Уильям Ленталл: Парламент өкілі және Англия тарихындағы қарсылық символы

Кіріспе

Халық қабылдауының спикері (1591–1662)
Уоллингфорд және Криклейдтен парламент депутаты

Уильям Лентхолл (1591–1662) – Англияның Азамат соғысы кезеңіндегі саясаткер. Ол король Карл I-нің өлім жазасына кесілуінен бұрын да, кейін де шамамен жиырма жыл бойы Халық қабылдауының спикері қызметін атқарды. Ол 4 қаңтар 1642 жылы корольге қарсылық көрсеткені үшін ең жақсы есте қалады. Сол күні Чарльз 400 қарулы адаммен Халық қабылдауының отырыс залына кіріп, мемлекеттік қасақаналыққа айыптаған бес депутатын ұстауға тырысты. Чарльз Лентхоллдан олардың қайда екенін сұрағанда, Лентхолл мәшһүр түрде: «Менің осы жерде көруге көзім де, сөйлеуге тілім де жоқ, бұл үй қалағандай нұсқау бергенше» деп жауап берді. Англия тарихында Халық қабылдауының спикері монархтың еркіне емес, парламент бостандығына адалдығын жариялаған алғашқы жағдай осы болды.

Ерте өмір

Ленталл Оксфордширдегі Темастағы Хенли қаласында Уильям Ленталлдың (1596 жылы қайтыс болған) және Фрэнсис Саутвеллдің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әулеті 15 ғасырда Херафордширден Оксфордширге көшіп келген. Елизавета I патшайым тұсында олар діннен бас тартқан, бірақ Ленталлдың әкесі 1596 жылы ерте қайтыс болғаннан кейін осы тармақ протестанттыққа ауысты. Ленталлдың анасы Фрэнсис (иезуит діни қызметкері және ақын Роберт Саутвеллдің қарындасы) ресми шіркеудің талаптарына бағынды. Ленталл Темастағы лорд Уильямс мектебінде оқыды. 1607 жылы Оксфордтағы Сент-Албан-холлға қабылданды, бірақ 1609 жылы дипломсыз оқуын қысқартты. Ол Линкольн қонақ үйіне көшіп, 1616 жылы адвокаттыққа бекітілді, ал 1633 жылы қонақ үйдің төрешісі болды. Ол табысты заңгерлік тәжірибе құрды, 1621 жылы Вудсток қаласының тіркеушісі, 1631 жылы Оксфордширдегі әділет судьясы, ал 1638 жылы Глостер қаласының тіркеушісі қызметтерін атқарды.

Парламенттік мансабының алғашқы жылдары және қысқаша Парламент

Ленталдың парламенттік мансабы 1624 жылы Оксфордширдегі Нью-Вудсток округінен депутат болып сайланғаннан бастау алды. Ол 1625 жылы қайта сайлануға қол жеткізе алмады, бірақ 1640 жылғы Ұзақ Парламент кезінде бұл округті тағы да өкілдік етті, бірнеше рет маңызды мәселелер бойынша палатаның ірі комитеттерін басқаруға шақырылды, оның ішінде кеме салығы және парламенттік наразылықтар. Ұзақ Парламент 5 мамырда 1640 жылы үш аптадан соң таратылды.

