Кіріспе
Американдық автомобиль кәсіпкері, бейсболшы Престон Томас Такер (21 қыркүйек 1903 – 26 желтоқсан 1956) – американдық автомобиль кәсіпкері, инновациялық Tucker 48 седанын жасаған адам. Бұл автомобиль бастапқыда "Такер Торпедо" деп аталды және қазіргі заманғы автомобильдерде кеңінен қолданылатын көптеген жаңа мүмкіндіктерді ұсынды. 1949 жылдың 3 наурызында акциялық алаялыққа байланысты даулы айыптаулар мен жанжалдың нәтижесінде Tucker '48 өндірісі тоқтатылды, бірақ Такер ақталды. 1988 жылғы "Такер: Адам және арманы" фильмі Такердің рухы мен автомобиль өндірісіне байланысты оқиғаға негізделген.
the baseball player
Preston Thomas Tucker (21 September 1903 – 26 December 1956) was an American automobile entrepreneur who developed the innovative Tucker 48 sedan, initially nicknamed the "Tucker Torpedo", an automobile which introduced many features that have since become widely used in modern cars. Production of the Tucker '48 was shut down on 3 March 1949 amid scandal and controversial accusations of stock fraud, of which Tucker was eventually acquitted. The 1988 movie Tucker: The Man and His Dream is based on Tucker's spirit and the saga surrounding the car's production.
Ерте өмір (19031933)
Престон Такер 1903 жылдың 21 қыркүйегінде Мичиган штатының Капак қаласына жақын жердегі иіссулу (пеперминт) шаруашылығында дүниеге келді. Оның әкесі Ширл Харви Такер (1880-1907) теміржол инженері, ал анасы Люсиль Кэролайн (құрметті аты – Престон) Такер (1881-1960) болды. Ол Детройттың сыртында, Мичиган штатының Линкольн Парк қалашығында өсті. Такерді анасы, мұғалім, өсірді, ал Престон үш немесе төрт жаста болғанда әкесі аппендициттен қайтыс болды. 11 жасында көлік жүргізуді үйренген Такер ерте жасынан-ақ автомобильдерге құмар болды. 16 жасында Престон Такер жаңа үлгідегі автомобильдерді сатып ала бастады, оларды жөндеу және жаңарту арқылы пайда табу үшін сатты. Ол Детройттегі Касс техникалық орта мектебінде оқыды, бірақ мектепті тастап, Кадиллак мотор компаниясында кеңсе қызметшісі болып жұмысқа орналасты, онда ол дөңгелекті конькилерді тиімдірек жұмыс істеу үшін пайдаланды. 1922 жылы жас Такер анасының қарсылығына қарамастан Линкольн Парк полиция бөліміне қосылды, оның қызығушылығы жылдам және жоғары өнімді полиция машиналары мен мотоциклдерін жүргізуге деген құштарлығынан туды. Анасы оны полициядан алып тастады, полиция басшыларына оның 19 жасында бөлімнің талап ететін ең төменгі жасынан кіші екенін көрсетті. Такер мен оның жаңа әйелі Вера (1923 жылы 20 жасында үйленді) Линкольн Парк маңындағы жанармай стансасын алты айға жалға алып, бірге басқарды. Вера күндіз стансаны басқарды, ал Престон Ford Motor Company құрастыру желісінде жұмыс істеді. Жалға алу мерзімі біткеннен кейін Такер Фордтан кетіп, LPPD-ге оралды, бірақ алғашқы қыста ол полиция көліктерін жүргізуден шеттетілді, өйткені ол кабинаны жылыту үшін круизердің приборлық тақтасында тесік жасау үшін оттық қолданды. Газ стансасындағы соңғы екі айда Такер Studebaker машиналарын қосымша сатуды бастады. Ол кейіннен «Такер» корпорациясының сату менеджері болған Майкл Дулиан есімді автомобиль сатушысымен танысты. Дулиан Такерді Детройттегі автосалонында сатушы болып жұмысқа алды. Такер өте жақсы жұмыс істеді, бірақ автосалон оның Линкольн Парктегі үйінен алыс болғандықтан, Такер жұмыстан кетіп, LPPD-ге соңғы рет қысқа уақытқа оралды. Бірнеше айдан кейін Дулиан, Такердің сатушы ретіндегі дереу табысына әсерленді, оны Мемфиске, Теннесси штатына, сату менеджері болып жұмыс істеуге шақырды. Дулиан бірнеше жылдан кейін ауыстырылды, бірақ Такер Мемфисте қалды және Айвор Шмидт (Stutz) және Джон Т. Фишер мотор компаниясының (Chrysler) сатушысы болды, онда ол жалпы сату менеджері болды. Мемфисте Chrysler сатуын басқарған кезде Такер Пирс Арроумен байланыс орнатты. 1933 жылы Такер Нью-Йорк штатының Буффало қаласына көшіп, Pierce Arrow автомобильдерінің аймақтық сату менеджері болды, бірақ екі жылдан кейін ол Детройтке оралып, Cass Motor Sales компаниясында Dodge сатушысы болып жұмыс істеді.
