Кіріспе

Американдық бизнесмен

Ларри А. Сильверштейн (30 мамыр 1931 жылы туған) – американдық бизнесмен. Оның жылжымайтын мүлік жобаларының ішінде Нью-Йорк қаласының төменгі Манхэттен ауданында қайта салынған Дүниежүзілік сауда орталығының кешені және Нью-Йорктің ең биік тұрғын үй кешендерінің бірі – 30 Park Place жатады, онда ол үй иесі. Сильверштейн Бруклинде дүниеге келді және әкесімен бірге жылжымайтын мүлік бизнесімен айналысып, Silverstein Properties компаниясын құрды. 1977 жылы Сильверштейн бизнес-серігі Бернард Мендиктен бөлініп, 1970-жылдардың соңында Мидтаун мен Төменгі Манхэттендегі бірнеше ірі кеңсе ғимараттарын сатып алды. 1980 жылы ол Нью-Йорк және Нью-Джерси порттық басқармасының конкурсын жеңіп, Вези көшесінде, Дүниежүзілік сауда орталығының басты орналасқан жерінен солтүстікке қарай 7 Дүниежүзілік сауда орталығын салуға рұқсат алды. Ол бастапқы Дүниежүзілік сауда орталығы кешенін сатып алуға қызығушылық танытты және 2000 жылы Порт басқармасы оны жалға берген кезде өтініш берді. Бастапқы жеңімпаз бен Порт басқармасы арасындағы келісім күшін жойғаннан кейін ол конкурсты жеңіп, 2001 жылдың 24 шілдесінде жалға алу шартына қол қойды. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде болған терактіден кейін Сильверштейн кешенді қайта құру ниетін білдірді, бірақ ол және оның сақтандыру компаниялары теракт бір оқиға болып санала ма, әлде екі оқиға болып санала ма деген мәселеде көп жылдық дауға тартысты. Сақтандыру шарты әр оқиға үшін ең көп дегенде 3,55 миллиард доллар көлемінде өтемақы қарастырған. 2007 жылы сақтандыру компаниялары 4,55 миллиард доллар төлеуге келісіп, тараптар келісімге келді, бірақ бұл Сильверштейннің сұраған сомасынан кем болды. Ол сондай-ақ қайта құру жұмысында Порт басқармасы сияқты басқа да тараптармен бірнеше дауға түсті. 2006 жылдың сәуір айында қол жеткізілген келісім бойынша Сильверштейн үш кеңсе мұнарасын (150 Гринвич көшесі, 175 Гринвич көшесі және 200 Гринвич көшесі) салу құқығын сақтап қалды, ал One World Trade Center (бұрын "Азаттық мұнарасы" деп аталған) және бесінші мұнара Порт басқармасына тиесілі болды, олар оны басқа жеке кәсіпкерге жалға беруге және тұрғын үй ғимараты ретінде қайта жобалауға құқылы болды.

Ерте өмір және білім

Сильверштейн 1931 жылы Бруклинде, еврей отбасында дүниеге келді. Бала кезінде классикалық музыканы ұнататын және фортепианода ойнайтын. Ол Нью-Йорктегі Музыка және өнер орта мектебінде оқыды, содан кейін Нью-Йорк университетін 1952 жылы бітірді. Университетте оқып жүргенде ол жазғы лагерьде жұмыс істеді, сол жерде болашақ әйелі Кларамен танысты. Олар 1956 жылы үйленді және үш балаға ие болды: Лиза, Роджер және Шарон. Оның әйелі мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, некелерінің алғашқы жылдарында отбасын осы табысымен асырады, ал Сильверштейн Бруклиндегі құқық мектебінде оқыды. Сильверштейн әкесі Гарри Г. Сильверштейнмен, содан кейін досы және жекжаттысы Бернард Х. Мендикпен жылжымайтын мүлік бизнесімен айналысты. 1957 жылы олар «Гарри Г. Сильверштейн және ұлдары» деген атпен «Сильверштейн игіліктері» компаниясын құрып, Манхэттендегі алғашқы ғимаратын сатып алды. Мендик пен Сильверштейн 1966 жылы үлкен Сильверштейннің қайтыс болуынан кейін бизнесті жалғастырды. 1977 жылы Мендик Аннет Сильверштейн Мендикпен ажырасты, сонымен қатар бизнес серіктестігі де сол кезде аяқталды. Мендик жылжымайтын мүлік стратегиялары бойынша келіспеушіліктерді айтты, себебі Мендик ғимараттарды сатып алуды қаласа, ал Сильверштейн салуды көздеген.

