шығыс майданның базасы болды. Орталық басқарудың нашарлығы, отынның сапасының төмендігі, оқу тәжірибесінің жеткіліксіздігі және техникалық қызмет көрсетудің нашарлығы салдарынан қызылдардың әуе қызметі шашыраңқы және тиімсіз болды. Соғыстың барысында Ақ гвардияның да ұшақтары болды, олар кейіннен Фин әуе күштеріне айналды. 1918 жылдың ақпан айында ақтар Швециядан барлау және оқу үшін NAB 9 типті Альбатрос ұшағын алуға тиіс болған, алайда оны Ваасаға тасымалдау Якобстадта паромның қозғалтқышы істен шыққандықтан тоқтатылды. Сондықтан ақтарға ресми түрде алғашқы ұшақ 1918 жылдың 6 наурызында швед графы Эрик фон Розен сыйлаған лицензиялық Morane Saulnier MS Parasol/Thulin D болды. Ұшақта Розеннің сәттілік символы – оңға қараған көк түсті свастика бейнеленген. Бұл символ екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Фин әуе күштерінің ресми белгісі ретінде қабылданды. Соғыс кезінде ақтар тағы жеті ұшақ алды, оның ішінде төрт Friedrichshafen, екі DFW және бір Rumpler, барлығы Германиядан сатып алынды. Қызылдар сияқты, ақтардың да отандық ұшқыштары болмады және олар швед, дат және ресей ұшқыштарына сүйенді. Ақ гвардияның соғыста екі ұшу жасағы болды: біреуі солтүстік Пирканмаадағы Колхода, екіншісі Вийпури провинциясындағы Антреада орналасқан. Олар аздаған көлемде барлау, парақша тарату және бомбалау операцияларын жүргізді. Екі әскер де 14 пен 17 жас аралығындағы бала-жас сарбаздарды пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыста жасөспірім сарбаздарды пайдалану сирек емес еді, сол кездегі балалар ересектердің толық бақылауында болды және оларды қанаудан қорғауға ешкім тырыспады. Қызылдар мен ақтардың негізгі қару-жарағы Ресей империясынан алынған мылтықтар мен пулеметтер болды. Ең көп қолданылатын мылтық – Ресейдің 7.62 мм (.30 калибрлі) Мосин-Нагант 1891 үлгісі. Барлығында онға жуық түрлі мылтық үлгілері қолданыста болды, бұл оқ-дәрімен қамтамасыз етуде қиындықтар тудырды. Максим пулеметі ең көп қолданылған пулемет болды, сондай-ақ M1895 Colt-Browning, Lewis және Madsen пулеметтері де аз дәрежеде қолданылды. Пулеметтер жауынгерлік қақтығыстардағы қазалардың көп бөлігіне себеп болды. Ресейлік далалық артиллериясы көбінесе тікелей атыспен қолданылды. Азамат соғысы негізінен теміржолдар бойында жүрді, олар әскерлер мен жабдықтарды тасымалдаудың маңызды құралы болды, сондай-ақ жеңіл артиллерия мен ауыр пулеметтермен жабдықталған броньды пойыздарды пайдалануға мүмкіндік берді. Стратегиялық тұрғыдан ең маңызды теміржол торабы Тампереден солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Хаапамаки болды, ол Финляндияның шығысы мен батысын, сондай-ақ оңтүстік пен солтүстік Финляндияны байланыстырды. Басқа маңызды тораптарға Кувола, Риихимяки, Тампере, Тойяла және Вийпури кірді. Ақтар 1918 жылдың қаңтар айының соңында Хаапамакиді басып алды, бұл Вилпула шайқасына әкелді.

During the war, the Red Guard utilized aircraft, however, little information regarding their activities and the organisation of detachments was preserved. Its various operations included bombings, reconnaissance, spreading of propaganda literature, and connection flights. Since the Reds had no Finnish pilots, they solely relied on foreign pilots, most of whom were Russian. The Reds had four main operational flight detachments located in Helsinki, Tampere, Kouvola and Viipuri. They divided their detachments into three fronts. The northern front, which was overseen by the detachment in Tampere, consisted of the red troops between the Gulf of Bothnia and Lake Päijänne. The central front was between the Lake Päijänne and Lake Saimaa that was operated by the Kouvola detachment. The base in Viipuri acted as the base for the eastern front, which was located between Lake Saimaa and the national border. Due to poor central command, inadequate fuel quality, low training experience, and poor maintenance, the aerial activity of the Reds was scattered and ineffective. The White Guard's also had aircraft during the course of the war, which would later evolve into the Finnish Air Force. In February 1918, the Whites would have received an aircraft donation of a reconnaissance and training plane from Sweden, the NAB Type 9 Albatros, however its transport to Vaasa was stopped when the ferry's engine failed at Jakobstad. Therefore, the first plane to officially arrive to the Whites was the license manufactured Morane Saulnier MS Parasol/Thulin D donated on 6 March 1918 by Swedish Count Eric von Rosen. The aircraft carried Rosen's personal symbol of luck, a right facing, blue swastika. The symbol was further adopted as the official insignia of the Finnish Air Force till the end of World War II. During the war, the Whites obtained seven additional aircraft which included four Friedrichshafens, two DFWs, and one Rumpler, all of which were bought from Germany. Like the Reds, the Whites also had no domestic pilots and relied on Swedish, Danish, and Russian pilots. The White Guard had two flight detachments during the war; one based at Kolho in northern Pirkanmaa and the other at Antrea in the Viipuri Province. They carried out rather small operations of reconnaissance, leaflet drops, and bombings. Both armies used child soldiers, mainly between 14 and 17 years of age. The use of juvenile soldiers was not rare in World War I; children of the time were under the absolute authority of adults and were not shielded against exploitation. Rifles and machine guns from Imperial Russia were the main armaments of the Reds and the Whites. The most commonly used rifle was the Russian
7.62mm (.30 cal) Mosin–Nagant Model 1891. In total, around ten different rifle models were in service, causing problems for ammunition supply. The Maxim gun was the most used machine gun, along with the less used M1895 Colt–Browning, Lewis and Madsen guns. The machine guns caused a substantial part of the casualties in combat. Russian field guns were mostly used with direct fire. The Civil War was fought primarily along railways; vital means for transporting troops and supplies, as well for using armoured trains, equipped with light cannons and heavy machine guns. The strategically most important railway junction was Haapamäki, approximately northeast of Tampere, connecting eastern and western Finland and as well as southern and northern Finland. Other critical junctions included Kouvola, Riihimäki, Tampere, Toijala and Viipuri. The Whites captured Haapamäki at the end of January 1918, leading to the Battle of Vilppula.

Қызыл гвардия және Кеңес әскерлері

Фин Қызыл гвардиясы 1918 жылғы 28 қаңтарда Хельсинкиді басып алып, 1918 жылдың ақпан айынан наурыз айының басына дейін жалпы шабуылға кірісті. Қызылдар салыстырмалы түрде жақсы қаруланған, бірақ командалық деңгейде де, далада да білікті басшылардың жетіспеушілігі оларды осы и momentumды пайдалана алмады, ал шабуылдардың көпшілігі нәтижесіз аяқталды. Әскери басқару тізбегі рота және взвод деңгейінде жақсы жұмыс істеді, бірақ басшылық пен билік әлсіз болды, себебі далалық қолбасшылардың көпшілігі әскерлердің дауысымен сайланды. Қатардағы әскерлер көбінесе қаруланған азаматтар болды, олардың әскери даярлығы, тәртібі және жауынгерлік рухы жеткіліксіз және төмен болды. 1918 жылғы 28 қаңтарда Әли Аалтоненнің орнына бас қолбасшы ретінде Ээро Хаапалайнен тағайындалды. Ол, өз кезегінде, 20 наурызда Эйно Раджа, Адольф Тайми және Эверт Элорантадан құралған большевиктік үштікпен алмастырылды. Қызыл гвардияның соңғы бас қолбасшысы Куллерво Маннер болды, ол 10 сәуірден бастап соғыстың соңғы кезеңіне дейін, Қызылдардың аты аталған басшысы болмағанға дейін қызмет етті. Кейбір талантты жергілікті қолбасшылар, мысалы, Уго Сальмела Тампере шайқасында табысты басшылық көрсетті, бірақ соғыстың бағытын өзгерте алмады. Оңтүстік Финляндиядан Ресейге шегінетін кезінде, Қызылдар 28-29 сәуірде Туулостағы Сыржантака шайқасында неміс әскерлеріне қарсы жергілікті жеңіске жетті. 1918 жылдың қаңтарында Финляндияда бұрынғы патша әскерінің шамамен 50 000 әскері орналасқан. Әскерлер рухсыз және соғыстан шаршаған, ал бұрынғы крепостнойлар революциялардың нәтижесінде босатылған жерлерге құштар болды. 1918 жылдың наурыз айының соңына қарай әскерлердің көп бөлігі Ресейге қайтып оралды. Барлығы 7 000-ден 10 000-ға дейін қызыл ресейлік әскерлер фин Қызылдарына көмек көрсетті, бірақ олардың тек 3 000-ға жуығы, 100-1000 сарбаздан тұратын жеке, кішігірім бөлімшелерде майданға шығуға көндірілді. Ресейдегі төңкеріс Кеңес әскерінің офицерлерін саяси жағынан бөліп, олардың Финляндиядағы Азамат соғысына қатысты көзқарастары әртүрлі болды. Михаил Свечников ақпан айында Батыс Финляндиядағы фин Қызыл әскерлерін, ал Константин Еремеев Карелия тасмуындағы Кеңес әскерлерін басқарды, ал басқа офицерлер өздерінің революциялық әріптестеріне сенімсіздікпен қарап, Финляндиядағы Кеңес гарнизондарын қарусыздауға генерал Маннергейммен бірлесіп жұмыс істеді. 1918 жылғы 30 қаңтарда Маннергейм Финляндиядағы орыс әскерлеріне Ақ әскер Ресейге қарсы соғыспайтынын, бірақ Ақтардың науқанының мақсаты фин Қызылдары мен оларды қолдаған Кеңес әскерлерін жеңу екенін жариялады. 1918 жылғы 18 ақпанда Германия Ресейге шабуыл жасағаннан кейін, азамат соғысында белсенді қатысқан Кеңес әскерлерінің саны айтарлықтай азайды. 3 наурыздағы Брест-Литовск шарты бойынша большевиктердің фин Қызылдарына көрсеткен қолдауы қару-жарақ пен жабдықтармен шектелді. Кеңестер оңтүстік-шығыс майданында, негізінен 1918 жылдың ақпан және сәуір айлары аралығында Карелия тасмуындағы Рауту шайқасында белсенді болып, Петроградқа жақын жерлерді қорғады.