Ұзақ Парламент

Карл I 1640 жылғы 4 қарашада парламентті қайта шақырғанда, Лентхолл Нью-Вудсток атынан тағы да қатысты. Өзі ұсынған спикер кандидаттарының бірі, сэр Томас Гардинер сайланбағанын білген король, қолжетімді заңгерлердің тізімін қарап, Лентхоллды жаңа спикер ретінде бекітті, және ол келесі жиырма жылдың көп бөлігінде осы лауазымды атқарды. Лентхоллға бастапқыда-ақ сыншылар табылды. Сэр Генри Милдмей оны дебаттарда тым көп адамға сөз беруі үшін сынады, оны жақындыққа және процедуралық қателіктерге айыптады, ал бір күні басымдық мәселесінде ақымаққа айналдырды. Дегенмен, сэр Симондс д'Еуестің (әдетте оны қолдамайтын) күнделігі Ұзақ парламенттің алғашқы айларында Лентхоллдың мәселелерді тиянақты басқарғанын көрсетеді. 1640 және 1641 жылдары Лентхолл өзін қабілетті спикер ретінде көрсетті. Ол парламенттік артықшылықтың отырыстарға дейін және кейін қанша уақытқа созылатынын белгілеу, басқа депутат сөз сөйлеп тұрғанда сөйлегені үшін айыппұл салу, сондай-ақ палатада бір мәселе қаралып жатқанда екінші мәселе бойынша ұсыныс енгізуге болмайтындығы сияқты бірқатар процедуралық ережелерді енгізіп немесе реттеді. 1641 жылдың соңына қарай Лентхолл палатаның ұзақ отырыстарынан физикалық шаршады және спикерліктен босатылуға үміттенді. Ол сондай-ақ жеке қаржылық жағдайына алаңдады, осы лауазымды жалғастырса, қаржылық қиындыққа тап болатынын айтты. Бірақ, нәтижесінде, ол бірнеше жыл бойы, қысқа үзілістермен, лауазымында қалды.

Патшаның бес мүшесін ұстап алуға тырысуы

1641 жылы Төменгі палата мен король арасындағы қарым-қатынас күрделеніп, жыл соңында Чарльз Лордтар палатасында Төменгі палатаның бес жетекші мүшесіне қарсы мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тақты. Төменгі палата 1642 жылдың 3 қаңтарында бұл айыптауларды қарастырып, оны палатаның құқығын бұзу деп шешті. Ашуланып, Бес мүшенің тұтқындалудан қашып кетуіне жол бермеуді қалаған Чарльз оларды ұстау үшін өзі Төменгі палатаға баруға бел буды. Келесі күні, 4 қаңтарда, ол шамамен 400 қарулы адаммен бірге жеке келді және Төменгі палатаға кірді. Лентхоллға жүзбен қарап: «Мырза спикер, мен сіздің орындығыңызды уақытша пайдалануға рұхсат етіңіз», – деді. Лентхолл оны босатты. Бірінші бір мүшені, содан кейін екіншісін шақырғанда Чарльзке ешқандай жауап болмады. Ол спикерден олардың қайда екенін сұрады. Тізе бүгіп, Лентхолл былай деп жауап берді: «Мажастығыңызға ризамын, мен осы жерде үйдің нұсқауымен басқаруға рұхсат етілген қызметшісі болғандықтан, көруге көзім де, сөйлеуге тілім де жоқ. Мажастығыңыздың сұрауына осыдан өзге жауап бере алмайтыны үшін кешірім сұраймын». Бұл спикердің монархтың еркіне емес, парламенттің бостандығына адалдығын жариялаған алғашқы жағдайы болды. Король тоқтап: «Маңызды емес, менің көзім де басқа біреудің көзі сияқты жақсы», – деді. Ол «кейбір уақыт» орындықтарды қарады, содан кейін: «Барлық құстарым ұшып кетті», – деп өкінді. Ол креслодан тұрып, «кіргеннен гөрі ашулы және наразы күйде» шығып кетті, ал мүшелер «Привилегия! Привилегия!» деп шу көтерді. Чарльздың күш көрсету әрекеті сәтсіз аяқталып, ол бір аптадан кейін Лондонды қалдырды, ал бірнеше ай ішінде ел азаматтық соғысқа ұшырады. Лентхоллдың лауазымын қорғауы 9 сәуірде палата тарапынан мойындалып, оған 6000 фунт стерлинг сыйлық берілді. Лентхолл корольге айтқан соңғы сөзінде келісім туралы айтып, Чарльзды жалған кеңесшілерден арылуға шақырды.

