Тинтиннің оқиғаларындағы Сыльдавия мемлекеті

Кіріспе

Сильдавия (Сильдавия: Zyldavja) – бельгиялық суретші Гержедің «Тинтиннің оқиғалары» комикс-сериясындағы ойдан шығарылған ел. Ол Балқан аймағында орналасқан және көршілес Бордурия елімен араздас. Сильдавия «Король Оттокардың жезден жасалған таяғы» (1938–1939), «Айға саяхат» (1950), «Айдағы саяхатшылар» (1952–1953, қысқаша), «Эстрагон ісі» (1954–1956) және «Тинтин және акулалар көлі» (1972) комикстерінде бейнеленген, сондай-ақ «Тинтин мен Пикаростар» (1975–1976) комиксінде еске алынады. Гарри Томпсонның 2011 жылғы «Тинтин: Герже және оның туындысы» кітабында Сильдавия «екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы Орталық Еуропаның идеализировандік бейнесі – игі ниетті монархия, тыныш ауылдық өмір, үлкен түтіктерді тартып тұрған еңбекқор шаруалар» деп сипатталған. Герже бұл елдің Албания мен Черногория елдерінен көп шабыттанғанын, сондай-ақ Сербия, Румыния және Болгария сияқты ірі Балқан мемлекеттерінің негізінде құрылғанын айтқан.

Шолу

Сильдавия – монархия, патша Мускар XII билігінің кезінде патшалық жүргізді. Елордасы Клов, бұрын Зилегерум аталған, Молтус және Владир өзендерінің қосылған жерінде орналасқан (Прага қаласы Влтава өзенінің жағасында орналасқандай). Кітаптарда Ниедздров, Истов, Дбрноук, Дума, Тесник және Злип қалалары да есімдері жиі кездеседі. Сильдавияның халқы 642 000 адамды құрайды, оның 122 000-ы Кловта тұрады, бұл елдің Монтенегромен шамалас екенін көрсетеді. Ұлттық әуе тасымалдаушысы – Syldair, ал ресми валютасы – khôr. Бір khôr 100 paroe-ға бөлінеді. Сильдавияны "Қара пеликан Корольдығы" деп те атайды. Осыған орай, Черногорияда Еуропадағы ең ірі пеликан қонысы орналасқан. Халық сильдавия тілінде сөйлейді, ол славян тіліне ұқсас болғанымен, көбінесе Брюссельдік батыс германдық марол диалектісіне негізделген. Жазу жүйесі кириллица, бірақ қызығы, орта ғасырлық құжаттарда латын әліпбиі қолданылған, ал кейбір кириллица әріптері латын әріптерінен тікелей транскрипцияланған (мысалы, "ш" әрпі "сз" деп жазылған, поляк тіліндегі "sz" сияқты, "ш" емес). Корольдықтың ұраны: "Eih bennek, eih blavek!" Hergé оны "Qui s'y frotte s'y pique" деп аударады, яғни "Кім оған тиіссе, шағылады" (шынында, бұл Нанси қаласының ұраны, латын тілінен алынған, оның символы – қызыл гүл; британдық басылымда аудармашылар ұранды "Егер қызыл гүл жинасаң, тікенге дайындал" деп берген). Ұранды голланд тіліндегі "Hier ben ik, hier blijf ik" ("Мен осындамын, мен осында қаламын") фразасының брюссельдік диалекттегі нұсқасы ретінде де түсіндіруге болады. Сильдавиялықтар минералды суды жақсы көреді, бірақ бұл капитан Хаддокқа ұнамайды, ол Тинтиннің серігі және вискиге әуес. Сильдавияның нақты орналасқан жері комикстерде көрсетілмеген, бірақ ол Балқан түбегінде орналасқан, басқа ойдан шығарылған Бордурия мемлекетімен шектес және теңізге шығу мүмкіндігі бар екені белгілі. Бір рет Грекиямен шатастырылып, бірақ жергілікті киімдерінің өзгешелігімен түсіндірілген. "Айға саяхат" комиксінде Сильдавиядан ұшырылған зымыранның траекториясы Дунайдан солтүстікке қарай бағытталған. Сильдавияның пайда болуына түрлі факторлар әсер еткен. Hergé атап өткендей, басты шабыт Монтенегро болды, бірақ елдің тарихы көптеген Балқан елдерінің тарихына ұқсас. Хар Брок Сильдавияның "Румыния немесе Югославия сияқты елдердің үлгісімен жасалған болуы мүмкін" деп жазады. Сильдавия скрипкашыларды экспорттаумен де мәшһүр.