The Finnish Red Guards seized the early initiative in the war by taking control of Helsinki on 28 January 1918 and by undertaking a general offensive lasting from February till early March 1918. The Reds were relatively well armed, but a chronic shortage of skilled leaders, both at the command level and in the field, left them unable to capitalise on this momentum, and most of the offensives came to nothing. The military chain of command functioned relatively well at company and platoon level, but leadership and authority remained weak as most of the field commanders were chosen by the vote of the troops. The common troops were more or less armed civilians, whose military training, discipline and combat morale were both inadequate and low. Ali Aaltonen was replaced on 28 January 1918 by Eero Haapalainen as commander in chief. He, in turn, was displaced by the Bolshevik triumvirate of Eino Rahja, Adolf Taimi and Evert Eloranta on 20 March. The last commander in chief of the Red Guard was Kullervo Manner, from 10 April until the last period of the war when the Reds no longer had a named leader. Some talented local commanders, such as Hugo Salmela in the Battle of Tampere, provided successful leadership, but could not change the course of the war. The Reds achieved some local victories as they retreated from southern Finland toward Russia, such as against German troops in the Battle of Syrjäntaka on 28–29 April in Tuulos. Around 50,000 of the former tsar's army troops were stationed in Finland in January 1918. The soldiers were demoralised and war weary, and the former serfs were thirsty for farmland set free by the revolutions. The majority of the troops returned to Russia by the end of March 1918. In total, 7,000 to 10,000 Red Russian soldiers supported the Finnish Reds, but only around 3,000, in separate, smaller units of 100–1,000 soldiers, could be persuaded to fight in the front line. The revolutions in Russia divided the Soviet army officers politically and their attitude towards the Finnish Civil War varied. Mikhail Svechnikov led Finnish Red troops in western Finland in February and Konstantin Yeremejev Soviet forces on the Karelian Isthmus, while other officers were mistrustful of their revolutionary peers and instead co operated with General Mannerheim, in disarming Soviet garrisons in Finland. On 30 January 1918, Mannerheim proclaimed to Russian soldiers in Finland that the White Army did not fight against Russia, but that the objective of the White campaign was to beat the Finnish Reds and the Soviet troops supporting them. The number of Soviet soldiers active in the civil war declined markedly once Germany attacked Russia on 18 February 1918. The German Soviet Treaty of Brest Litovsk of 3 March restricted the Bolsheviks' support for the Finnish Reds to weapons and supplies. The Soviets remained active on the south eastern front, mainly in the Battle of Rautu on the Karelian Isthmus between February and April 1918, where they defended the approaches to Petrograd.

Ақ гвардия және Швецияның рөлі

Кейбіреулер бұл қақтығысты "Әуесқойлар соғысы" деп атағанмен, Ақ армияның Қызыл гвардияға қарағанда екі маңызды артықшылығы болды: Густав Маннерхайм мен оның штабының кәсіби әскери басшылығы, оның ішінде 84 шведтік ерікті офицер және патша әскерінің бұрынғы фин офицерлері; сондай-ақ, 1900 сарбаздық Ягер батальонының 1450 әскері. Бөлімнің көп бөлігі 1918 жылғы 25 ақпанда Ваасаға келді. Соғыс алаңында Шығыс майданында тәжірибелі Ягерлер күшті басшылықты қамтамасыз етіп, қарапайым Ақ әскерлердің ұйымдасқан шайқасуын мүмкін етті. Әскерлердің жағдайы Қызылдарға ұқсас болды, олардың барлығы да қысқа да, жеткіліксіз де дайындықтан өтті. Соғыс басталғанда Ақ гвардияның жоғары басшылығы ерікті Ақ бөлімдерге тиісті билікке ие болмады, олар тек жергілікті басшыларға ғана бағынды. Ақпан айының соңында Ягерлер алты тұрақты әскер полкіне қарқынды дайындық жүргізуді бастады. Әлеуметтік жіктер Оңтүстік және Солтүстік Финляндия арасында, сондай-ақ ауылдық Финляндия ішінде пайда болды. Солтүстіктің экономикасы мен қоғамы Оңтүстікке қарағанда жаңарту үрдісін баяу өтті. Солтүстікте христиандық пен социализм арасындағы қайшылық айқын байқалды, ал жер иелігі шаруаларды Қызылдарға қарсы күресуге ынталандырды. Швеция Бірінші дүниежүзілік соғыс және Финляндия Азамат соғысы кезінде бейтараптық жариялады. Басым пікір, әсіресе швед элитасы арасында, Одақтастар мен Орталық державалардың қолдаушылары арасында бөлінді, германизмге көбірек мән берілді. Швецияның либералды социал-демократиялық үкіметінің үш басымдығы соғыс кезеңіндегі саясатын анықтады: берік экономика, Германияға темір кені мен азық-түлік экспорттау; швед қоғамының тыныштығын сақтау; және геосаясат. Үкімет революциялық алапаттың Скандинавияға таралуын болдырмау үшін швед офицерлері мен ерікті сарбаздарының фин Ақ армиясына қатысуын қабылдады. Хьяльмар Фриселл басқарған 1000 сарбаздық шведтік жауынгерлік бригадасы Тампере шайқасына және қаланың оңтүстігіндегі шайқастарға қатысты.

While the conflict has been called by some, "The War of Amateurs", the White Army had two major advantages over the Red Guards: the professional military leadership of Gustaf Mannerheim and his staff, which included 84 Swedish volunteer officers and former Finnish officers of the tsar's army; and 1,450 soldiers of the 1,900 strong, Jäger battalion. The majority of the unit arrived in Vaasa on 25 February 1918. On the battlefield, the Jägers, battle hardened on the Eastern Front, provided strong leadership that made disciplined combat of the common White troopers possible. The soldiers were similar to those of the Reds, having brief and inadequate training. At the beginning of the war, the White Guards' top leadership had little authority over volunteer White units, which obeyed only their local leaders. At the end of February, the Jägers started a rapid training of six conscript regiments. Social divisions appeared both between southern and northern Finland and within rural Finland. The economy and society of the north had modernised more slowly than that of the south. There was a more pronounced conflict between Christianity and socialism in the north, and the ownership of farmland conferred major social status, motivating the farmers to fight against the Reds. Sweden declared neutrality both during World War I and the Finnish Civil War. General opinion, in particular among the Swedish elite, was divided between supporters of the Allies and the Central powers, Germanism being somewhat more popular. Three war time priorities determined the pragmatic policy of the Swedish liberal social democratic government: sound economics, with export of iron ore and foodstuff to Germany; sustaining the tranquility of Swedish society; and geopolitics. The government accepted the participation of Swedish volunteer officers and soldiers in the Finnish White Army in order to block expansion of revolutionary unrest to Scandinavia. A 1,000 strong paramilitary Swedish Brigade, led by Hjalmar Frisell, took part in the Battle of Tampere and in the fighting south of the town.