The relationship between the House of Commons and the king became increasingly fraught during 1641, and at the end of the year Charles launched in the House of Lords accusations of treason against five leading members of the Commons. The Commons sat to consider the allegations on 3 January 1642, and held them to be a breach of the House's privilege. Provoked, and determined that the Five Members should not escape arrest, Charles decided to go to the House of Commons himself to apprehend them. The next day, 4 January, he arrived in person, accompanied by about 400 armed men, and entered the Commons chamber. Addressing Lenthall, he said "Mr Speaker, I must for a time make bold with your chair". Lenthall vacated it. Calling first for one of the members, and then another, Charles was met with total silence. He asked the speaker where they were. Kneeling, Lenthall responded:

text=May it please your majesty, I have neither eyes to see nor tongue to speak in this place but as this House is pleased to direct me whose servant I am here; and I humbly beg your majesty's pardon that I cannot give any other answer than this to what your majesty is pleased to demand of me. It was the first time that a speaker had declared his allegiance to the liberty of parliament rather than the will of the monarch. The King paused. "'Tis no matter, I think my eyes are as good as another's". He studied the benches for 'a pretty while' then lamented "all my birds have flown". He left the chair and walked out 'in a more discontented and angry passion than he came in', followed by shouts of "Privilege! Privilege!" from the members. Charles's intended show of strength having failed, he left London less than a week later, and within months the country was plunged into civil war. Lenthall's defence of his office was acknowledged by the House on 9 April, when it awarded him the sum of £6000. In the last speech that Lenthall delivered to the king he talked of reconciliation, and invited Charles to rid himself of false counsellors.

Азаматтық соғыс

Парламент азамат соғысы кезінде де отырысын жалғастырды, енді корольдің билігінсіз әрекет ете бастады. Ленталл парламенттік істі қолдады, бірақ шіркеуді түбегейлі реформалауды қалаған фанатизмге бой алған протестанттарға көп көңіл бөлмеді. 1642 жылдың қараша айында ол Парламент корольге бейбітшілік туралы ұсыныстар жіберуі керек екенін қатысты түрде айтты. Ленталлдың осы кезеңде бірнеше жоғары лауазымдарға тағайындалуы жеке қаржылық мәселелеріне белгілі бір деңгейде жеңілдік әкелді. Ол өзінің жалақысының жеткіліксіздігіне назар салып, 6000 фунт стерлинг сомасында ақша алды, ал 1640 жылдары ол Роллдардың сақтаушысы, Ұлы мөрдің комиссары және Ланкастер герцогтығының канцлері болды. Дегенмен, оның алаңдаушылығы басылмады, әсіресе соғыс басталғанда Оксфорд маңындағы иеліктері корольшілдердің тәркілеу қаупіне ұшырады. 1649 жылдың маусым айында бір жұмысшы оның лондондық үйіне кіріп, 1900 фунт стерлинг ұрлады; ол кейін ұсталып, сотталып, асылуға кесімді жаза алды. 1647 жылға қарай, Жаңа армияның билігіне және жергілікті комитеттердің зорлық-зомбылығына қарсы халықтың наразылығы күшейді. Ұзақ Парламент өзін халық арасында ұнатпайтынын сезді, жазалаушы салықтар салды және ешқандай нақты нәтиже бермеген қырғынға әкеп соққан бағытты таңдады. 26 шілдеде халықтың бір тобы Парламентке басып кіріп, оны армияның қасиетті міндеттемесін қабылдауға мәжбүрледі (оның талаптары орындалмаса таратылудан бас тарту). Спикер креслода күшпен ұсталып, корольді Лондонға шақыратын резолюцияны дауысқа салуға мәжбүр болды. 1647 жылдың 31 шілдесінде Ленталл жеке мәлімдеме жасады, онда Парламенттегі дауыс берудің күштеп жүргізілгенін, оларды жарамсыз деп жариялады. Ол өзін армияға баратынын және қызметіне оралуға мүмкіндік алғанда ғана қайта оралатынын мәлімдеді. Ол тағы 57 депутатпен, 8 пэрмен және Лордтар палатасының спикерімен бірге Лондонды қалдырды. Қашқан депутаттар сарбаздар тарапынан жақсы қабылданып, олардың қолбасшысы лорд Фэрфакс 3 тамызда Хаунслоу Хитте 15000 сарбазды қарап тексеруге шақырды. Фэрфакстың полктері келесі күні Лондонды қоршап алды, ал оның қорғауында Ленталл және басқа қашқындар жеңіспен Парламентке қайтып оралды. Ленталл қайтадан төрағалыққа орналастырылды, ал оның болмаған кезінде қабылданған барлық дауыс берулер кейіннен жойылды. Ленталл Парламенттегі тәуелсіздерге көңіл білдірді және 1648 жылы корольшіл газеттер оны олардың құралы ретінде көрсетті, ол өз мүдделері үшін Палатаны манипуляциялауды жоспарлап отырды. Бірақ ол әрқашан күтілгендей әрекет етпеді, мысалы, корольмен келіссөздерді жалғастыру үшін өзінің шешуші дауысын қолданды.