Авто жарыстар және Индианаполис 500 (19321939)
1930 жылдардың басында Такер жыл сайын бір айға Индианаполис моторлы трассасына сапар шеге бастады. Жарыс машиналарын және олардың конструкторларын қатты қызықтырған Такер осы кезеңде Индианаполис 500 жарысын ең көп жеңген қозғалтқыштардың авторы Гарри Миллермен танысты. Такер жарыс машиналарын жетілдіру ортасына жақындау үшін Индианаполиске көшіп, сыра дистрибьюторының көлік менеджері болып жұмыс істеді, компанияның жүк машиналары паркін басқарды. Миллер, бизнесменге қарағанда жақсы инженер болғандықтан, 1933 жылы банкротқа ұшырап, жаңа мүмкіндіктер іздеді. Такер Миллерді жарыс машиналарын құрастыруға көндірді, және 1935 жылы «Miller and Tucker, Inc.» құрылды. Компанияның алғашқы тапсырысы – Генри Форд үшін 10 күшейтілген Ford V8 жарыс машинасы жасау болды. Бірақ, машиналарды дамыту мен сынауға уақыт жеткіліксіз болды, нәтижесінде барлық машинаның рульдік механизмдері қызып, істен шығып, жарыстан шығып қалды. Бұл конструкция кейіннен жекешелер тарапынан жетілдіріліп, 1948 жылға дейін Индиде қолданылды. «Miller and Tucker, Inc.» Миллер 1943 жылы қайтыс болғанға дейін жарыс машиналарын жетілдіру және басқа да түрлі жобалармен айналысты. Такер Миллермен жақын дос болды, тіпті оның әйеліне күйеуінің жаназа шығындарын төлеуге көмектесті. Миллермен жұмыс істеген кезде Такер Шевроле ағайындыларымен және бас механик/инженер Джон Эдди Оффутпен танысты, ол кейін Такерге Tucker 48 прототипін жасауға көмектесті. Такердің белсенді мінезі мен Индианаполистегі қатысуы оны 1939 жылға қарай автомобиль өнеркәсібінде танымал есімге айналдырды.
Текер ұрыс машинасы мен Текер қару мұнарасы (19391941)
1937 жылдың соңында Индианаполис ауруханасында аппендициттен кейін жазылып жатқанда, Такер жаңалықтарды оқып, Еуропада соғыс жақындап келе жатқанын білгенде, жоғары жылдамдықты бронетехникалық жауынгерлік машина жасау туралы ойға келді. 1939 жылы Такер отбасымен Мичиганға қайтып оралып, Ипсилантиде үй мен жер сатып алды. Ол өзінің жеріндегі ескі сарайды жөндеп, "Ипсиланти машина және құралдар компаниясы" деп аталатын машина жасау шеберханасын ашып, оны әртүрлі автокөлік өнімдерін әзірлеу үшін пайдалануды жоспарлады. Нидерландтан Такерге мүмкіндік туды, олардың үкіметі лайлы голланд жеріне сәйкес келетін жауынгерлік машина қалаған. Гарри Миллермен ынтымақтастығын жалғастыра отырып, Такер "Такер Combat Car" (жапсырма атауы "Такер Тигры") жобалауды бастады, бұл Миллердің өзгерткен Packard V 12 қозғалтқышымен жұмыс істейтін, тар шассилі бронеавтомобиль болатын. Кем дегенде, жауынгерлік машинаның бір прототипі салынды. Автомобильді шығару АҚШ-тың "American Armament Corporation" компаниясына тиесілі, Нью-Джерси штатының Рауэй қаласындағы зауытта жүзеге асыру жоспарланған. 