Германияның араласуы

1918 жылғы наурыз айында Германия империясы Финляндия азамат соғысына Ақ әскер жағынан араласты. Германияға мұқтаж болған фин белсенділері 1917 жылдың соңынан бері Финляндияны кеңестік үстемдіктен босату үшін Германиядан көмек сұрап келді, бірақ Батыс майдандағы жағдайдың күрделілігіне байланысты немістер Кеңес Одағымен жасасқан келісім мен бейбіт келіссөздерді қауіпке тікелейтінге бармады. 10 ақпан күні Лев Троцкийдің, большевиктердің әлсіздігіне қарамастан, келіссөздерден бас тартуы және Германия империясында төңкеріс болып, жағдайдың өзгеретініне үміттенуі неміс тарапының ұстанымын өзгертті. 13 ақпанда Германия басшылығы Финляндияға әскери күштер жіберуге шешім қабылдады. Агрессияның алғы шарты ретінде немістер Ресейдің батыс көрші елдерінен «көмек сұрауларын» күтті. 14 ақпанда Ақ Финляндияның Берлиндегі өкілдері тиісінше көмек сұрады. 18 ақпанда Германия әскері Ресейге шабуыл жасады. Осы шабуыл совет әскерлерінің жедел түрде күйреуіне және 1918 жылғы 3 наурызда большевиктердің бірінші Брест-Литовск шартын қол қоюына әкелді. Финляндия, Балтық елдері, Польша және Украина Германияның ықпал аймағына өтті. Финляндия азамат соғысы Фенноскандияға төмен құнмен қол жеткізуге мүмкіндік берді, онда 1918 жылғы 9 наурызда Солтүстік Мұзды мұхитындағы совет порты Мурманскты Британдық әскери-теңіз күштері басып алды, бұл геосаяси жағдайды өзгертті. Германияның соғыс күшін басқарған генерал Эрих Людендорф Петроградты Випури-Нарва айманы арқылы шабуылмен қорқытып, Финляндияда Германия басқаратын монархия құруды жоспарлады. 1918 жылғы 5 наурызда неміс теңіз эскадрильясы Оланд аралдарына қонды (февраль айының ортасында аралдарды швед әскери экспедициясы басып алған, олар мамыр айында ол жерден кетіп қалды). 1918 жылғы 3 сәуірде генерал Рудигер фон дер Гольц басқарған 10 мыңдық Балтық теңізі дивизиясы (Ostsee Division) Хельсинкидің батысындағы Ханкоға басты шабуылды бастады. 7 сәуірде полковник Отто фон Бренденштейннің 3 мыңдық Бренденштейн отряды (Abteilung Brandenstein) Хельсинкидің шығысындағы Ловиза қаласын басып алды. Ірі неміс құрамалары Ханкодан шығысқа қарай жылжып, 12-13 сәуірде Хельсинкиді, ал 19 сәуірде Бренденштейн отряды Лахти қаласын басып алды. Неміс әскерінің негізгі бөлімдері Хельсинкиден солтүстікке қарай қозғалып, 21-22 сәуірде Хивинка мен Рихимекиді, 26 сәуірде Хаменлиннаны басып алды. Финляндия қызылдарының ісіне соңғы соққы, большевиктердің Брест-Литовскіде бейбіт келіссөздерден бас тартуынан кейін, 1918 жылғы ақпанда неміс шығыс шабуылына әкелді.

In March 1918, the German Empire intervened in the Finnish Civil War on the side of the White Army. Finnish activists leaning on Germanism had been seeking German aid in freeing Finland from Soviet hegemony since late 1917, but because of the pressure they were facing at the Western Front, the Germans did not want to jeopardise their armistice and peace negotiations with the Soviet Union. The German stance changed after 10 February when Leon Trotsky, despite the weakness of the Bolsheviks' position, broke off negotiations, hoping revolutions would break out in the German Empire and change everything. On 13 February, the German leadership decided to retaliate and send military detachments to Finland too. As a pretext for aggression, the Germans invited "requests for help" from the western neighbouring countries of Russia. Representatives of White Finland in Berlin duly requested help on 14 February. The Imperial German Army attacked Russia on 18 February. The offensive led to a rapid collapse of the Soviet forces and to the signing of the first Treaty of Brest Litovsk by the Bolsheviks on 3 March 1918. Finland, the Baltic countries, Poland and Ukraine were transferred to the German sphere of influence. The Finnish Civil War opened a low cost access route to Fennoscandia, where the geopolitical status was altered as a Royal Navy squadron occupied the Soviet harbour of Murmansk by the Arctic Ocean on 9 March 1918. The leader of the German war effort, General Erich Ludendorff, wanted to keep Petrograd under threat of attack via the Viipuri Narva area and to install a German led monarchy in Finland. On 5 March 1918, a German naval squadron landed on the Åland Islands (in mid February 1918, the islands had been occupied by a Swedish military expedition, which departed from there in May). On 3 April 1918, the 10,000 strong Baltic Sea Division (Ostsee Division), led by General Rüdiger von der Goltz, launched the main attack at Hanko, west of Helsinki. It was followed on 7 April by Colonel Otto von Brandenstein's 3,000 strong Detachment Brandenstein (Abteilung Brandenstein) taking the town of Loviisa east of Helsinki. The larger German formations advanced eastwards from Hanko and took Helsinki on 12–13 April, while Detachment Brandenstein overran the town of Lahti on 19 April. The main German detachment proceeded northwards from Helsinki and took Hyvinkää and Riihimäki on 21–22 April, followed by Hämeenlinna on 26 April. The final blow to the cause of the Finnish Reds was dealt when the Bolsheviks broke off the peace negotiations at Brest Litovsk, leading to the German eastern offensive in February 1918.

Тампере шайқасы

1918 жылдың ақпан айында генерал Маннергейм ақтардың жалпы шабуылын қайда бағыттау керектігін ойластырды. Жаудың екі стратегиялық маңызды бекінісі болды: Финляндияның оңтүстік-батысындағы ірі өнеркәсіптік қаласы Тампере және Карелияның бас қаласы Вийпури. Вийпуриді басып алу көптеген артықшылықтар ұсынса да, оның әскерінің жауынгерлік тәжірибесінің жетіспеуі және аймақта немесе оңтүстік-батыста қызылдардың күшті қарсы шабуыл жасауы мүмкіндігі оны тым тәуекелді етті. Маннергейм Тампереге бірінші болып шабуыл жасауға шешім қабылдады, өйткені бұл қала көбінесе жұмысшы табымен танымал болғандықтан, онда 15 000-ға жуық қаруланған қызыл гвардияшы орналасқан еді. Тампере үшін болған шайқаста 16 000 ақ және 14 000 қызыл әскер қатысты. Бұл Финляндияның алғашқы ірі қалалық шайқасы және соғыстың ең шешуші төрт әскери қақтығысының бірі болды. Тампере айманы үшін күрес 1918 жылдың 28 наурызында, Пасха алдында, кейін "Қанды Бесенбі" деп аталған Калеванкангас зиратында басталды. Ақ әскер қатал шайқаста шешуші жеңіске жете алмады, кейбір бөлімдері 50 проценттен астам шығынға ұшырады. Ақтар өз әскерлерін және шайқас жоспарларын қайта ұйымдастыруға мәжбүр болды, соның нәтижесінде 3 сәуірдің таңертеңгісінде қала орталығына шабуыл жасауға қол жеткізді. Ауыр, шоғырланған артиллериялық оқтан кейін ақ гвардияшылар үйден-үйге, көшеден-көшеге жылжып, қызыл гвардияшылар шегінді. 3 сәуірдің кешкісін ақтар Таммеркоски шатқалының шығыс жағалауына жетті. Қызылдардың Хельсинки-Тампере темір жолы арқылы Тампереге жасаған қоршауды бұзу әрекеттері сәтсіз аяқталды. Қызыл гвардияшылар 4 және 5 сәуір аралығында қаланың батыс бөліктерін жоғалтты. Тампере қалалық әкімшілігі қызылдардың соңғы бекіністерінің бірі болды. Шайқас 1918 жылдың 6 сәуірінде Тамперенің Пыникки және Писпала аудандарындағы қызыл күштердің капитуляциясымен аяқталды.