Syldavia is a monarchy, ruled at the time of King Ottokar's Sceptre by King Muskar XII. The capital is Klow, formerly Zileheroum, located at the confluence of the Moltus and Vladir Rivers (after Prague, which is on the Vltava River). Other cities named in the books are Niedzdrow, Istov, Dbrnouk, Douma, Tesznik, and Zlip. The population of Syldavia is 642,000 with 122,000 living in Klow, suggesting the country is similar in size to Montenegro. The national airline is Syldair and the official currency is the khôr. One khôr is subdivided into 100 paroe. Syldavia is also called "The Kingdom of the Black Pelican". In line with that, in Montenegro is located the largest resort of pelicans in Europe. The people speak Syldavian, a language that looks and sounds Slavic but is mostly based on the West Germanic Marols dialect from Brussels. It is written in Cyrillic, but curiously, the Latin alphabet is used in medieval documents, and some of the Cyrillic letters used are a straight transcription from the Latin letters (e. g., "sh" is written "сз" compare to Polish "sz" rather than "ш"). The kingdom's motto is "Eih bennek, eih blavek!" which Hergé translates as "Qui s'y frotte s'y pique" "Who rubs himself there gets stung" (in fact, the motto of Nancy, from the Latin non inultus premor, referring to its emblem, the thistle; in the British edition, the translators rendered the motto "If you gather Thistles, expect Prickles"). The motto can also be interpreted as a Brussels dialect rendering of the Dutch phrase "Hier ben ik, hier blijf ik" ("Here I am, here I stay"). Syldavians seem to be fond of mineral water, which does not go down well with the whisky drinking Captain Haddock, one of Tintin's travelling companions. The exact location of Syldavia is not given in the comics, and nothing more is known than that it is located on the Balkan peninsula, bordering another fictional country Borduria, and that it has access to the sea. It is also mistaken for Greece in one instance, but explained as having very different local clothing. In Destination Moon, the trail of the Syldavian launched rocket points to a location north of the Danube. There are various inspirations for Syldavia. As Hergé noted, the primary inspiration was Montenegro, but the country's history is modeled after many Balkan countries. Har Brok writes that Syldavia "may have been modelled after a country like Romania or Yugoslavia". Syldavia is also known for exporting violinists.

Тарих

Сильдавия аймағында 6 ғасырға дейін, оны славяндар басып алғанға дейін, тегі белгісіз көшпелі тайпалар мекендеген. 10 ғасырда түріктер жазықты басып алып, славяндарды тауларға ығыстырды (бірақ Балқандарды 14 ғасырда жаулап алған). Қазіргі Сильдавия 1127 жылы құрылды, осы жылы Хвеги атты тайпа басшысы Зилехерум шайқасында түрік басқыншыларын жеңіп, Мускар есімін қабылдады және 1168 жылға дейін билік етті. Ол табысты билеуші болғанымен, оның ұлы II Мускар билеуші ретінде нашар патша болды. Бордурия 1195 жылы II Мускар билік кезінде елді басып алды, бірақ 1275 жылы Оттакар I (нағыз аты мен титулы – барон Алмасзут) оларды қуды. 1360 жылы Оттакар IV патша болды. Ол көптеген жаңа ақсүйектердің билігін шектеді. Барон Стасрвич таққа таласып, қылышпен шабуыл жасағанда, Оттакар оны патша таяғымен жерге құлатты. Содан кейін патша ұранын айтып, Сильдавия билеушісінің таяқты місе тұтуы керек екенін, әйтпесе өмірін сақтап қалғандықтан билігінен айырылатынын жарлықтады. Бұл дәстүр 1939 жылға дейін заң күшімен сақталды. 1939 жылы Сильдавияны көршілес Бордурия басып кіруге тырысты, бұл Мускар XII патшаны құлату жоспарының бір бөлігі болды. Патшаның тақтан бас тартуын үміттене отырып, таяқ ұрланды. Тинтин жағдайды реттеуге көмектесіп, Санкт-Владимир күніне дейін таяқты қайтарды. Бордуриялықтар шекарадан 15 шақырымға әскерін шығарып алуды жариялады. (Бұл жағдай 1938 жылы Австриядағы Аншлюсқа ұқсас болды, бірақ нәтижесі басқаша болды). Мускар XII патша – жақсы жүргізуші, ол көмекшісімен бірге жүреді және өзін қорғау үшін тапаншасымен қаруланған. Ол сот және ресми шараларға сәнді гусар киімімен, ал басқа жағдайларда қарапайым формамен келеді. Мускар XII – конституциялық монарх емес, шын билеуші (ағартушылық абсолютизмді қараңыз). Ол министрлері мен генералдарына төңкеріс пен басып алуды болдырмау үшін қажетті шаралар жасауды бұйырды. Мускар XII патша үйленген, бірақ оның патшайымының аты белгісіз. Мускар XII патша Сильдавияда немесе оған қатысты басқа да оқиғаларда болмайды – «Есептеу ісі» және «Айдағы саяхатшылар». Екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін болды, сол кезде Сильдавияның үлгісі болған Балқан монархиялары құлатылып, билеушілері жер аударылды. Соғыстан кейінгі Сильдавияда қандай үкімет билікте екені белгісіз.