Parliament continued to sit during the civil war, acting now without the king's authority. Lenthall remained in the chair, supporting the Parliamentary cause but without much sympathy toward those diehard Protestants who were seeking radical ecclesiastical reform. In November 1642, he argued forcefully that the Commons should send peace proposals to the king. Lenthall's appointment to a series of high offices during this period brought some relief to his preoccupation with his personal finances. He had already called attention to the inadequacy of his salary and been granted a sum of £6,000, and during the 1640s he became Master of the Rolls, a commissioner of the Great Seal, and Chancellor of the Duchy of Lancaster. Nevertheless, his worries continued especially since with the coming of war his estates near Oxford were at risk of confiscation by the royalists. In June 1649 a labourer broke into his London house and stole £1900; he was later caught, tried, and sentenced to hang. By 1647 popular dissent was growing against the power of the New Model Army and the oppressions of local committees. The Long Parliament found itself increasingly unpopular, having imposed punitive taxation and chosen a course which had led to slaughter without any identifiable achievement. On 26 July a mob invaded parliament to force it to agree to the army's Solemn Engagement (its refusal to disband until its grievances were met). The speaker was held in the chair by force and was compelled to put to the vote a resolution inviting the king to London. On 31 July 1647 Lenthall published a personal declaration stating that votes in the Commons had been forced, rendering them void. He declared that he would take himself to the army, and would return only when free to resume his office. Along with fifty seven other members, eight peers and the speaker of the Lords, he left London. The fugitive members were well received by the soldiers, and they were invited by their commander Lord Fairfax to review 15,000 men on Hounslow Heath on 3 August. Fairfax's regiments encircled London the next day, and under his protection Lenthall and the other fugitives were escorted in triumph back to parliament. Lenthall was re installed in the chair, and all votes passed during his absence were subsequently annulled. Lenthall sympathized with the Independents in parliament, and was portrayed by royalist newspapers in 1648 as being their tool, plotting to manipulate the House in their interests. But he did not always act as expected, for example using his casting vote in favour of continuing negotiations with the king.

Менмендікті жояды

1648 жылғы 6 желтоқсанда Прайд тазалауы деп танылған оқиғада полковник Томас Прайд басқаратын Жаңа үлгідегі армия әскерлері тәуелсіздік ұстанымында болмаған немесе армияны қолдамаған парламент мүшелерін күшпен шығарып тастады. Лентхолл үнсіз қалды, ал бұл туралы оған бұрыннан хабарланған болуы мүмкін. Оған желтоқсан дағдарысы кезінде тәуелсіздік көшбасшылары бірнеше рет кеңес берді.