Хельсинки шайқасы

1918 жылғы 11 сәуірде немістер мен финляндиялық қызылдар арасындағы бейбіт келіссөздері тоқтатылғаннан кейін, Финляндия астанасы үшін шайқас басталды. 12 сәуір күні сағат 05:00-де полковник Ханс фон Цирский мен фон Богендорф басқарған 2000–3000 неміс Балтық теңізі дивизиясының әскерлері Хельсинки-Турку темір жолы арқылы қолдау алып, қалаға солтүстік-батыстан шабуыл жасады. Немістер Мункиниеми мен Пасила арасындағы аймақты бұзып өтіп, қаланың орталық-батыс бөлігіне ілгеріледі. Вице-адмирал Уго Мюрер басқарған неміс теңіз эскадрильясы қала портын блокадалап, оңтүстік қала аймағын бомбалады және Катаянноккаға «Зеебатальон» теңіз жаяу әскерін түсірді. Хельсинкиді 7000-ге жуық финляндиялық қызыл әскер қорғады, бірақ олардың ең жақсы әскерлері соғыстың басқа майдандарында күресті. Қызыл қорғаныстың негізгі бекіністері – Жұмысшылар үйі, Хельсинки теміржол станциясы, Смольнадағы Қызыл штаб, Сенат сарайы – Хельсинки университеті аумағы және бұрынғы орыс гарнизондары болды. 12 сәуірдің кешкісіне қарай, қаланың оңтүстік бөлігінің көп бөлігі мен барлық батыс аймағы немістердің бақылауына көшті. Соғыс кезінде қалада жасырынған жергілікті Хельсинки ақ гвардиясы, немістер қала арқылы ілгерілеген кезде шайқасқа қосылды. 13 сәуірде неміс әскерлері Базар алаңын, Смольнаны, Президент сарайын және Сенаттың Ритарихуоне аймағын басып алды. Соңында полковник Конрад Вольф басқарған 2000–3000 сарбаздан тұратын неміс бригадасы шайқасқа қосылды. Бұл бөлім солтүстіктен Хельсинкидің шығыс бөліктеріне қарай жылдамдап, Херманни, Каллио және Сёрняйнен жұмысшылар аудандарына енді. Неміс артиллериясы Жұмысшылар үйін бомбалап қиратты және финляндия революциясының қызыл туын сөндірді. Қаланың шығыс бөліктері 13 сәуір күні сағат 14:00 шамасында капитуляциялады, осы кезде Каллио шіркеуінің мұнарасында ақ ту көтерілді. Кездейсоқ шайқастар кешке дейін жалғасты. Барлығы шайқаста 60 неміс, 300–400 қызыл және 23 ақ гвардияшы қаза тапты. 7000-ге жуық қызыл әскер тұтқындалды. Неміс әскері 1918 жылғы 14 сәуірде Хельсинки орталығында әскери шерумен жеңісті атап өтті.

After peace talks between Germans and the Finnish Reds were broken off on 11 April 1918, the battle for the capital of Finland began. At 05:00 on 12 April, around 2,000–3,000 German Baltic Sea Division soldiers, led by Colonel Hans von Tschirsky und von Bögendorff, attacked the city from the north west, supported via the Helsinki Turku railway. The Germans broke through the area between Munkkiniemi and Pasila, and advanced on the central western parts of the town. The German naval squadron led by Vice Admiral Hugo Meurer blocked the city harbour, bombarded the southern town area, and landed Seebataillon marines at Katajanokka. Around 7,000 Finnish Reds defended Helsinki, but their best troops fought on other fronts of the war. The main strongholds of the Red defence were the Workers' Hall, the Helsinki railway station, the Red Headquarters at Smolna, the Senate Palace–Helsinki University area and the former Russian garrisons. By the late evening of 12 April, most of the southern parts and all of the western area of the city had been occupied by the Germans. Local Helsinki White Guards, having hidden in the city during the war, joined the battle as the Germans advanced through the town. On 13 April, German troops took over the Market Square, the Smolna, the Presidential Palace and the Senate Ritarihuone area. Toward the end, a German brigade with 2,000–3,000 soldiers, led by Colonel Kondrad Wolf joined the battle. The unit rushed from north to the eastern parts of Helsinki, pushing into the working class neighbourhoods of Hermanni, Kallio and Sörnäinen. German artillery bombarded and destroyed the Workers' Hall and put out the red lantern of the Finnish revolution. The eastern parts of the town surrendered around 14:00 on 13 April, when a white flag was raised in the tower of the Kallio Church. Sporadic fighting lasted until the evening. In total, 60 Germans, 300–400 Reds and 23 White Guard troopers were killed in the battle. Around 7,000 Reds were captured. The German army celebrated the victory with a military parade in the centre of Helsinki on 14 April 1918.

Хивинка шайқасы

Хельсинкиді жоғалтқаннан кейін Қызыл қорғаныс басшылығы Риихимекиге көшті, оны суретші және конгрессмен Эфраим Кронквист басқарды. Ал генерал-майор Конрад Вольф бастаған неміс әскерлері 15 сәуірде Хельсинкиге солтүстік жақтан шабуыл жасап, төрт күннен кейін Клауккала қаласын басып алды, содан кейін Hämeenlinna қаласына қарай жол тартты. Осы оқиғаға байланысты Хивинка қаласында Хивинка шайқасы болды, оның салдарынан 21 неміс және шамамен 50 қызыл гвардияшы қаза тапты. Шайқастан кейін ақтар кем дегенде 150 қызыл гвардияшыны атқылады.

Випури шайқасы

Тампередегі жеңілістен кейін Қызыл гвардияшылар шығысқа қарай баяу шегінуді бастады. Неміс әскері Хельсинкиді басып алған кезде, Ақ армия әскери назарын Випури аймағына аударды, онда 18 500 ақ әскер 15 000 қызыл әскерді қорғауға қарсы шабуыл жасады. Генерал Маннергеймнің соғыс жоспары Тампере үшін болған шайқастың нәтижесінде, азаматтық, өнеркәсіптік қала екенін ескере отырып, қайта қарастырылды. Ол Випуридегі ескі әскери бекіністе жаңа, күрделі қалалық шайқастарды болдырмауды мақсат етті. Ягер отрядтары қала сыртындағы қызыл әскерді ұстап тұрып, жоюға тырысты. Ақтар 20-26 сәуірде қызылдардың Петроградпен байланысын үзіп, Карелия тас жолындағы әскерлерді әлсіретті, бірақ шешуші соққы Випуриде берілмеді. Соңғы шабуыл 27 сәуірдің кешінде ауыр Ягер артиллериясымен басталды. Қызылдардың қорғанысы біртіндеп құлдырап, ақырында ақтар 1918 жылдың 29 сәуірінің таңында Паттерминмекині (Випури) басып алды – 1918 жылғы көтерілістің қызылдардың соңғы символдық тұсы. Барлығы 400 ақ әскер қаза тауып, 500-600 қызыл әскер қаза болып, 12 000-15 000 әскер тұтқынға алынды.