1940 жылдың көктемінде немістер Нидерландыға шабуыл жасады, ал Такер келісімді аяқтауға үлкермеді, сондай-ақ Нидерландтың эмиграциядағы үкіметі қызығушылық танытпады. Сондықтан ол прототиптерді аяқтады және машинаны АҚШ Қарулы күштеріне сатуға тырысты. Машинаның жылдамдығы 161 км/сағ-қа жеткені айтылады, бұл жобалық сипаттамалардан әлдеқайда жоғары. АҚШ әскері жауынгерлік машинаны қабылдамады, себебі олар машина тым жылдам деп санады және басқа жауынгерлік техникаға басымдық берген. Алайда, жауынгерлік машинадағы жоғары жылдамдықты, электрмен жұмыс істейтін пулемет мұнарасы – "Такер мұнарасы" АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қызығушылығын тудырды. Кейін Гарри Миллер "Такер Combat Car" дизайндарының бір бөлігін "American Bantam" компаниясына әкелді, онда ол алғашқы "Jeep" жасауға қатысты. "Такер мұнарасы" жақын арада өндіріске енгізілді (алғашқыда Такердің Ипсилантидегі машина жасау шеберханасында). Көптеген деректерде мұнара B 17 және B 29 сияқты бомбалаушыларда кеңінен қолданылғаны айтылса да, ол шын мәнінде "Douglas B 18 Bolo" үшін жасалған. Такер көп жыл бойы соттасып, мұнараға алған патентері үшін роялти төлемдерін қайтаруға тырысты.
a machine shop called the Ypsilanti Machine and Tool Company, planning to use the facility to develop various automotive products. Opportunity arose for Tucker from the Netherlands, whose government wanted a combat vehicle suited to the muddy Dutch terrain. Continuing his working relationship with Harry Miller, Tucker began designing the "Tucker Combat Car", nicknamed the "Tucker Tiger", a narrow wheelbase armored car powered by a Miller modified Packard V 12 engine. At least one prototype of the combat car was built. Production of the car was to be done at the Rahway, New Jersey, factory owned by the American Armament Corporation. The Germans invaded the Netherlands in the spring of 1940 before Tucker could complete the deal, and the Dutch government in exile lost interest, so he completed the prototypes and opted to try to sell the vehicle to the United States Armed Forces. The car is said to have reached 100 mph (161 km/h), far in excess of the design specifications. The U. S. military rejected the Combat Car, as they felt the vehicle was too fast, and had already committed to other combat vehicles. However, the highly mobile, power operated gun turret featured on the Combat Car, the "Tucker Turret", earned the interest of the United States Navy. Harry Miller would later take some of the designs from the Tucker Combat Car to American Bantam, where he was involved in the development of the first Jeep. The Tucker Turret was soon in production (initially at Tucker's Ypsilanti machine shop). Though the turret is often reported to have been used widely on bombers, like the B 17 and B 29, it was actually developed for the Douglas B 18 Bolo. and Tucker was embroiled in lawsuits for years trying to recoup royalties for use of his patents on the turret.
