Кіріспе

Қысқы соғыстағы шайқас. Суси тобы (Ryhmä Susi). Сииласвуо тобы (25 желтоқсан) – 6,645 адам. 9-шы жаяу әскер дивизиясы (9 қаңтар) – 13,190 адам. 47-ші атқыштар корпусының бөлімдері – 3,238 адам. Барлық қазалар: 22,500 адам қаза тапты. Финляндияда бұл шайқас әлі күнге дейін Қысқы соғыстың толық бейнесін көрсететін символ ретінде еске алынады.

Ұрыс барысы

1939 жылғы 30 қарашада Кеңес Одағының 163-ші атқыштар дивизиясы Финляндия мен Кеңес Одағы арасындағы шекараны кесіп өтіп, солтүстік-шығыстан Суомуссальми ауылына қарай жылжыды. Кеңес әскерінің мақсаты – Оулу қаласына жетіп, Финляндияны екіге бөлу болатын. Бұл бағытта тек бір фин батальоны (Er. P 15) орналасқан еді, ол Суомуссальмидің сыртындағы Раате аумағында дислокацияланған. Суомуссальми 7 желтоқсанда аз қарсылықпен алынды (шекара мен Суомуссальми арасындағы екі толық емес рота ғана қорғанысқа қатысты), бірақ финдер оған дейін ауылды қиратқандықтан, кеңес әскеріне жасыруға орын қалмады және Нисканселка мен Хаукипера көлдерінің қарсы жағалауына шегінді. Бірінші ірі шайқас 8 желтоқсанда басталды, осы күні кеңес әскері мұз басып қалған көлдер арқылы батысқа шабуыл жасады. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Кеңес әскерлерінің екінші бөлігі Пуоланкаға солтүстік-батыс бағытында шабуыл жасады, оны жаңа келген Er. P 16 (16-шы жекелеген батальон) қорғады. Бұл да сәтсіз болды. 9 желтоқсанда қорғаушылар жаңадан құрылған полкпен (JR 27) күшейтілді. Полковник Хьялмар Сииласвуо фин әскерлеріне басшылық етіп, Суомуссальмини қайтару үшін дереу шаралар қолданды. Басты күштер Суомуссальмиге қарай жылжыды, бірақ ауылды басып ала алмады, ауыр шығынға ұшырады. 24 желтоқсанда кеңес әскері қарсы шабуыл жасады, бірақ фин әскерлерінің қоршауынан шыға алмады. Екі жаңа полкпен (JR 64 және JR 65) күшейтілген финдер 27 желтоқсанда қайтадан шабуыл жасады. Бұл жолы олар ауылды басып алды, ал кеңес әскері шегінді. Олардың көп бөлігі Киантаярви көлі арқылы Ресей шекарасына жетті. Осы уақытта кеңестік 44-ші атқыштар дивизиясы шығыстан Суомуссальмиге қарай жылжыды. Ол Суомуссальми мен Раате арасындағы жолда бекініп, басқа кеңес әскерлерінің шегінуіне тап болды. 1940 жылғы 4-8 қаңтар аралығында 44-ші атқыштар дивизиясы оқшауланған топтарға бөлініп, фин әскерлерімен (моти тактикасымен) жойылды, фин әскерлеріне көптеген ауыр техника қалды.

Нәтиже

Бұл шайқаста финдер маңызды жеңіске жетті. Егер Кеңес Одағы Оулу қаласын басып алған болса, финдер екі бағытта елді қорғауға мәжбүр болар еді, ал Швецияға қарайтын маңызды теміржол байланысы үзіліп қалар еді. Бұл шайқас сонымен қатар фин әскерінің рухын күшейтті. Одан бөлек, фин әскерлері Раате-Суомуссалми жолында көптеген әскери жабдықтарды қолға түсірді, олардың ішінде 43 танк, 70 далалық зеңбірек, 278 жүк көлігі, 1170 жылқы, 29 танкқа қарсы зеңбірек, 300 пулемет, 6000 мылтық және басқа да қару-жарақтар болды, бұл Фин армиясына өте қажет еді.

Талдау

Суомуссальми шайқасы көбінесе кіші күш, дұрыс басқарылып, таныс жерде шайқасқанда, сан жағынан әлдеқайда басым жауды қалай жеңе алатынының мысалы ретінде келтіріледі. Финляндияның жеңісіне әсер еткен факторлар: фин әскерлері шаңғы мен керуендердің арқасында жоғары жылдамдыққа ие болды; ал кеңес әскерлерінің ауыр техникасы оларды қаражолдарға шектеді. Оулу аймағы арқылы Финляндияны екіге бөлу мақсаты картада орынды көрінсе де, аймақ көбінесе орманды батпақ болғандықтан, жол желісі негізінен орман шаруашылығы жолдарынан тұрды. Механикаландырылған дивизиялар оларға тәуелді болуға мәжбүр болды, сондықтан фин шаңғышыларының жылдам әскерлері үшін оңай нысанаға айналды. Финляндия стратегиясы икемді және көбінесе дәстүрден тыс болды, мысалы, фин әскерлері кеңес далалық асханаларын нысанаға алды, бұл Арктика қысында соғысқан кеңес әскерлерінің рухын құлатты. Кеңес әскері жабдықтары нашар болды, әсіресе қысқы камуфляж киімдері жағынан; ал фин әскерлерінің жабдықтары терең қар мен аязды температурада соғысуға толыққанды сай келді. Фин армиясының әскерлік рухы өте жоғары болды, себебі олар өз елін қорғап жатты. Кеңес әскерлерінің шабуылының себебі тек саяси болды, сондықтан кеңес үгітшілерінің үздіксіз күш-жігеріне қарамастан, олар тез арада соғысуға деген құлқынан айырылды. Тағы бір фактор – кеңес контрразведкасының сәтсіздігі болды: фин әскерлері жиі стандартты телефон желілеріне сүйенетін кеңес байланысын ұстап алды. Фин тактикасы қажет болған жерде қарапайымдылықты қамтамасыз етті, өйткені соңғы шабуыл қарапайым алға жүріс болды, бұл тактикалық қателердің ықтималдығын азайтты. Ауа райының нашарлауы да салыстырмалы түрде қарапайым жоспарларға көмектесті.