Қызыл және ақ террор

Ақтар да, қызылдар да саяси зорлық-зомбылықты атқылау арқылы жүзеге асырды, олар тиісінше Ақ террор (vit terror) және Қызыл террор (röd terror) деп аталды. Ірі ауқымды террорлық операциялар Еуропада дүниеге келіп, дамыды, Бірінші дүниежүзілік соғыс – алғашқы тотальді соғыс кезінде. Ақпан және Қазан революциялары Финляндияда ұқсас зорлық-зомбылықты бастады: біріншіде орыс әскерлері өз офицерлерін атты, ал кейін фин Ақтары мен Қызылдары арасында. Террор – жалпы соғыстың есептелген бір бөлігі болды, екінші жағынан, жергілікті, жеке кісі өлтірулер мен оған байланысты кек алу әрекеттерінен тұрды. Біріншісінде, қолбасшылық штаб іс-қимылды жоспарлап, ұйымдастырды және төменгі шенділерге бұйрық берді. Қызыл террордың кемінде үштен бірі және Ақ террордың көп бөлігі орталықтан басқарылды. 1918 жылдың ақпан айында Ақтардың жоғары шенді штабы оккупацияланған аумақтарды қамтамасыз ету бюросын құрды және Ақ әскерлерге соғыс уақытындағы сот жөніндегі нұсқаулар берді, кейін «Дереу атқылау туралы жарлық» деп аталды. Бұл бұйрық майдан командирлеріне өздері дұрыс деп тапқан кез келген адамды атқылауға рұқсат берді. Аз ұйымдастырылған Қызыл гвардия жетекшілігінен Қызыл террорды санкциялайтын бұйрық табылмады. Террордың басты мақсаттары: жаудың басқару құрылымын жою; әскерлер бақылап, оккупациялаған аумақтарды тазалау және қамтамасыз ету; азаматтар мен жау әскерлері арасында үрей мен қорқыныш тудыру. Сонымен қатар, қатардағы әскерлердің жарымәскери сипаты және олардың жауынгерлік дағдыларының жетіспеуі оларды саяси зорлық-зомбылықты әскери құрал ретінде пайдалануға итермеледі. Атылулардың көп бөлігін 15-20 жастағы 10-80 сарбаздан тұратын, тәжірибелі ересек басшысымен басқарылатын «Ұшқыш патрульдер» деп аталатын атты әскер жасады. Іздеу-жою операцияларына және өлім отрядтарының тактикасына маманданған патрульдер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған неміс штурм батальондары мен орыс шабуылшы бөлімшелеріне ұқсас болды. Террор өз мақсаттарына жетті, бірақ жауды адамгершіліксіз және қатыгез деп санайтын қарсыласуға қосымша ынта берді. Қызыл және Ақтардың үгіттері қарсыластарының әрекеттерін тиімді пайдаланып, кек алу спиралін күшейтті. Қызыл гвардиялар беделді Ақтарды – саясаткерлерді, ірі жер иелерін, өнеркәсіпшілерді, полиция қызметкерлерін, мемлекеттік қызметкерлерді және мұғалімдерді, сондай-ақ Ақ гвардияшыларды атты. Евангелиелік лютеран шіркеуінің он діни қызметкері мен 90 орташа социалисті өлтірілді. Атылулардың саны соғыс айларында өзгеріп отырды, ақпан айында Қызылдар билікті алғанда ең жоғары деңгейге жетті, бірақ наурыз айында азайды, өйткені Қызылдар бастапқы майдан шебінен тыс жаңа аумақтарды ала алмады. Сәуірде Қызылдар Финляндиядан кетуді көздегендіктен, сандар қайтадан өсті. Қызыл террордың екі негізгі орталығы – Тойяла және Кувола, онда 1918 жылдың ақпан мен сәуір айлары аралығында 300-350 Ақтар атқыланды. Ақ гвардияшылар Қызыл гвардияшыларды және партия басшыларын, Қызыл әскерлерді, Фин парламентінің социалистік мүшелерін және жергілікті Қызыл әкімшілерін, жұмысшыларды атты. Ақтардың оңтүстік Финляндияны жаулап алуымен бірге, сандар айлар бойы өзгеріп отырды. Кең ауқымды Ақ террор 1918 жылдың наурыз айында жалпы шабуылмен басталды және үнемі өсті. Соғыстың соңында ол ең жоғары деңгейге жетіп, жау әскерлері тұтқын лагерлеріне ауыстырылғаннан кейін азайды және тоқтады. Атылулардың ең қызыл қанды кезеңінде, сәуірдің соңы мен мамырдың басында, күніне 200 Қызыл атқыланды. Ақ террор фин Қызылдарына көмек көрсеткен орыс сарбаздарына қарсы шешуші болды, ал Випури шайқасынан кейін Випуриде болған қырғында бірнеше орыс социалистік емес азаматтар қаза тапты. Жалпы алғанда, Қызыл террордің салдарынан 1650 Ақ қаза тапты, ал Ақ террордан 10 000-ға жуық Қызылдар қаза тапты, бұл саяси тазалауға айналды. Ақтардың құрбандықтары туралы деректер нақты тіркелді, ал шайқастардан кейін бірден атқыланған Қызылдардың саны әлі де белгісіз. 1918 жылы Қызылдарға қатысты қатаң қарау, олардың қазасы финдердің санасында терең жара қалдырды, саяси көзқарасына қарамастан. Кейбір қылмыскерлер психикалық жарақат алды, бұл кейінірек құжатталды.

Both Whites and Reds carried out political violence through executions, respectively termed White Terror (; vit terror) and Red Terror (; röd terror). Large scale terror operations were born and bred in Europe during World War I, the first total war. The February and October Revolutions initiated similar violence in Finland: at first by Russian army troops executing their officers, and then later between the Finnish Whites and Reds. The terror consisted of a calculated aspect of general warfare and, on the other hand, the local, personal murders and corresponding acts of revenge. In the former, the commanding staff planned and organised the actions and gave orders to the lower ranks. At least a third of the Red terror and most of the White terror was centrally led. In February 1918, a Desk of Securing Occupied Areas was implemented by the highest ranking White staff, and the White troops were given Instructions for Wartime Judicature, later called the Shoot on the Spot Declaration. This order authorised field commanders to execute essentially anyone they saw fit. No order by the less organised, highest Red Guard leadership authorising Red Terror has been found. The main goals of the terror were to destroy the command structure of the enemy; to clear and secure the areas governed and occupied by armies; and to create shock and fear among the civil population and the enemy soldiers. Additionally, the common troops' paramilitary nature and their lack of combat skills drove them to use political violence as a military weapon. Most of the executions were carried out by cavalry units called Flying Patrols, consisting of 10 to 80 soldiers aged 15 to 20 and led by an experienced, adult leader with absolute authority. The patrols, specialised in search and destroy operations and death squad tactics, were similar to German Sturmbattalions and Russian Assault units organized during World War I. The terror achieved some of its objectives but also gave additional motivation to fight against an enemy perceived to be inhuman and cruel. Both Red and White propaganda made effective use of their opponents' actions, increasing the spiral of revenge. The Red Guards executed influential Whites, including politicians, major landowners, industrialists, police officers, civil servants and teachers as well as White Guards. Ten priests of the Evangelical Lutheran Church and 90 moderate socialists were killed. The number of executions varied over the war months, peaking in February as the Reds secured power, but March saw low counts because the Reds could not seize new areas outside of the original frontlines. The numbers rose again in April as the Reds aimed to leave Finland. The two major centres for Red Terror were Toijala and Kouvola, where 300–350 Whites were executed between February and April 1918. The White Guards executed Red Guard and party leaders, Red troops, socialist members of the Finnish Parliament and local Red administrators, and workers. The numbers varied over the months as the Whites conquered southern Finland. Comprehensive White Terror started with their general offensive in March 1918 and increased constantly. It peaked at the end of the war and declined and ceased after the enemy troops had been transferred to prison camps. During the high point of the executions, between the end of April and the beginning of May, 200 Reds were shot per day. White Terror was decisive against Russian soldiers who assisted the Finnish Reds, and several Russian non socialist civilians were killed in the Viipuri massacre, the aftermath of the Battle of Viipuri. In total, 1,650 Whites died as a result of Red Terror, while around 10,000 Reds perished by White Terror, which turned into political cleansing. White victims have been recorded exactly, while the number of Red troops executed immediately after battles remains unclear. Together with the harsh prison camp treatment of the Reds during 1918, the executions inflicted the deepest mental scars on the Finns, regardless of their political allegiance. Some of those who carried out the killings were traumatised, a phenomenon that was later documented.

Аяқтау

1918 жылы 8 сәуірде Тампередегі жеңілістен және неміс әскерінің араласуынан кейін Халық делегациясы Хельсинкиден Вийпуриге шегінді. Хельсинкинің түсуі оларды 25 сәуірде Петроградқа жеткізді. Жетекшілердің қашуы көптеген қызыл әскерлерді ашуландырды, олардың мыңдағандары Ресейге қашуға тырысты, бірақ көптеген қашқындар ақ және неміс әскерлерімен қоршалды. Лахти аймағында олар 1-2 мамырда капитуляциялады. Ұзын қызыл әскерлер колонналарында әйелдер мен балалар да болды, олар ақтардың шабуылдарынан ауыр шығын көріп, үлкен дүрбелеңмен қашқандықтан қиын жағдайға түсті. Бұл оқиға қызыл әскерлер үшін "көз жасының жолы" деп сипатталды, ал ақтар үшін шығысқа бет алған жау колонналарын көру жеңіс сәті болды. Кувола мен Котка аймағындағы қызыл гвардияның соңғы бекіністері 5 мамырда Ахвенкоски шайқасынан кейін түсті. 1918 жылғы соғыс 15 мамырда ақтар Карелия тасмуындағы ресейлік жағалау артиллериясының базасы – Ино бекінісін ресейлік әскерлерден басып алғанда аяқталды. Ақ Финляндия және генерал Маннергейм жеңісті 1918 жылғы 16 мамырда Хельсинкиде өткен әскери шерумен атап өтті.

Шығындар

Финляндия азамат соғысының құрбандары, Финляндия үкіметінің жобасы бойынша (2004): шайқаста қаза тапқандар: Ақ гвардия 3414, Қызыл гвардия 5199; із-түзсіз жоғалғандар: ақтар 46, қызылдар 1767; атылғандар: ақтар 1424, қызылдар 7370; тұтқын лагерьлерінде қайтыс болғандар: ақтар 4, қызылдар 11652 – барлық қаза болғандардың саны 36640.