Мансап

Сильверштейн мен Мендик жылжымайтын мүлік саласында әрі қарай қызмет етті, бірақ әрқайсысы жеке фирмаларда. 1978 жылға қарай Сильверштейн Бесінші авенюде бес ғимараттың, сондай-ақ 44 Уолл-стрит пен Коннектикут штатының Стэмфорд қаласындағы сауда орталығының иесі болды. 1980 жылы ол Батыс 42-ші көшедегі 11-ші үйді қайта жаңартып, 120 Бродвейдегі Equitable Building-ті жалға алу құқығын алды. 1991 жылы ол 120 Уолл-стриттегі ғимараттың 20 қабатын коммерциялық емес ұйымдарға жалға беру үшін Association Center ретінде бөліп берді, жалға алушыларға салық жеңілдіктері мен Сильверштейнге ғимаратты жөндеу жұмыстарын жүргізуге арналған облигациялар ұсынды. 1994 жылға қарай ол 14 коммерциялық емес ұйыммен келісім жасады, ал 1997 жылға қарай ғимараттың сыйымдылығы дерлік толып, 38 коммерциялық емес ұйым, оның ішінде Ұлттық қалалық лигасы мен Солтүстік Американың жарықтандыру инженерлік қоғамы орналасты. 1980 жылы Сильверштейн Нью-Йорк және Нью-Джерси портының соңғы дамытылмаған жер учаскесін жалға алып, оны дамыту үшін 47 қабаттан тұратын 7-ші Дүниежүзілік сауда орталығын салуға конкурс жеңіп алды.

Дүниежүзілік сауда орталығы

1990 жылдары Нью-Йорк 1987 жылғы қор нарығының құлдырауынан зардап шекті, бұл Дүниежүзілік сауда орталығында бос кеңселердің көп болуына әкелді. Джордж Патаки 1995 жылы Нью-Йорк штатының губернаторы болып сайланды, оның сайлау науқаны шығындарды қысқартуға, соның ішінде Дүниежүзілік сауда орталығын жекешелендіруге бағытталған болатын. Мүлікті сату тым қиын деп есептелді, сондықтан Порт басқармасы 99 жылға жалға беру құқығын ашық бәсекеге салуға шешім қабылдады. 2001 жылдың қаңтар айында Сильверштейн, «Silverstein Properties» компаниясы арқылы, Дүниежүзілік сауда орталығын жалға алуға 3,22 миллиард доллар ұсынды. «Vornado Realty» компаниясы одан 30 миллион доллар көп ұсынды, сонымен қатар «Boston Properties» және «Brookfield Properties» компаниялары да жалға алу құқығы үшін бәсекелесті. Бірақ «Vornado» наурыз айында бас тартып, Сильверштейнге жаңа ұсыныс жасау үшін 14 күн берді. Оның келісіммен жасалған ұсынысы 2001 жылдың 26 сәуірінде «Westfield America, Inc.» компаниясымен бірлесіп аяқталды және 2001 жылдың 24 шілдесінде бекітілді. Кешеннің 31 жылдық тарихында басқару тұңғыш рет өзгерді. «Vornado» бас тартып алғаннан кейін, «Bloomberg LP» компаниясымен 731 Лексингтон авенюсіндегі «Bloomberg» жаңа кеңсесін қаржыландыру туралы келісім жасағанын хабарлады. Жалға беру шарты Бірінші, Екінші, Төртінші және Бесінші Дүниежүзілік сауда орталықтарына және сауда алаңына қатысты. Сильверштейн келісімді қамтамасыз ету үшін 14 миллион доллар жеке қаражатын жұмсады. Келісім бойынша, егер ғимараттар қиратылса, жалға алушы ретінде Сильверштейн оларды қайта құруға құқылы және міндетті болды.