Текер авиация корпорациясы және Хиггинс-Текер авиациясы (19411943)
1940 жылы Такер авиациялық корпорацияны құрды, мақсаты – ұшақтар мен теңіз қозғалтқыштарын өндіру. (Такердің алғашқы) корпорация бастапқыда Мичиган штатындағы үйінің артындағы шеберханасында орналасқан. Акция сертификаттары шығарылған мемлекеттік корпорация ретінде Такер жобасын дамыту үшін жеткілікті қаражат жинады – Tucker XP 57 истребителі, ол АҚШ Әуе күштерінің (USAAC) қызығушылығын тудырды. Гарри Миллер жасаған және ықпал еткен тік 8 цилиндрлі қозғалтқышпен жұмыс істейтін XP 57 прототипінің бір данасы жасалды, ол Miller L 510 деп аталды. «Дөңгелек атушы» деген лақап аты бар бұл истребитель Екінші дүниежүзілік соғыстағы үкіметтік келісімшарттарға қатысты. Алайда компанияның қаржылық қиындықтары прототиптің дамуын баяулатты және USAAC келісімшартты күшін жойды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Такер «Хиггинс» индустриясының Эндрю Джексон Хиггинспен байланысқа түсті, ол Liberty кемелерін, PT катерлерін және десанттық қайықтарды жасады. 1942 жылдың наурызында Хиггинс Tucker Aviation Corporation компаниясын сатып алды, ал Такер Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына көшіп, Хиггинс Индустриясының вице-президенті болып қызмет етті, әсіресе Хиггинс Такер авиация бөлімшесін басқарды. Бұл бөлімше Хиггинстің торпедалық катерлері үшін қару-жарақ және қозғалтқыштар өндіруге тиіс болды. Алайда бұл қарым-қатынас сәтті болмады және Такер 1943 жылы Хиггинспен байланысын үзді. Го Престон Такерді «Әлемдегі ең ұлы сатушы» деп сипаттады: «Ол сізге қара көздерімен қараса, сақ болыңыз!» 1943 жылдан кейін Такер Мичиганға оралып, өзінің жеке автомобиль компаниясын – Такер корпорациясын құруды жоспарлады.
SEC соты және Текер корпорациясының құлдырауы (19491950)
1949 жылы Такер өзінің корпоративтік құжаттарын SEC-ке тапсырды. 1949 жылдың ақпанында АҚШ прокуроры Отто Кернер кіші үлкен қазылар алдында тергеу бастады. 3 наурызда федералды судья Такер корпорациясының басқаруын Аарон Дж. Колнон мен Джон Х. Шацқа жүктеді. Содан кейін, 10 маусымда Такер және тағы алты Такер корпорациясының басшылары 25 жағдайда пошта арқылы алаяқтық жасау, SEC ережелерін бұзудың бес жағдайы және алаяқтыққа қатысудың бір жағдайы бойынша айыпталды. Айыптауға 46 жастағы Такер; 58 жастағы Гарольд А. Карстен, «Айбэ Каратц» деген лақап атымен; 61 жастағы Флойд Д. Серф (оның фирмасы акцияларды ұсынумен айналысқан); 63 жастағы Роберт Пирс; 64 жастағы Фред Роккелман; 50 жастағы Митчелл В. Дулиан, Такердің сату менеджері; 42 жастағы Отис Рэдфорд, Такер корпорациясының бас есепшісі; 42 жастағы Клифф Кнобл, Такердің жарнама менеджері кірді. Такер бұл айыптауларды «абсурдты және күлкілі» деп атады және айыптауды «өзінің жағын түсіндіру мүмкіндігі» деп бағалады. Такер мен оның әріптестерін қорғауды Уильям Т. Кирби басқарған адвокаттар тобы жүзеге асырды. 25 маусымда «Collier’s» журналы Такерді сынаған мақала жариялады, онда SEC есебінен құпия ақпараттар (ешқашан жарияланбаған) берілген. Бұл мақала «Reader’s Digest» журналында да жарияланып, Престон Такерге қатысты жағымсыз жаңалықтардың таралу аясын кеңейтті. Сот 1949 жылдың 4 қазанында басталды, төрағалықты судья Уолтер ЛаБуй жасады. Сол күні Такер корпорациясының зауыты жабылды. Ол кезде барлығы 37 «Tucker 48» машинасы ғана құрастырылған болатын. 