Түрме лагерлері

Ақ әскер мен неміс әскерлері шамамен 80 000 қызыл тұтқынды ұстады, оның ішінде 5000 әйел, 1500 бала және 8000 орыс болды. Ірі тұтқындар лагерлері: Суоменлинна (Хельсинкиге қарап тұрған арал), Хямеенлинна, Лахти, Риихимяки, Таммисаари, Тампере және Виипури. Сенат әрбір тұтқынның Азамат соғысындағы рөлі анықталғанша ұстап тұруға шешім қабылдады. Мемлекеттік сатқындық сотын құру туралы заң 1918 жылдың 29 мамырында қабылданды. Жоғары сатқындық соты басқарған 145 төменгі соттың сот жүйесі, Ақ Финляндияның айыптау атмосферасының салдарынан, бейтараптық стандарттарына сай келмеді. Барлығы 76 000 іс қаралды, 68 000 қызыл әскерші, негізінен мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды; 39 000-ы мерзімінен бұрын босатылды, ал қалғандарының жазасы екі жылдан төрт жылға дейін болды. 555 адам өлім жазасына кесілді, оның 113-і атқыланды. Сот процесінде кейбір кінәсіз ересектердің түрмеге қамалғаны анықталды. Азамат соғысынан туындаған ауыр азық-түлік тапшылығымен бірге, жаппай тұтқындау түрмелерде өлім-жітімнің жоғары деңгейіне әкелді, ал жағдайды жеңімпаздардың ашулы, жазалауға құштар және бейжай көзқарасы одан әрі ушықтырды. Көптеген тұтқындар өздерін Ресейге қашқан басшылары тастап кеткенін сезінді. 1918 жылдың мамыр айында тұтқындардың физикалық және психикалық жағдайы нашарлады. Көптеген тұтқындар сәуірдің бірінші жартысында Тампере және Хельсинкидегі лагерьлерге жіберілді, ал қызыл әскердің шығысқа шегінуі кезінде азық-түлікпен жабдықтау тоқтатылды. Осының салдарынан, маусым айында 2900 тұтқын аштықтан, нашар тамақтанудан немесе испан тұмауынан туындаған аурулардан қайтыс болды: шілдеде – 5000, тамызда – 2200 және қыркүйекте – 1000 адам. Өлім-жітім көрсеткіші Таммисаари лагерінде 34 пайызды құрап, ең жоғары деңгейде болды, ал басқа лагерьлерде 5-тен 20 пайызға дейін ауытқыды. Барлығы шамамен 12 500 фин (оның 3000-4000 испан тұмауынан) тұтқында жүргенде қайтыс болды. Қайтыс болғандар лагерьлердің жанындағы жаппай қабірлерге жерленді, оның ішінде 2500 қызыл гвардияшы Калеванкангас зиратындағы үлкен жаппай қабірге қойылды. Сонымен қатар, 700 нашарлаған тұтқын лагерьден босатылғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. 1918 жылдың соңына қарай саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты көптеген тұтқындар мерзімінен бұрын босатылды немесе кешірілді. Жыл соңында 6100 қызыл тұтқын қалды, ал 1919 жылдың соңында – 4000. 1920 жылдың қаңтар айында 3000 тұтқынға кешірім берілді және 40 000 бұрынғы қызыл әскершінің азаматтық құқықтары қайтарылды. 1927 жылы Вайно Таннер басқарған Социал-демократиялық партия үкіметі соңғы 50 тұтқынға кешірім берді. 1973 жылы Финляндия үкіметі 11 600 тұтқынға өтемақы төледі. Түрме лагерьлеріндегі ауыр жағдайлар Финляндияда коммунизмді қолдауды күшейтті.

The White Army and German troops captured around 80,000 Red prisoners, including 5,000 women, 1,500 children and 8,000 Russians. The largest prison camps were Suomenlinna (an island facing Helsinki), Hämeenlinna, Lahti, Riihimäki, Tammisaari, Tampere and Viipuri. The Senate decided to keep the prisoners detained until each individual's role in the Civil War had been investigated. Legislation making provision for a Treason Court (; domstolen för statsförbrytelser) was enacted on 29 May 1918. The judicature of the 145 inferior courts led by the Supreme Treason Court (; överdomstolen för statsförbrytelser) did not meet the standards of impartiality, due to the condemnatory atmosphere of White Finland. In total 76,000 cases were examined and 68,000 Reds were convicted, primarily for treason; 39,000 were released on parole while the mean length of punishment for the rest was two to four years in jail. 555 people were sentenced to death, of whom 113 were executed. The trials revealed that some innocent adults had been imprisoned. Combined with the severe food shortages caused by the Civil War, mass imprisonment led to high mortality rates in the prison camps, and the catastrophe was compounded by the angry, punitive and uncaring mentality of the victors. Many prisoners felt that they had been abandoned by their own leaders, who had fled to Russia. The physical and mental condition of the prisoners declined in May 1918. Many prisoners had been sent to the camps in Tampere and Helsinki in the first half of April and food supplies were disrupted during the Reds' eastward retreat. Consequently, in June 2,900 prisoners starved to death, or died as a result of diseases caused by malnutrition or the Spanish flu: 5,000 in July; 2,200 in August; and 1,000 in September. The mortality rate was highest in the Tammisaari camp at 34 per cent, while the rate varied between 5 per cent and 20 per cent in the others. In total, around 12,500 Finns perished (3,000–4,000 due to the Spanish flu) while detained. The dead were buried in mass graves near the camps, of which more than 2,500 Red Guards have been buried in the large mass grave located in the Kalevankangas Cemetery. Moreover, 700 severely weakened prisoners died soon after release from the camps. Most prisoners were paroled or pardoned by the end of 1918, after a shift in the political situation. There were 6,100 Red prisoners left at the end of the year and 4,000 at the end of 1919. In January 1920, 3,000 prisoners were pardoned and civil rights were returned to 40,000 former Reds. In 1927, the Social Democratic Party government led by Väinö Tanner pardoned the last 50 prisoners. The Finnish government paid reparations to 11,600 prisoners in 1973. The traumatic hardships of the prison camps increased support for communism in Finland.