The region of Syldavia was inhabited by nomadic tribes of unknown origin until the 6th century, when it was overrun by Slavs. It was conquered in the 10th century by the Turks, who occupied the plains forcing the Slavs into the mountains (in reality, the Balkans were conquered in the 14th century). The modern Syldavia was formed in 1127 when a tribal chief called Hveghi defeated the Turkish conquerors at the battle of Zileheroum and took the name Muskar, ruling until 1168. Although he was a successful ruler, his son Muskar II was an inferior king as ruler. Borduria conquered the country during the reign of Muskar II in 1195 until Ottokar I (his real name and title being Baron Almaszout) drove them away in 1275. King Ottokar IV became King in 1360. He took away the power of many upstart nobles. When an enemy, Baron Staszrvitch, claimed the Throne and attacked him with his sword, Ottokar struck him to the ground with his sceptre. The King then said the motto and decreed that the ruler of Syldavia must have hold on the sceptre, otherwise he would lose his authority, as it had saved his life. This custom had the power of law as late as 1939. In 1939 Syldavia was nearly invaded by its neighbor Borduria, part of a plot to oust King Muskar XII. The sceptre was stolen in the hope that the king would abdicate. Tintin had a hand in defusing the situation by returning the sceptre just before St Vladmir's day. The Bordurians then announced they were withdrawing troops 15 miles from the borders. (The situation was very similar to that of Anschluss in Austria in 1938 though the conclusion was not the same.) King Muskar XII is a keen motorist who drives himself with only an aide for escort and carries his own pistol for protection. He appears in elaborate hussar dress for court and public ceremonies and in a plainer uniform on other occasions. Muskar XII is an actual ruler rather than a constitutional monarch (see enlightened absolutism). He himself ordered his ministers and generals to make the moves necessary to prevent the coup and the invasion. King Muskar XII is married, but his queen's name is not known. The king is notably absent from the other stories set in or involving Syldavia – The Calculus Affair and Explorers on the Moon. Both were set after World War II, at a time when the various Balkan monarchies providing models for the fictional Syldavia had been overthrown and their rulers exiled. It is not clear what form of government is in power in the post war Syldavia.

Ұлттық рәміздер

Сильдавияның қару-жарақ жетістігі Оттакар патшаның "Скептрі" альбомының титулдық бетінде және 62-бетінде көрсетілген. Оны геральдикалық тұрғыдан былай сипаттауға болады:

Төрт бөлікті, бірінші және төртінші бөліктерінде алтын түсті қара пеликан бейнеленген, екінші және үшінші бөліктерінде күміс түсті екі ай жалқы (increscent) көлденең орналасқан; герб үшін, тік тұрған қалқанның үстінде алтын түсті таяқшасы бар, көк түсті мантасы алтынмен қапталған, Сильдавияның патшалық тәжі дұрыс түстес; қалқанның артында Сильдавияның патшалық скептрі және әділет скептрі салбырап тұр; қалқанның астындағы лентада "Eih bennek, eih blavek" деген ұран жазылған, одан Алтын Пеликан орденінің белгісі ілінген. Сильдавияның туын Оттакар патшаның "Скептрі" альбомының 59-бетінде көруге болады, патшаның шеруі көрермендердің арасынан өтеді. Ол гербтің бірінші және төртінші бөлігімен бірдей, яғни алтын түсті қара пеликан бейнеленген. Туды бұрын, 44-бетте, ойыншық сарайда желбірегенін көруге болады. 61-бетте Тинтин мен детективтер қайықпен су ұшағына бағытталғанда, мүмкін болатын теңіз жалауын көруге болады, оның арт жағында қара түспен "SYLDAVIA" деген сөздер жазылған ақ жалау бар.