Парламентке қарсы

Тазалау кезінде палатаның саны 200-ден аспайтын қатал пікірлі мүшелерге дейін қысқарды. Лентхолл Чарльздың 1649 жылғы 30 қаңтарда аталған жазаға кесілуіне әкелген пікірсайыстар мен қаулылар кезінде лауазымында қалды, бірақ оның корольді өлтіруге әкелген оқиғаларда белсенділік танытқанына ешқандай дәлел жоқ. Кейін ол Оксфордтағы корольге ақша жібергенін, сондай-ақ королева мен корольдік балаларға күтім жасауға көмектескенін айтты. Ол, қауіпсіз деп санаған жағдайда, ықпалын кейбір роялистерге көмектесу үшін пайдаланды, кейде олардың өмірін сақтау үшін шешуші дауысын қолданды. 1649 жылдың ақпан айында палата Лордтар палатасы мен монархияны таратуға дауыс берді, ал Лентхолл өзін жаңа, бірегей жоғары парламенттің спикері ретінде тапты. Лентхолл өкілі ретінде Англияның ең беделді азаматына айналды. Жаңа Ұлттық Достастыққа адалдық серт берген бірінші адам болғанымен, ол қоғамдық істерге қатысты сақтық пен консерватизмді сақтады. 1651 жылдың желтоқсан айында Оливер Кромвелл болашақ үкіметтің мүмкіндіктерін талқылау үшін спикердің үйінде кездесу ұйымдастырды. Лентхолл, қатысқан басқа заңгерлермен бірге, таза республика идеясына қарсы шығып, монархтың да рөлін қамтитын аралас конституцияны қолдады.

Кромвельдің Румпты жұмыстан шығаруы

"Румп" парламенті "халық қауіпсіздігіне ең мүмкін болғанша жылдам" тарауға міндеттенген болатын. Бірақ олай істемеді, ал 1653 жылдың 20 сәуірінде Кромвель және басқа да жетекші әскери шенеуніктер оны күшпен таратып жіберді. Полковник Томас Харрисон мен 30-40 мушкетердің қолдауымен Кромвель палатаны босатуға бұйрық берді. Лентхолл тағы да жағдайға лайықты әрекет етіп, Харрисонға оны алып тастамаса, ол төмен түспейтінін жариялады. Харрисон қолын созып, Лентхолл қарсылықтың бекер екенін түсінді. Лентхолл "Румптың" кемшіліктерімен байланысты болды және ол 1653 жылдың шілдесі мен желтоқсаны аралығында өткен Тағайындалған ассамблеяда орын таба алмады.

Бірінші протекторат парламенті

Бірінші протекторат парламенті 1654 жылы Кромвель шақырды, ол Лорд-протектор қызметін атқара бастағанда. Лентхолл Оксфордширден депутат болып сайланды және 4 қыркүйекте спикер лауазымына қайта бекітілді.

Екінші протекторат парламенті

1656 жылы 17 қыркүйекте Кромвель шақырған Екінші протекторат парламентіне Лентхолл Оксфордширден депутат ретінде қайта сайланды, бірақ бұл жолы спикер болып таңдалмады. Дегенмен ол парламент отырыстарына толыққанды қатысты, жаңа конституциялық құрылымды бекітуге жауапты комитетте ең тәжірибелі мүше болды. Ол Протекторды қолдады және өтініштерінен кейін Кромвельдің жаңа Өзгелер палатасына орын алып, 1657 жылдың 10 желтоқсанында Лорд Лентхолл атағын алды.