11 қыркүйек шабуылдары

Сильверштейн сұхбаттарында таңертеңін Әлемдік сауда орталығының Солтүстік мұнарасының үстіндегі "Жүзік терезелер" мейрамханасында және ғимараттың жаңа арендаторларымен таңғы ас жиындарында өткізетінін айтқан. Бірақ 2001 жылдың 11 қыркүйегінде оның әйелі оны медициналық тексеруге баруға талап етіп, осылайша оны сөзсіз өлімнен құтқарды. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Әлемдік сауда орталығының барлық ғимараттары, оның ішінде 1, 2, 3, 4, 5, 6 және 7 ғимараттары қиратылып, жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. Әлемдік сауда орталығының 1, 2, 4 және 5 ғимараттарын қайта жаңарту үшін сақтандыру төлемдерінің мөлшеріне байланысты сақтандыру компанияларымен ұзаққа созылған даудан кейін, сот шешімдері бойынша ең көп дегенде 4,55 миллиард доллар төленуге тиіс екені анықталды және 2007 жылы сақтандыру компанияларымен келісімге қол жеткізілді.

Сақтандыруға қатысты дау

Дүниежүзілік сауда орталығы ғимараттарының 1-ші, 2-ші, 4-ші және 5-ші ғимараттарының сақтандыру полистерінің жалпы сомасы 3,55 миллиард доллар құрады. 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін Сильверштейн екі бөлек ұшақтың екі бөлек ғимаратқа соғылуы, саясат мағынасында екі оқиға болып есептелінетіндігіне сүйене отырып, екі есе сомаға (~7,1 миллиард доллар) талап етуге тырысты. Сақтандыру компаниялары оған қарсы пікір білдірді, және мәселе сотқа жетті. "Оқиға" (сақтандыру полисіндегі сақтандыру сомасын анықтайтын термин) анықтамасындағы айырмашылықтар мен қайсысы қолданылатыны туралы белгісіздіктерге байланысты, сот сақтандырушыларды екі топқа бөлді. Олар "оқиға" анықтамасының қайсысы қолданылатыны және сақтандыру шарты "бір оқиға" немесе "екі оқиға" түсінігіне жататыны туралы мәселе бойынша қазылар алқасының қарауына жіберді. Бірінші сот отырысы 2004 жылғы 29 сәуірде осы топтағы сақтандырушылардың онға жуығы "бір оқиға" түсінігіне жатады деген шешімге келді, осылайша олардың жауапкершілігі полистің номиналды құнымен шектелді. Үш сақтандырушы екінші сот тобына қосылды. Қазылар алқасы Swiss Reinsurance компаниясы бойынша шешім қабылдай алмады, бірақ бірнеше күннен кейін, 2004 жылғы 3 мамырда, бұл компания да "бір оқиға" түсінігіне жатады деп тапты. Сильверштейн Swiss Re шешіміне шағымданып, бірақ 2006 жылғы 19 қазанда шағымы қабылданбады. Екінші сот отырысы 2004 жылғы 6 желтоқсанда тоғыз сақтандырушының "екі оқиға" түсінігіне жататыны және олардың осы полистердің номиналды құнының екі есесіне (2,2 миллиард доллар) дейін өтеуге жауапкершілігі бар екенін анықтады. Осылайша, 1, 2, 4 және 5-ші ғимараттар үшін төленетін сома 4,577 миллиард доллармен шектелді. Сақтандыру шығындарының мөлшерін анықтау үшін бағалау жүргізілді. 2006 жылғы шілдеде Сильверштейн және Нью-Йорк және Нью-Джерси порт басқармасы кейбір сақтандырушыларға қарсы сотқа шағымданып, 2001 жылғы шілдедегі Дүниежүзілік сауда орталығының жалдау шартын қайта келісуге қажетті сақтандыру шартының талаптарын орындаудан бас тартқандықтарын айтты. Бұл сот процесі, сондай-ақ федералдық сот істері мен бағалау (жоғарыда сипатталғандай) 2007 жылғы 23 мамырда жарияланған бірқатар келісімдермен аяқталды. Сильверштейннің Дүниежүзілік сауда орталығы кешенін жалға алу шарты бойынша ол жыл сайын 102 миллион доллар базалық жалдау ақысын төлеуге міндетті. Ол сақтандыру төлемдерін Дүниежүзілік сауда орталығының жаңадан құрылысына жұмсап жатыр.