300 адал қызметкер зауытқа оралды (кейбіреулері жалақысыз) және тағы 13 машинаны құрастырып аяқтады, нәтижесінде барлығы 50 машина (прототипті есептемегенде) өндірілді. Сотта үкімет Такердің машина өндіруге ниеттенбегенін мәлімдеді. Сот процесі барысында SEC-тің Такер туралы есебі «құпия» деп танылды және Такердің адвокаттарына оны көруге немесе оқуға рұқсат берілмеді, бірақ ол баспасөзге сұрыпталып жіберілді. Сот процесінің барысында үкімет пен SEC бірнеше куәгерлерді (көбінесе бұрынғы Такер қызметкерлері) шақырып, Такердің машинаны әзірлеуде қолданған қарапайым әдістерін көрсетті; алғашқы аспалар жұмыс істемейінше үш рет орнатылды, ал алғашқы бөлшектер прототипті жасау үшін қоқысқа салынған машиналардан алынды. Такерді қорғап, дизайнер Алекс Тремулис бұл өнеркәсіптегі әдеттегі практика екенін айтты және ол 1942 жылы General Motors компаниясының Oldsmobile-ін әзірлеуге қатысқан кезде осы тәжірибе қолданылғанын атап өтті. Такер компаниясының вице-президенті Ли Трез 1948 жылдың маусым айына дейін Такердің металл штамптау және бөлшектер жасау операциялары машинаны жаппай өндіруге 90% дайын болғанын және сыртқы араласу өндіріске дайындықтарды баяулатқанын мәлімдеді. Прокуратура мен қорғау арасындағы бұл тартыс 1949 жылдың 8 қарашасына дейін жалғасты, сонда судья SEC прокурорларынан «істің мәніне тоқталып, сөз байласуды дәлелдеуді бастауды» талап етті. Қорғаушы адвокат Кирби автокөлік өндіруші Kaiser Frazer-ге назар аударды, олардың үкімет қаржыландырған жаңа автомобиль моделінің алғашқы үлгілері ағаштан жасалғанын және бұл жоба сәтсіз аяқталған кезде Кирби сот құжаттарында «Kaiser Frazer-ге айып тағылмады және олар үкіметтен 44 миллион доллар несие алды, солай емес пе?» деп мәлімдеді. Барлығы Kaiser Frazer компаниясы 200 миллион долларға жуық мемлекеттік грант алғанын, бірақ олар уәде еткен көлікті өндіре алмағанын айтты. Рождествоға үзіліс жасалып, сот 1950 жылдың қаңтарында қайта басталды. Үкімет куәгері Дэниел Эленц, бұрынғы Такер дилерлік кеңсесінің иесі және Сент-Пол, Миннесота штатының дистрибьюторы, Такер корпорациясына салған 28000 доллар инвестициясын жоғалтқанын айтты. Алайда, қарсы сауалдауда қорғаушы бұл куәлікті өз пайдасына пайдаланды, Эленц әлі де Такер берген «Tucker 48» машинасын жүргізіп жүргенін, машина 35000 миль (56327 км) жүргенін және әлі де тегіс жүріп тұрғанын айтты. Үкімет өзінің соңғы куәсін, SEC бухгалтерін Джозеф Тернбуллды шақырғанда, ол Такердің 28 миллион доллардан астам ақша алғанын және оның жетіншісінен азын машинаны зерттеу мен дамытуға жұмсағанын айтты. Ол Такердің инвесторлардың 500 000 доллардан астам ақшасын өзіне алғанын, бірақ ешқашан өндіріс машинасы бермегенін айтты. Кирби Тернбуллдің қарсы сауалдауда айтқандарын жоққа шығарып, Такердің тәркіленген қаржылық жазбаларынан қаржылық дұрыс емес басқару туралы дәлелдемелерді сұрады. Тернбулл мұндай дәлел келтіре алмады. Куәгерлер куәлігін аяқтау кезінде Кирби Тернбуллдан: «Сіз бұл сандар – алдамшылықпен алынған ақша сандары екенін ұсынасыз ба?» деп сұрады. Тернбулл: «Дәл солай емес, жоқ» деп жауап берді. Осы соңғы SEC куәгерінен кейін Такердің қорғаушы адвокаттары барлығын таң қалдырып, куәгерлерді шақырудан бас тартты. Қорғаушы адвокат Дэниел Глассер сотқа: «Қылмыс болмағанда қорғаныс ұсыну мүмкін емес» деді. Қорытынды сөзінде Кирби көздерінен жас шығып, қазылар алдында «құстың етін теріп алуді тоқтатыңыз» деп эмоционалды түрде айтты және Такер «алдауға ниеттенген, содан ғана ниеттенген немесе жақсы ниетпен машина өндіруге тырысқан. Бұл екеуі де үйлесімсіз». Содан кейін ол қазылар алдындағы сегіз «Tucker 48» машинасына міне беруге шақырды. 1950 жылдың 22 қаңтарында 28 сағаттық кеңескес өткеннен кейін қазылар алды барлық айыпталушыларға «кінәлі емес» деген үкім шығарды. Такер сотта жеңіске жетті, бірақ енді зауыты жоқ, қарыздан батқан және Такер дилерлерінен өндіріс кешігулеріне байланысты ашулы болған Такер корпорациясы, іс жүзінде, жойылды.