"Румп" парламенті қайта құрылды

1658 жылғы 3 қыркүйекте Оливер Кромвель қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Ричард Кромвель Лорд-протекторлыққа мұрагер болды. Протекторат тез күйреп, 1659 жылғы 6 мамырда Лентхоллға жоғары әскери шенеуніктер келіп, одан Румп Парламентін қайта жаңғыртуға көмектесуін және спикер қызметіне оралуын сұрады. Лентхолл Екінші палатадағы өзінің орнынан бас тартқысы келмеді және денсаулығының нашар екенін айтты, бірақ оны ескермей, парламент оның көмегінсіз шақырылғанда, ол келесі күні спикер ретіндегі қызметін қайта бастауға міндетті болды. Лентхолл енді 78 мүшеден тұратын жаңғыртылған парламентке төрағалық етті, және оның әскери басшы ретіндегі параллельдік рөліне қарамастан, парламент пен әскер арасындағы келіспеушілік күшейді. 1659 жылғы 12 қазанда әскер Парламент үйінің аумағын қоршап алып, басып алды, және бір түн мен бір күн бойы парламенттік қорғаушылармен қақтығыс болды. Лентхоллдың өзіне кіруге тыйым салынды және кері қайтуға мәжбүр болды. Оның генерал екендігіне қарсылық білдірген сарбаздар, егер ол Виннингтон көпірінің алдында олардың жетекшісі болғанда, оны генерал ретінде таныған болар еді деп жауап берді. Бірақ әскер басшыларының өзі соңғы төңкеріс қалпына келтірілген Румпты құлату мақсатымен жасалған ба, әлде оны ғана бағынуға мәжбүр ету үшін жасалған ба, бұл туралы нақты пікір білдіре алмады. Лентхолл республикашылдардан алшақтауға тырысты, ал қараша айында генерал Джордж Монкпен байланыста болғаны хабарланды, ол Румпқа қарсы әскердегі фракцияларға қарсы белсенді түрде жұмыс істеді. 24 желтоқсан күні Лентхоллға үйіне келіп, әскер басшысы ретінде Линкольн Инн алаңында әскерлерді парадқа шығаруға рұқсат сұрады. Бұрын Лентхоллдың билігін мойындаудан бас тартқан сарбаздар енді оны айқай-шумен және оқтармен қарсы алып, үйіне қарай бет түзеді. Ол 1659 жылғы 26 желтоқсанда жаңғыртылған Румптың отырысын ұйымдастырды, онда бар болғаны 42 мүше қатысты, бірақ он күн бойы Палатадан қашып, подаграға шалдыққандай сылтау келтірді (вероятно, Стюарт үйінен бас тартуға қатысты республикашылдардың талабын қабылдаудан қашу үшін). 1660 жылдың ақпан айына қарай Лентхолл Монкпен толық ынтымақтасып, республикашылдармен байланысын толық үзіп қойды. 1660 жылғы 16 наурызда Румп Парламенті өзін таратуға дауыс берді, бұл Лентхоллдың спикерлік қызметінің ұзақ кезеңін аяқтады және Монкке Конвенциялық Парламентке жаңа сайлау ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Лентхолл өзінің кеңестерімен және қызметімен Жаңаруға қол жеткізуде белсенді қатысты, бірақ өзіне жақсылық таба алмады. Монк Лентхоллды Оксфорд университетіне сайлауға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады.

After the death of Oliver Cromwell on 3 September 1658 his son Richard Cromwell succeeded him as Lord Protector. The Protectorate rapidly collapsed, and on 6 May 1659 Lenthall was visited by senior army officers who asked him to help with the revival of the Rump Parliament, and to return as speaker. Lenthall was reluctant to give up his seat in the Other House and pleaded ill health, but when he was bypassed and parliament summoned without his aid he felt himself obliged to resume his role as speaker the following day. Lenthall now presided over a revived parliament of only 78 members, and in spite of his parallel role as head of the army, division between parliament and the army deepened. On 12 October 1659 the army surrounded and occupied the precincts of the House, and for a night and a day a stand off with the parliamentary defenders ensued. Lenthall himself was denied access by the blockading soldiers, and had to turn back. To his remonstrance that he was their general, the soldiers replied that they would have known him as such had he marched before them on Winnington Bridge. But the army leaders themselves were unclear whether their latest coup was intended to bring down the restored Rump or merely to bring it to terms. Lenthall began to manoeuvre away from the republicans, and in November was reported to have been in touch with General George Monck who was actively working against factions within the army that opposed the Rump. The situation had completely changed by 24 December when Lenthall was approached at home and his permission sought, as head of the army, for troops to parade in Lincoln's Inn Fields. Soldiers who had earlier refused to recognise Lenthall's authority now marched to his house to acclaim him with shouts and a volley of shots. He arranged a sitting of the restored Rump on 26 December 1659 with only 42 members present, but then absented himself from the House for ten days pleading gout (probably to avoid taking the oath abjuring the House of Stuart, sought by the republicans in Parliament). By February 1660, Lenthall was fully co operating with Monck and had broken completely with the republicans. On 16 March 1660 The Rump Parliament voted to dissolve itself, bringing Lenthall's long period of speakerships to a close and clearing the way for Monck to organise fresh elections for the Convention Parliament. Lenthall was active in bringing about the Restoration, with his advice and service, but found himself out of favour. Monck lobbied to have Lenthall elected for Oxford University, but without success.