Қайта құру

Бір, екі, төрт және бес ғимараттардың жалға алушысы ретінде Сильверштейн ғимараттарды қайта құруға заңды құқыққа ие болды, соның ішінде кейін Бірінші ғимарат деп белгіленетін Дүниежүзілік сауда орталығындағы 1 Дүниежүзілік сауда орталығын да. Ол жер әлі бос тұрса да, Нью-Йорк және Нью-Джерси Порттық басқармасына айына 10 миллион доллар жалдау ақысын төлей береді. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін АҚШ Конгресі жеке сектордағы дамуды нарықтық пайыздық мөлшерлемеден төмен қамтамасыз ету үшін 8 миллиард долларлық салықтан босатылған Liberty облигацияларын бекітті. 2006 жылдың наурыз айында Төменгі Манхэттенге арналған 3,4 миллиард доллар бөлінбеген күйінде қалды, оның жартысы мэр Майкл Блумбергтің, ал қалған жартысы бұрынғы губернатор Патакидің бақылауында болды. 2006 жылдың сәуір айында, қайта құрылуға рұқсат беру мақсатында бірнеше айлық келіссөздерден кейін, Сильверштейн Порттық басқармаға өзінің бір бөлігін қайтарды. Сильверштейн Бірінші ғимаратқа қатысты құқықтарын (және жоғарыда аталған Liberty облигациялық қаражаттың пропорционалды үлесін) Порттық басқармаға өткізді және Бірінші ғимаратты қайта құру үшін сақтандыру төлемдерінің бір бөлігін бөлді. Қарсылық ретінде, Liberty облигациялық қаражаттарының қалған пропорционалды үлесі қалған ғимараттарды қайта құру үшін Сильверштейнге бөлінді, ал мемлекеттік органдар олардың арендаторлары болады деп күтілуде. Бірінші Дүниежүзілік сауда орталығының құрылысы 2006 жылдың 27 сәуірінде басталды. Қаржыландырудың жетіспеуі құрылыстың ертерек басталуына кедергі келтірді. Бұрынғы ғимараттардың қирауынан түскен сақтандыру полисінен түскен қаражат сақтандырылған барлық ғимараттарды қайта құру құнына жете алмады. Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінде қайта құрылған алғашқы ғимарат – 7 Дүниежүзілік сауда орталығы 2006 жылдың 23 мамырында қайта ашылды және 2011 жылдың қыркүйегінің соңына қарай толығымен жалға берілді. Екінші ғимарат, 4 Дүниежүзілік сауда орталығы, 2013 жылдың 13 қарашасында қайта ашылды. Одан кейін 2014 жылдың 3 қарашасында Бірінші Дүниежүзілік сауда орталығы ашылды. 3 Дүниежүзілік сауда орталығы 2018 жылдың 11 маусымында ашылды, ал 2 Дүниежүзілік сауда орталығының құрылысы әлі аяқталған жоқ, себебі перспективалық арендатордың жоғалғанына байланысты мерзімі шексізге соқтырылды.