The tide turned in Tucker's favor when the government called its final witness, SEC accountant Joseph Turnbull, who testified that Tucker had taken in over $28 million and spent less than one seventh of it on research and development of the car. He stated that Tucker had taken over $500,000 of the investors' money for himself, but never delivered a production car. Kirby rebutted Turnbull's claims on cross examination, asking for proof of the allegations of financial mismanagement from Tucker's seized financial records. Turnbull was unable to offer such evidence. In closing his witness testimony, Kirby asked Turnbull, "You are not here suggesting these figures are figures of monies taken fraudulently, are you?" Turnbull's answer was, "Not exactly, no." After this final SEC witness, Tucker's defense attorneys surprised everyone by refusing to call any witnesses to the stand. Defense attorney Daniel Glasser told the court, "It is impossible to present a defense when there has been no offense". In his closing arguments, Kirby became tearful and emotionally told the jury to "stop picking at the turkey", and stated that Tucker "either intended to cheat and that's all they intended to do or they tried in good faith to produce a car. The two are irreconcilable." He then invited the members of the jury to take a ride in one of the eight Tucker 48s parked in front of the courthouse before they made their decision. On January 22, 1950, after 28 hours of deliberations, the jury returned a verdict of "not guilty" on all counts for all accused. Tucker had prevailed at the trial, but the Tucker Corporation, now without a factory, buried in debt, and faced with numerous lawsuits from Tucker dealers that were angry about the production delays, was effectively no more.
Текер корпорациясы туралы болжамдар мен даулар
Соттың нәтижесіне қарамастан, Текердің шындығында жаңа автомобиль жасап, оны сатуға ниеттенгені ме, әлде бүкіл жобаның мақсаты тек сенімсіз инвесторлардан қаржы жинау болғаны ма деген пікірталас тоқтамайды. Американың "Tucker Automobile Club" клубының коллекционерлері 400 мыңнан астам суреттерді, жобаларды, корпоративтік құжаттарды және хаттарды жинады. Олардың пікірінше, бұл құжаттар Текердің "Tucker 48" көлігін жаппай өндіруге қажетті өндіріс процесін әзірлеп жатқанын көрсетеді. Сондай-ақ, тергеу барысында Текер 1900-ден астам қызметкер, оның ішінде инженерлер мен машина жасаушылардың тобын жұмысқа алғанын атап көрсетті. Сотта "Такер" компаниясының вице-президенті Ли Трис Чикагодағы зауытта көлікті жаппай өндіруге қажетті өндіріс жабдықтарының 90% дайын екенін куәландырды.
Кейінгі өмірі мен өлімі (19501956)
Престон Таккердің беделі ақталғаннан кейін жаңадан көтерілді. Оның оптимизмі таң қалдырды; сот аяқталған соң ол: "Тіпті Генри Форд та алғашқы әрекетінде сәтсіздікке ұшырады" деген сөзді айтқан. "Таккер Корпорациясының" активтері Чикагода ашық аукционға сатылды. Бір "Таккер 48" машинасы Престон Таккерге, ал екіншісі анасына сыйланды. 1950 жылдардың басында Таккер Бразилия инвесторларымен және автодизайнер Алексис де Сахнофскиймен бірлесіп, "Carioca" деп аталатын спорттық автомобиль құруға кірісті. Питер Дан "Dun & Bradstreet" компаниясынан атау құқығын сатып алғандықтан, Таккер машинаның атына "Таккер" дегенді қолдана алмады, соның салдарынан "Tucker Carioca" жобасы аяқталмай қалды. Таккердің Бразилияға жасаған саяхаттары шаршаумен бірге өтті, ал АҚШ-қа оралғаннан кейін оған өкпе рагы диагнозы қойылды. Таккер 1956 жылдың 26 желтоқсанында өкпе рагының асқынуынан пневмонияға шалдығып қайтыс болды, оның өмірі 53 жылға жетті. Престон Таккер жеке қол қойған 10 000-нан астам акция сертификаты бар, осы себепті олар ең құнды болып саналады.