Тіл

Даниэль Жюстенс пен Ален Прео өздерінің "Брюссельдің Тинтин кеті" (Casterman, 2004) атты кітабында сильдавия тілінің Маролл немесе Мароллиенге, бұрынғы жұмысшы табының (қазіргі кезде сәнді) Брюссель ауданы – Мароленнің диалектісіне қалай негізделгенін көрсеткен. Маролл – Герже әжесінен үйренген голланд тілінің бір түрі, оған француз тілінен көптеген сөздер, сондай-ақ испан тілінен де аз-кем сөздер қосылған. Сильдавия тілі Гержедің талғанына сай, Маролл негізінде неміс, поляк, чех және венгр сияқты әртүрлі Орталық Еуропа тілдерінің ерекшеліктерін сіңіргендей көрінеді. Ол серб тілі сияқты кириллицамен де, латын әрпімен де жазылады. Білімді сильдавиялықтар Тинтиннің тілінде (түпнұсқада француз тілінде) сөйлейді. Білімсіздер арасында неміс тілі басым екінші тіл болуы мүмкін деген жорамал бар, себебі бір эпизодта Хаддок шөлдеп жатқанын айтқанда, сильдавиялық сарбаз оны "ich bin durstig" деп айқайлағанға дейін түсінбеген. Ол кезде неміс тілі Орталық және Шығыс Еуропадағы басты лингва франка еді, сондықтан сильдавиялықтар неміс тілін басқа Орталық және Шығыс Еуропалықтарға қарағанда жақсы білуі керек, өйткені олардың тілі неміс тілімен байланысты. Әлем ішінде германдық сильдавия тілінің (дегенмен бордурия тілінің де) болуын неміс тілінде сөйлейтін адамдардың көшіп келуімен түсіндіруге болады, мысалы, Трансильваниялық сакстар мен Дунай швабтары, мүмкін үлкен Остсиедлунгтың бір бөлігі ретінде, бірақ олардың тілі мың жылдан астам уақыт бойы герман тілінде сөйлейтін әлемнің қалған бөлігінен оқшауланып, басқа топтармен байланысқа түсуі нәтижесінде өзгерген, бұл румын тілінің қалай дамығанына ұқсас.

Ас мәзірі

Сильдавиялық тағамдар Шығыс Еуропаға тән көрінеді; блиндер, шөптер, шұжық және гарнир король Оттокардың сcepтріндегі Сильдавиялық мейрамхананың асханасында кездеседі. Минералды су маңызды экспорттық тауар, ал алкоголь тапшы, бұл капитан Хэддокты қатты ашуландырады. Хэддок Калькулусқа зерттеу орталығына барғанда, өзімен бірге алкоголь әкелгені үшін жоғары акциздік салық төлейді. Елдегі ең басты тағам – шлазек, оны официант жас иттің артқы аяғын қалың сильдавиялық соуста берілгендей деп сипаттайды. Дегенмен, бұл рас емес болуы мүмкін, себебі официант әдейі Тинтинге қиындық тудыруға тырысқан. Шлазек (көрінетіндей, польшаның szaszłyk сөзінен, "шиш кебаб" деген мағынада) Тинтинге салат пен саңырауқұлақтармен бірге ұсынылады.

Атомдық зерттеулер

1950 жылдары Сильдавияның Сбродж ауданында (ағылшын тіліндегі басылымда Спродж деп аталады) құпия, бірақ табысты ғарыш бағдарламасы болды. "Айға сапар" және "Айдағы зерттеушілер" комикстерінде көрінетін Спродж атомдық зерттеу орталығы Сильдавияда орналасқан. Бұл кең кешен Сильдавияның Зимылпат тауларында (Карпат тауларымен байланысты), уранның мол қорына жақын жерде орналасқан. Орталық құпиялы және қауіпсіздік шаралары өте қатаң сақталады, оның ішінде көптеген қауіпсіздік бекеттері, тікұшақпен бақылау, әуе шабуылына қарсы артиллерия және орталықта орналасқан истребитель эскадрильясы бар. Сильдавия үкіметі тартқан халықаралық физиктердің үлкен тобымен жүргізілетін жұмыс, ядролық қарудың зиянды әсерінен қорғануды зерттеуді қамтиды және Сильдавияның ғарыш бағдарламасының базасы болып табылады. Өзін-өзі толыққандай қамтамасыз ететін сияқты көрінетін осы мекемені директор мырза Бакстер басқарады. Спродж орталығында уранды плутонийге айналдыратын атомдық реакторы бар, сонымен қатар Тинтин мен оның серіктерін Айға жеткізетін ракета жасау және зерттеу үшін үлкен құрылыстар салынған. Бұл алып кешен "Айдағы зерттеушілер" комиксінің соңында соңғы рет көрінеді және Тинтиннің басқа комикстерінде қайтадан пайда болмайды. "Айға сапар" комиксінде Спродж атомдық зерттеу орталығы профессор Калькулусты ғарыш бөлімінің басшысы қылып шақырады, ал кейіннен Тинтин мен капитан Хаддокты Айға сапарға қатысуға шақырады. "Калкулус ісі" комиксінде Сильдавияның құпия агенттері профессор Калькулусты ұрлап, дыбысқа негізделген қару жасау құпиясын алу үшін Бордурияның қарсы агенттерімен күреседі.