Басқа жобалар

Сильверштейн Дүниежүзілік сауда орталығындағы қатысуымен танымал болғанымен, оның меншігінде Нью-Йорктегі көптеген басқа да ғимараттар бар, оның ішінде 1177 Америка даңғылы, 529 Бесінші даңғыл және 570 Жетінші даңғыл. Оның тұрғын үй жобаларының арасында 42-ші және 41-ші көшелер аралығында, 11-ші және 12-ші авенюлер аралығында бүкіл кварталды алып жатқан кең кешен бар. Бұл кварталдағы жобалардың бірі – 2001 жылы ашылған One River Place. 2009 жылдың мамыр айында екі мұнаралы «Күміс мұнаралар» ашылды. 60 қабаттан тұратын бұл ғимарат Нью-Йорктегі жалға берілетін ең биік ғимарат болып табылады. Сильверштейн сонымен қатар Вудро Вильсон орталығының орналасқан жері – Вашингтондағы Рональд Рейган ғимаратын салуға қатысты. 2006 жылдың қараша айында Сильверштейн 99-шы шіркеу көшесіндегі ғимаратты Moody’s компаниясынан 170 миллион долларға сатып алуға келісті. Moody’s компаниясы 2007 жылы өзінің кеңсесін екі квартал батысқа қарай, Сильверштейннің қайта салынған 7 Дүниежүзілік сауда орталығына көшірді. 99-шы шіркеу көшесіндегі ескі ғимарат (Барклей көшесі мен Парк-плейс арасында, Вулворт ғимаратының артында) Сильверштейннің жаңа жобасына орын беру үшін дереу бұзылды. 2008 жылғы жоспар бойынша 68 қабаттан, 912 фут биіктіктегі мұнара салынуы тиіс болды, оның алғашқы 22 қабаты Four Seasons қонақүйіне, ал қалған қабаттары кондоминиумдарға арналған. Дегенмен, қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты жоба 2013 жылға дейін тоқтап, 2016 жылы аяқталды. Роберт А.М. Стерн жобалаған және 30 Park Place деп аталған бұл тұрғын үй мұнарасы қала орталығындағы ең биік ғимарат болып саналады және 2016 жылдың 5 қазанында ресми түрде ашылды. Сильверштейн Дүниежүзілік сауда орталығы кешеніне көрініс ашатын ғимараттың 80-ші қабатындағы 34 миллион долларлық пентхаусты сатып алды. 2019 жылдың қаңтар айында ол Джеймс Стюарт Полшек жобалаған 500 Park Avenue-дегі бұрынғы пәтерін сатты. 2017 жылы Пелли Кларк Пелли жобалаған 42 қабаттан, 246 пәтен тұратын One West End кондоминиум мұнарасы ашылды. Бұл Манхэттеннің батыс жағындағы Riverside Center мегажобасында ашылған бес мұнараның біріншісі болды, оны Сильверштейн Elad Group компаниясымен бірлесіп салған. 1989 жылы Сильверштейн Израиль үкіметінің өкілдеріне Израильдің Негев аймағында еркін сауда аймағы құруды ұсынды. Жоба ақырында сәтсіз аяқталды, бірақ Израильдің жетекші саяси тұлғаларының арасында кең қолдау тапты.

Қайырымдылық

Сильверштейн өзінің альма-матерімен, Нью-Йорк университетінің жылжымайтын мүлік институтын құрған және құрметті төрағасы ретінде, сондай-ақ Нью-Йорк университетінің медициналық орталығы мен денсаулық сақтау жүйесінің қамқоршысы ретінде байланыста болды. Сильверштейн сонымен қатар Нью-Йорктегі Біріккен еврейлер қауымдастығының төрағасы, Реалти қорының мүшесі, Еврей мұрасы мұражайының қамқоршысы және Денвердегі Ұлттық еврей медициналық және зерттеу орталығының қазынашысы қызметін атқарды. Сильверштейн сондай-ақ Нью-Йорктің жылжымайтын мүлік кеңесінің мүшесі. 2012 жылы Сильверштейн әйелі Клараның альма-матері – Хантер колледжіне 5 миллион доллар сыйлады, бұл ақша Клара мен Ларри Сильверштейн студенттік жетістік орталығын қаржыландыруға жұмсалды. Сильверштейн Клараны осы сыйлықпен таңқалдырды, ол Хантер колледжі қоры директорлар кеңесінің төрағасы ретіндегі қоштасу сөзін айтқаннан кейін. Сол жылы ол Кларамен бірге Нью-Йорк университетінің медицина мектебіне 5,25 миллион доллар сыйға тартты, осы қаражат Сильверштейн стипендиялық қорының құрылуына бағытталды. 2017 жылдың 17 мамырында Сильверштейн медицина мектебінің бітірушілері алдында негізгі сөз сөйледі, олардың арасында жеті Сильверштейн стипендиаты болды.