Соғыс күйреген ел

Азамат соғысы Финляндия үшін апатқа ұшырады: шамамен 36 000 адам – халықтың 1,2 пайызы – қаза тапты. Соғыс шамамен 15 000 баланы жетім қалдырды. Қаза тапқандардың көп бөлігі соғыс алаңдарынан тыс жерлерде, яғни түрме лагерьлерінде және террорлық науқандарда болды. Соғыстың соңында және одан кейінгі кезеңде көптеген қызылдар Ресейге қашты. Соғыс тудырған қорқыныш, ашу және жарақат фин қоғамындағы жіктерді күшейтті, ал көптеген орташа финдер өздерін «екі ұлттың азаматы» деп санады. Соғыс кезінде де, соғыстан кейін де соғысқан тараптар «қасапшылар» (ақтарға) және «қызыл орыстар» (қызылдарға; немесе punaryssä) немесе жай ғана «коммунистер» деп кемсіте сөйледі. Әсіресе қызылдар арасында соғыстың жеңілісі соншалық ашу тудырды, соның салдарынан шығыс шекарасынан қашқандардың кейбіреуі 1920 жылы Тампередегі Ақ гвардия жеңіс шеруі кезінде генерал Маннергеймді өлтіруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл қақтығыс социалистік және социалистік емес топтардың ішінде ыдырауға алып келді. Биліктің оңға қарай жылжуы консерваторлар мен либералдар арасында Финляндия үшін қандай басқару жүйесі дұрыс екендігі туралы дау тудырды: біріншілері монархияны және парламенттің өкілеттіктерін шектеуді талап етті, ал екіншілері демократиялық республиканы қалады. Екі тарап та өз пікірлерін саяси және құқықтық тұрғыдан негіздеді. Монархистер 1772 жылғы Швеция режимінің монархиялық конституциясына сүйенді (Ресей 1809 жылы қабылдаған), 1917 жылғы Тәуелсіздік декларациясын екінші деңгейлі деп санады және Финляндия үшін жаңартылған монархиялық конституцияны ұсынды. Республикашылар 1772 жылғы заңның ақпан революциясында күшін жоғалтқанын, Ресей патшасының билігін 1917 жылдың 15 қарашасында Финляндия Парламенті қабылдағанын және Финляндия Республикасы сол жылдың 6 желтоқсанында құрылғанын айтты. Республикашылар монархистердің ұсынысын Парламентте қабылдауға кедергі келтіре алды. Роялистер 1772 жылғы заңды Парламентке жүгінбей, ел үшін жаңа монархты таңдау үшін пайдаланды. Финляндиядағы еңбек қозғалысы үш бөлікке бөлінді: Финляндиядағы орташа социал-демократтар, Финляндиядағы радикалды социалистер және Кеңес Ресейіндегі коммунистер. Социал-демократиялық партия Азамат соғысынан кейін алғашқы ресми партиялық отырысын 1918 жылдың 25 желтоқсанында өткізді, онда партия парламенттік жолдарға берілгендігін жариялады және большевизм мен коммунизмді жоққа шығарды. Ресейге қашқан Қызыл Финляндияның басшылары 1918 жылдың 29 тамызында Мәскеуде Финляндия Коммунистік партиясын (ФКП) құрды. 1917 жылғы билік күресінен және қанды азамат соғысынан кейін бұрынғы фенномандықтар мен Қызыл Финляндияда «өте демократиялық» құралдарды қолдаған социал-демократтар революциялық большевизмге – коммунизмге және Ленин басқаратын пролетариат диктатурасына берілгендіктерін жариялады. Партияның 1918 жылы құрылуы мен 1930 жылы ресми түрде тыйым салынуы арасында Социал-демократиялық партия ФКП қызметіне қарсы болды, ал коммунистер социалистік және аграрлық парламенттік топтарға ықпал етті. 1922 жылдың қаңтарында коммунистер мен басқа да солшыл социалистердің тобы Финляндияның Социалистік жұмысшылар партиясының (СЖП) атқару комитетінің мүшелерін тұтқындады, ал кейіннен 1923 жылдың тамызында Парламент мүшелерін қоса алғанда, бірнеше жүз басқа мүшелерін тұтқындады. 1925 жылы тұтқындалғандар мемлекетке қарсы қастандық жасау және оған көмектесуде айыпталды. 1929 жылдың желтоқсанында Парламент партияны саяси құқықтардан одан әрі айыратын заң жобаларын қабылдады, ал 1930 жылдың қарашасына қарай партия ресми түрде заңсыз деп жарияланды, бұл саясат 1944 жылғы Мәскеудегі келісімге дейін сақталды. 1918 жылдың мамырында Ж.К. Паасикиви консервативті монархистік Сенат құрды, және Сенат неміс әскерлерін Финляндияда қалуға шақырды. 1918 жылдың 3 наурызындағы Брест-Литовск келісім-шарты және 7 наурыздағы Германия-Фин келісімдері Ақ Финляндияны Германия империясының ықпал ету аймағына байлады. Генерал Маннергейм 25 мамырда Финляндияға неміс гегемониясы және большевиктерді ығыстырып, ресейлік Карелияны басып алу жоспарларына қатысты Сенатпен келіспеушіліктер туындағаннан кейін қызметінен кетті. Немістер бұл жоспарларға Ленинмен жасалған бейбіт келісімдеріне байланысты қарсы болды. Азамат соғысы Финляндия Парламентін әлсіретті; ол тек үш социалистік өкілді қамтитын қысқартылған Парламентке айналды. 1918 жылдың 9 қазанында Германияның қысымымен Сенат пен Парламент Германия императоры Вильгельм II-нің туысы, Германия князі Фридрих Карлді Финляндия королі етіп сайлады. Германия басшылығы Ресейдің күйреуін Германия империясының Fennoscandia айманындағы геосаяси үстемдігі үшін пайдаланды. Азамат соғысы мен оның салдары Финляндияның тәуелсіздігін 1917-1918 жылдардың басындағы деңгейге қарағанда төмендетті. Финляндияның экономикалық жағдайы 1918 жылдан бастап күрт нашарлады; соғысқа дейінгі деңгейге қайта оралу 1925 жылға дейін мүмкін болмады. Ең ауыр дағдарыс азық-түлікпен жағдай болды, ол 1917 жылы да жеткіліксіз болған, бірақ сол жылы кең ауқымды ашаршылықтан аулақ болды. Азамат соғысы Оңтүстік Финляндияда айқын ашаршылыққа әкелді. 1918 жылдың соңында фин саясатшысы Рудольф Холсти америкалық Герберт Гуверге, Бельгиядағы көмек комитетінің төрағасына көмек сұрады. Гувер азық-түлік жөнелтілімдерін ұйымдастырды және одақтастарды Балтық теңізінің блокадасын жеңілдетуге көндірді, бұл Финляндияға азық-түлік жеткізілімін қиындатты, және елге азық-түлік кіруіне рұқсат берді.

The Civil War was a catastrophe for Finland: around 36,000 people – 1.2 per cent of the population – perished. The war left approximately 15,000 children orphaned. Most of the casualties occurred outside the battlefields: in the prison camps and the terror campaigns. Many Reds fled to Russia at the end of the war and during the period that followed. The fear, bitterness and trauma caused by the war deepened the divisions within Finnish society and many moderate Finns identified themselves as "citizens of two nations." During the war and after that, the warring sides have been derogatively referred to as "butchers" (for Whites; ) and "red russkies" (for Reds; or punaryssä) or just "commies". Among the Reds in particular, the loss of the war caused such bitterness that some of those who fled behind the eastern border tried to carry out the assassination of General Mannerheim during a White Guard's victory parade of Tampere in 1920, with poor results. The conflict caused disintegration within both socialist and non socialist factions. The rightward shift of power caused a dispute between conservatives and liberals on the best system of government for Finland to adopt: the former demanded monarchy and restricted parliamentarianism; the latter demanded a democratic republic. Both sides justified their views on political and legal grounds. The monarchists leaned on the Swedish regime's 1772 monarchist constitution (accepted by Russia in 1809), belittled the Declaration of Independence of 1917, and proposed a modernised, monarchist constitution for Finland. The republicans argued that the 1772 law lost validity in the February Revolution, that the authority of the Russian tsar was assumed by the Finnish Parliament on 15 November 1917, and that the Republic of Finland had been adopted on 6 December that year. The republicans were able to halt the passage of the monarchists' proposal in Parliament. The royalists responded by applying the 1772 law to select a new monarch for the country without reference to Parliament. The Finnish labour movement was divided into three parts: moderate social democrats in Finland; radical socialists in Finland; and communists in Soviet Russia. The Social Democratic Party had its first official party meeting after the Civil War on 25 December 1918, at which the party proclaimed a commitment to parliamentary means and disavowed Bolshevism and communism. The leaders of Red Finland, who had fled to Russia, established the Communist Party of Finland (SKP) in Moscow on 29 August 1918. After the power struggle of 1917 and the bloody civil war, the former Fennomans and the social democrats who had supported "ultra democratic" means in Red Finland declared a commitment to revolutionary Bolshevism–communism and to the dictatorship of the proletariat, under the control of Lenin. Between the party's creation in 1918 and its official banning in 1930, the Social Democracy Party opposed the activity of the SKP while the Communists influenced socialist and agrarian parliamentary groups. In January 1922, the Socialist Workers' Party of Finland (SSTP), a group of communists and other far left socialists, had members of its executive committee arrested and later several hundred other members, including members of Parliament arrested in August 1923. In 1925, those arrested were convicted of plotting and assisting treason against the state. In December 1929, Parliament passed bills that further deprived the party of political rights and by November 1930, the party was officially illegal, a policy that would remain until the 1944 Moscow Armistice. In May 1918, a conservative monarchist Senate was formed by J. K. Paasikivi, and the Senate asked the German troops to remain in Finland. 3 March 1918 Treaty of Brest Litovsk and 7 March German Finnish agreements bound White Finland to the German Empire's sphere of influence. General Mannerheim resigned his post on 25 May after disagreements with the Senate about German hegemony over Finland, and about his planned attack on Petrograd to repulse the Bolsheviks and capture Russian Karelia. The Germans opposed these plans due to their peace treaties with Lenin. The Civil War weakened the Finnish Parliament; it became a Rump Parliament that included only three socialist representatives. On 9 October 1918, under pressure from Germany, the Senate and Parliament elected a German prince, Friedrich Karl, the brother in law of German Emperor William II, to become the King of Finland. The German leadership was able to utilise the breakdown of Russia for the geopolitical benefit of the German Empire in Fennoscandia also. The Civil War and the aftermath diminished independence of Finland, compared to the status it had held at the turn of the year 1917–1918. The economic condition of Finland deteriorated drastically from 1918; recovery to pre conflict levels was achieved only in 1925. The most acute crisis was in food supply, already deficient in 1917, though large scale starvation had been avoided that year. The Civil War caused marked starvation in southern Finland. Late in 1918, Finnish politician Rudolf Holsti appealed for relief to Herbert Hoover, the American chairman of the Committee for Relief in Belgium. Hoover arranged for the delivery of food shipments and persuaded the Allies to relax their blockade of the Baltic Sea, which had obstructed food supplies to Finland, and to allow food into the country.