Ұлттық би

Блуштика, "Тінтин мен акулалар көлі" фильмінде көрінгендей, "Ешкі биі бұралу" деген мағынаны білдіреді.

Ұлттық көл

Ұлттық көл "Поллишоф" деп аталады, яғни "Жыртқыштар көлі" дегенді білдіреді. Бұл көлге шабыттанған көрінеді Балқанның оңтүстігіндегі әртүрлі көлдер, әсіресе Охрид көлі, Скадар көлі немесе Преспа көлі.

Ұлттық қорғаныс және салтанатты әскери бөлімдер

1930 жылдардың стандарттары бойынша Сильдавияда заманауи әскери күштер бар, оларға әуеге қарсы қарулар мен радар станциялары жабдықталған. Жақсы дайындалған қорғаныс жүйелері, блокпосттар мен бекіністерге ие. Әскердің сыртқы келбеті Шығыс Еуропаға ұқсас, мүмкін Польша немесе Чехословакия үлгісінде жасалған. Дегенмен, шлемдері Швейцария шлемдеріне көбірек ұқсайды. Униформалары тік жағалы, ал лауазымдық белгілер жағаға бекітіледі. Жасыл киімді қарулы полиция немесе жандармерия ауылдық және қалалық аймақтарда орналасқан. Корольдік гвардиясы Шығыс Еуропадан бастау алған гусарлық киім киеді. Клоудағы Корольдік қазына үйінің салтанатты күзетшілері дәстүрлі балқандық стильдегі әсем киімдермен киінген және албердамен қаруланған.

Капитал

Сильдавияның астанасы Клоу қаласы. Қала 10 ғасырда түрік басқыншыларымен құрылған және ол кезде Зилегерум деп аталған. Бұл жерде тұрған мадьяр көшпелілері Змильпатерния тауларына көшірілді, ал түріктер жасыл төбелердегі жаңа қалада қоныстанды. 1127 жылы көшпелілер, басшысы Хвеги бастап, түрік басқыншыларын жеңіп, елден қуды. Хвеги «батыл» деген мағына беретін Мускар есімін алды, ал Зилегерум «еркін қала» деген мағынадағы Клоу деп өзгертілді, «клохо» («бостандық») және «оу» («қала») сөздерінен алынған. 1168 жылы Мускар қайтыс болды, оның орнын ұлы Мускар II басты. Алайда, Мускар II әлсіз болды, соның салдарынан көршілес бордурийлер елді жаулап алды. Клоуда әртүрлі мәдени стильдер кездеседі. Көбінесе югославиялық үлгіде, сонымен қатар австриялық және түрік стиліндегі көптеген ғимараттар бар, мысалы, ескі мешіттер. Бірақ Кропов сарайының архитектурасы мен әшекейлері богемиялық үлгіде жасалған, мүмкін чех архитектурасының даңқына байланысты. Ірі әрі жақсы жағдайлы астана ретінде Клоуда динозавр қаңқалары қойылған үлкен табиғаттану мұражайы бар. Клоу минералды судың астанасы деп есептеледі және олар Klowaswa (кириллица: Кловасва) аталған ұлттық минералды суларымен мәшһүр, бұл сөз тікелей «Клоу суы» немесе «Клоудан су» дегенді білдіреді. Қарапайым сильдавиялықтар кириллицаны қолданса, Клоудағы патша сарайы латын әліпбиін пайдаланады.

Танымал мәдениетте

Испандық "La Unión" тобының "Sildavia" әнінде (Mil Siluetas, 1984) бұл ел армандар елі ретінде еске алынады. Голландиялық Flairck тобының "Syldavian Waltz" әні де бар, ол "The Emigrant" (Syldavische wals, De Emigrant, 1989) альбомында жарияланған.