Кіріспе

Біріктірілген әуе шабуылына қарсы күресу жүйесіне арналған бірлескен бағдарлама

Негізгі әуе шабуылына қарсы зымыран жүйесі (PAAMS) – Франция, Италия және Ұлыбритания елдерінің біріктірілген әуе шабуылына қарсы күресу жүйесі үшін бірлесіп әзірлеген бағдарламасы. Бас мердігер – Eurosam (66%) және UKAMS (33%) компанияларының құрылған EUROPAAMS бірлескен кәсіпорны. Ұлыбританияда PAAMS жүйесі Sea Viper деп аталады. Бұл жүйе француз және итальяндық әскери кемелерінде, сондай-ақ британдық 45-типті эсминецтерде қолданылады.

Өмірбаян

PAAMS бастапқыда Ұлыбритания, Франция және Италия әскери-теңіз күштері үшін "Жалпы жаңа буын фрегаттарында" (кейде "Жаңа буынның ортақ фрегаты" деп те аталады) орналастырылуы жоспарланған еді. 1999 жылғы 11 тамызда Францияның DGA агенттігі EUROPAAMS компаниясымен PAAMS соғыс жүйесін және оған қосылған ұзақ қашықтықтағы радар (LRR) жүйесін әзірлеу және бастапқы өндіріс жөнінде келісімшарт жасасты. Келісімшартқа алғашқы британдық, француздық және итальяндық жаңа кластағы соғыс кемелерінің әрқайсысына бір PAAMS жүйесі және бір LRR кірді. Жобалық талаптардағы және жұмыс бөлісіндегі келіспеушіліктер 1999 жылдың қазан айында Ұлыбританияның "Жалпы жаңа буын фрегаттары" жобасынан шығуына әкелді. Одан кейін Ұлыбритания 45-ші типтегі эсминец деп аталған ұлттық соғыс кемесін жобалауға көшті. Ұлыбритания PAAMS жобасына қатысуын жалғастырды. Экономикалық тиімділікті арттыру мақсатындағы жұмыстардың нәтижесінде PAAMS басқару және бақылау жүйесі Horizon класы мен 45-ші типтегі эсминецтердің ортақ архитектурасын пайдаланады. 2009 жылы Royal Navy теңіз күштері PAAMS(S) жүйесіне "Sea Viper" атауын берді. PAAMS(S) нұсқасы SAMPSON және S1850M ұзақ қашықтықтағы радарларынан тұрады және 400 км қашықтықта 1000-нан астам нысананы қадағалай алады. BAE Systems компаниясы өздерінің SAMPSON радары "жасырын ұшақтар мен зымырандарды тамаша анықтай алады" деп мәлімдейді. АҚШ-тың Aegis Combat System жүйесінің кейінгі нұсқалары сияқты, PAAMS бір уақытта бірнеше нысананы жоя алады.

Сынау

Кемедегі алғашқы ірі әскери теңіз жаттығуы кезінде, кемедегі жауынгерлік басқару жүйесі симуляцияланған әуе шабуылы кезінде қуат жетіспеушілігінен істен шығып, кеме жауынгерлік басқару жүйесін пайдалану мүмкіндігінен айырылды; CMS қайта іске қосылғанға дейін кеме экипажы кіріп келе жатқан әуе шабуылын анықтау үшін бинокльдерді пайдаланды. 2009 жылы британдық конфигурациядағы PAAMS-тің екі сынақ атылымы "соққының соңғы кезеңіндегі сәтсіздіктерге" байланысты сәтсіз аяқталды. Франциядан импортталған Aster 30 зымыранының "өндірістік ақаулары" себеп болды деп саналды. 2010 жылдың қыркүйегінен бастап, Корольдік теңіз күштерінің 45 типті эсминецтері Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарындағы Бенбекула полигонында Aster зымырандарымен Mirach дрондарын сәтті жойды. Mirach – 3,96 метрлік реактивтік ұшақ, ол сағатына дейін жылдамдықпен, 3,05 метрден бастап биіктікте ұша алады. 2012 жылдың сәуірінде француз теңіз күштерінің Forbin француз фрегаты Mach 2,5 жылдамдықпен, төмен биіктікте ұшатын, теңіз бетінен атып өтетін, кемеге қарсы зымыранды имитациялаған американдық GQM 163 Coyote нысанасын түсірді. Бұл еуропалық зымыранға қарсы қорғаныс жүйесінің суперсондық теңізден атып өтетін "ракетаны" жойғанының алғашқы реті болды. Бұл сынақ "күрделі операциялық сценарий" деп сипатталды. 2013 жылдың қыркүйегінде Корольдік теңіз күштерінің HMS Daring кемесі өзінің Sea Viper жүйесінің мүмкіндіктерін көрсетіп, АҚШ-тың Маршалл аралдарындағы Рональд Рейган зымыранға қарсы қорғаныс сынақ алаңында екі орташа қашықтықтағы баллистикалық зымыранды анықтап, қадағалады. 2019 жылдың мамырында кемесі Formidable Shield жаттығуы аясында кіріп келе жатқан дронды жою үшін Sea Viper жүйесін сәтті пайдаланды. 2019 жылдың мамырында француз фрегаты Bretagne Formidable Shield жаттығуы кезінде Aster 15 зымыранының бірімен Mach 2 жылдамдығынан жоғары жылдамдықпен ұшып келе жатқан суперсондық зымыранды жойды.

Пайдалану тарихы

2023 жылдың 9 желтоқсанында француз әскери-теңіз кемесінің FREMM типті фрегаты «Лангедок» Қызыл теңізде кемеге қарай ұшып бара жатқан екі БПЛА-ны Aster 15 зымырандарымен атып түсірді. Норвегиялық танкерге қауіп төндіретін тағы бір дрон 11 желтоқсанда атып түсірілді. 2023 жылдың 15 желтоқсанына қараған түні Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің 45 типті эсмингі HMS Diamond Қызыл теңізде коммерциялық кемелерді нысанаға алған БПЛА-ны бір Sea Viper (Aster) зымыранымен атып түсірді. Дрон Йемендегі Хути бүлікшілері тарапынан ұшырылған деп саналады және 1991 жылғы Перс шығанағы соғысынан бері Ұлыбритания Корольдік теңіз кемесінің әуе нысанасына қарсы алғашқы атысы болып табылады. 2024 жылдың 9 қаңтарына қараған түні Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің 45 типті эсмингі HMS Diamond өзіне және Қызыл теңіздегі коммерциялық кемелерге бағытталған көптеген дронды Sea Viper (Aster) зымырандарымен жойды. Дронды Йемендегі Хуси шұғылшылдары ұшырған деген хабарлама тарады. Бұл әрекет аймақтағы коммерциялық кемелерді қорғау жөніндегі халықаралық операцияның бір бөлігі ретінде жүзеге асырылды. 2024 жылғы 24 сәуірде HMS Diamond Йеменнің Хусилер бақылайтын аймақтарынан ұшырылған баллистикалық зымыранды бір Sea Viper (Aster) зымыранымен атып түсірді, американдық дереккөздердің мәліметінше, ол контейнерлік кемеге бағытталған болуы мүмкін. Бұл 1991 жылғы Перс шығанағы соғысынан бері Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің жауынгерлік жағдайда кез келген зымыранды ұстап алған алғашқы реті болды, HMS Gloucester ирактық «Жібек құрт» зымыранын атып түсірген кезде. Сондай-ақ, бұл Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің Sea Viper жүйесімен баллистикалық зымыранды ұрыста атып түсірген алғашқы жағдайы.