Компромистік

1917 жылдың 15 наурызында финдердің тағдыры Финляндиядан тыс, Петроградта шешілді. 1918 жылдың 11 қарашасында Берлинде, Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтау үшін Германияның капитуляциясы нәтижесінде ұлттың болашағы айқындалды. Германия империясы 1918-19 жылдардағы неміс революциясында азық-түлік жетіспеушілігі, соғысқа шаршау және Батыс майданындағы шайқастардағы жеңіліс салдарынан құлады. Генерал Рудигер фон дер Гольц және оның дивизиясы 1918 жылдың 16 желтоқсанында Хельсинкині қалдырды, ал әлі таққа отырмаған принц Фридрих Карл төрт күннен кейін лауазымынан бас тартты. Финляндияның мәртебесі Германия империясының монархиялық протекторатынан тәуелсіз республикаға өзгерді. Жаңа үкімет жүйесі 1919 жылдың 17 шілдесінде Конституциялық актімен бекітілді. Финляндиядағы жалпыға бірдей сайлау құқығы негізіндегі алғашқы жергілікті сайлау 1918 жылдың 17-28 желтоқсанында өтті, ал Азамат соғысынан кейін алғашқы еркін парламенттік сайлау 1919 жылдың 3 наурызында өтті. АҚШ және Ұлыбритания 1919 жылдың 6-7 мамырында Финляндияның тәуелсіздігін мойындады. Батыс державалары соғыстан кейінгі Еуропада демократиялық республикалар құруды талап етті, бұл халықты кең таралған революциялық қозғалыстардан аулақ ұстауға бағытталған шара болды. 1920 жылдың 14 қазанында Финляндия мен Ресей арасындағы саяси қатынастарды тұрақтандыру және шекаралық мәселені шешу мақсатында Тартуда фин-ресейлік шартқа қол қойылды. 1918 жылдың сәуірінде жетекші фин либералы және болашақ Финляндия президенті Каарло Юхо Сталберг: «Бұл елдегі өмір мен дамуды 1906 жылы қол жеткізген деңгейге қайтару қажет, соғыс кеселдері бізді одан бұрды» деп жазды. Орташа социал-демократ Вяйно Войонмаа 1919 жылы: «Бұл ұлттың болашағына сенетіндердің имандылығы ерекше күшті болуы керек. Бұл жас тәуелсіз мемлекет соғыс салдарынан барлығын жоғалтты» деді. Войонмаа реформаланған Социал-демократиялық партияның басшысы Вяйно Таннердің сенімді серігі болды. Сантери Алкио орталық саясатты қолдады. Оның партиялық әріптесі Кюсти Каллио 1918 жылдың 5 мамырында Ниваладағы сөйлесінде: «Біз қызылдар мен ақтарға бөлінбеген фин ұлтын қайта құруымыз керек. Біз финдердің барлығының өзін осы қоғамның толыққанды азаматы деп сезінуіне мүмкіндік беретін демократиялық фин республикасын құруымыз керек» деді. Соңында көптеген орталық консерваторлар 1918 жылдың басында жазған Ұлттық коалиция партиясының мүшесі Лаури Ингманның пікірін қабылдады: «Саяси бағыттың оңға қарай бұрылуы бізге көмектеспейді, керісінше, елде социализмнің қолдауын күшейтеді». Басқа да ойшыл финдермен бірге жаңа серіктестік фин компромисін жасады, ол тұрақты және кең парламенттік демократияны қамтамасыз етті. Компромис қызылдардың Азамат соғысындағы жеңілісіне және ақтардың көптеген саяси мақсаттарына қол жеткізілмегеніне негізделген. Шетелдік күштер Финляндияны қалдырғаннан кейін қызылдар мен ақтардың радикалдық топтары қолдауын жоғалтты, ал 1918 жылға дейінгі мәдени және ұлттық бірлік пен фенноманияның мұрасы финдер арасында ерекше көзге түсті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия мен Ресейдің әлсіздігі Финляндияны күшейте түсті және бейбіт, ішкі фин әлеуметтік және саяси келісімге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Келісу процесі баяу және қиын болғанымен, тұрақты ұлттық бірігуге әкелді. Ақырында 1917-1919 жылдардағы билік вакуумы мен билік аралықтары фин компромисіне жол берді. 1919 жылдан бүгінгі күнге дейін финдердің демократиясы мен тәуелсіздігі оң және сол радикализмнің, 1939 жылғы кеңестік басқыншылықтың және Екінші дүниежүзілік соғыстың басқа да дағдарыстарының, суық соғыс кезінде Кеңес Одағының қысымының және 2014 жылдан бері Bellum Russica-да Ресейдің қатеріне қарсы тұрды.

On 15 March 1917, the fate of Finns had been decided outside Finland, in Petrograd. On 11 November 1918, the future of the nation was determined in Berlin, as a result of Germany's surrender to end World War I. The German Empire collapsed in the German Revolution of 1918–19, caused by lack of food, war weariness and defeat in the battles of the Western Front. General Rüdiger von der Goltz and his division left Helsinki on 16 December 1918, and Prince Friedrich Karl, who had not yet been crowned, abandoned his role four days later. Finland's status shifted from a monarchist protectorate of the German Empire to an independent republic. The new system of government was confirmed by the Constitution Act (; regeringsform för Finland) on 17 July 1919. The first local elections based on universal suffrage in Finland were held during 17–28 December 1918, and the first free parliamentary election took place after the Civil War on 3 March 1919. The United States and the United Kingdom recognised Finnish sovereignty on 6–7 May 1919. The Western powers demanded the establishment of democratic republics in post war Europe, to lure the masses away from widespread revolutionary movements. The Finno–Russian Treaty of Tartu was signed on 14 October 1920, with the aim of stabilizing political relations between Finland and Russia and settling the border question. In April 1918, the leading Finnish social liberal and the eventual first President of Finland, Kaarlo Juho Ståhlberg wrote: "It is urgent to get the life and development in this country back on the path that we had already reached in 1906 and which the turmoil of war turned us away from." Moderate social democrat Väinö Voionmaa agonised in 1919: "Those who still trust in the future of this nation must have an exceptionally strong faith. This young independent country has lost almost everything due to the war." Voionmaa was a vital companion for the leader of the reformed Social Democratic Party, Väinö Tanner. Santeri Alkio supported moderate politics. His party colleague, Kyösti Kallio urged in his Nivala address of 5 May 1918: "We must rebuild a Finnish nation, which is not divided into the Reds and Whites. We have to establish a democratic Finnish republic, where all the Finns can feel that we are true citizens and members of this society." In the end, many of the moderate Finnish conservatives followed the thinking of National Coalition Party member Lauri Ingman, who wrote in early 1918: "A political turn more to the right will not help us now, instead it would strengthen the support of socialism in this country." Together with other broad minded Finns, the new partnership constructed a Finnish compromise which eventually delivered a stable and broad parliamentary democracy. The compromise was based both on the defeat of the Reds in the Civil War and the fact that most of the Whites' political goals had not been achieved. After foreign forces left Finland, the militant factions of the Reds and the Whites lost their backing, while the pre 1918 cultural and national integrity and the legacy of Fennomania stood out among the Finns. The weakness of both Germany and Russia after World War I empowered Finland and made a peaceful, domestic Finnish social and political settlement possible. A reconciliation process led to a slow and painful, but steady, national unification. In the end, the power vacuum and interregnum of 1917–1919 gave way to the Finnish compromise. From 1919 to the present, the democracy and sovereignty of the Finns withstood challenges from right wing and left wing political radicalism, the Soviet invasion of 1939 and the other crisis of World War II, pressure from the Soviet Union during the Cold War and threat of Russia in Bellum Russica since 2014.

Кино және теледидар

Азамат соғысы және оған арналған әдебиет көптеген фин кинорежиссерлерін фильмдер мен телешоулар түсіруге шабыттандырды. 1957 жылы Тоиво Саркканың режиссерлік еткен, Жарл Хеммердің «Адам және оның ар-ожданы» пьесасы мен романы негізінде түсірілген «1918» фильмі 7-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Азамат соғысы туралы жақында түсірілген фильмдердің қатарында 2007 жылы Лаури Тёрхененнің «Шекара» және 2008 жылы Аку Лухимистің Леена Ландердің «Бұйрық» романы бойынша түсірген «Сәуірдің жасы» фильмдері бар. Дегенмен, Финляндия азамат соғысы туралы ең танымал фильм – 1968 жылы Эдвин Лайннің режиссерлік еткен «Солтүстік жұлдыздың астында» фильмі. Бұл фильм Вейно Линнаның «Солтүстік жұлдыздың астында» трилогиясының алғашқы екі кітабына негізделген. 2012 жылы Азамат соғысы кезіндегі Тампере шайқасының оқиғасын баяндайтын «Таистелу Насилиннаста 1918» (немесе Насилинна шайқасы 1918) деректі фильмі түсірілді. Финляндия азамат соғысы туралы тағы бір маңызды деректі фильмдер: 1973 жылы түсірілген «Mommilan veriteot 1917», 1976 жылы түсірілген «Trust» және 1980 жылы түсірілген «Flame Top».

Ойындар

2020 жылы GMT Games компаниясы «Барлық көпірлер өртеніп жатыр: Финляндиядағы қызыл көтеріліс және ақ гвардия, 1917-18» атты стратегиялық дамыл ойынын шығарды, ол осы азамат соғысының қақтығысын бейнелейді. Бұл ойын COIN сериясының онінші томы болып табылады.