Қайта қалпына келтіру

Жаңа парламент алғаш рет 25 сәуірде 1660 жылы жиналды және 8 мамырда король Карл II-нің 30 қаңтарда Карл I-нің өлім жазасына кесілгенінен бастап заңды монарх болғанын жариялады. Лентхолл жаңа патшаға 3000 фунт стерлинг жіберіп, Роллдардың иелігін сақтауға тырысты, бірақ оған басқа біреуге берілгені хабарланды. Лентхолл жаңа үкімет кезінде аралық кезеңде жасаған әрекеттері үшін сотталу қаупіне ұшырады және оны Уильям Прайн қатты сынады. Бірақ, соңында ол 1660 жылғы Өтемақы және ұмыту туралы заңмен өмір бойы мемлекеттік қызметтен шеттетілді. Заңда оның есімі айтылып, егер ол тағы да мемлекеттік қызметке қайта оралса, заңның өтемақы ережесінен тыс қалатыны көрсетілді. 1660 жылғы 12 қазанда ол король өлтіруші Томас Скоттың сотында куәлік берді, Скоттың парламентте корольді өлім жазасына кесуді қолдаған сөздерін айтқанын мойындады. Бұл оның 1642 жылы парламенттік бейімделікті қорғаған танымал сөздеріне қарамастан, көптеген адамдарды ашуға тікелейді.

Өлім

Ленталл Оксфордширдегі Берфорд қаласына зейнетке шықты, ол 1662 жылдың 3 қыркүйегінде қайтыс болды және сол жердегі шіркеуге жерленді. Өлім төсегінде ол былай деп мойындады: "Саул айтқандай мойындаймын, оны өлтіргенде мен оның киімдерін ұстап тұрдым, бірақ мен Саул сияқты кінәлі емеспін, себебі Құдай, сен білесің, мен оның өліміне ешқашан келісім бермедім". Ол өзінің қабір тасында тек "Vermis sum" ("Мен құртпын") деген сөздер болсын деп өтінді. Оның жалғыз тірі қалған ұлы – саясаткер Джон Лентхолл (1624 немесе 1625 – 1681) болды.

Жеке өмір

1619 жылы Ленталл Елизавета Эвансқа (1662 жылдың сәуір айында қайтыс болды) үйленді, ол Нортгемптонширдегі Лоддингтоннан Амброз Эванстың қызы, ал оның әйелі – Норфолк графтығындағы Клей-Некст-ди-Сидегі Леттис Симмондс. Уильям Ленталлдың екі негізгі резиденциясы болды: Оксфордширдегі Бурфорд Приори (әлі күнге дейін сақталған) және Беркширдегі (қазір Оксфордширдегі) Бесселсли үйі. 1637 жылы ол Бурфордты Лорд Фолклендтен сатып алды. Ленталл Лорд Фолклендтің атасы сэр Лоуренс Танфилдтің өсиетін атқарушылардың бірі болды және Танфилдтің екінші әйелінің туысына үйленді. Бұл үй 1828 жылға дейін Ленталл отбасының меншігінде болды. Ленталлдың кескіндемелердің кең жинағы болды, олардың арасында отбасылық портреттер де, ол Бурфордты сатып алған кезде онда болған болуы мүмкін кескіндемелер де бар еді. Сонымен қатар, ол I Чарльз өлімге кесілгеннен кейін Корольдік коллекциядан да кескіндемелер сатып алған болуы мүмкін. Жинақ 1833 жылы отбасы тарапынан сатылды.

Қасиетті бағалау

Лентал өмір бойы, тіпті одан кейін де пікірлерді бөліп тартқан адам болды. Карьерасының басында қарсыластары оны спикер ретінде жеке кемшіліктері мен әлсіздіктері үшін көп сынға алды, бірақ ODNB мәліметінше, бұл сынға салулар негізсіз. Оның сол кездегі әрекеттері кеңсесін сақтап, палатаның жұмысына үлес қосу ниетінің бар екенін көрсетеді. Екінші жағынан, оның консервативті көзқарастары мен дәстүрді ұстануы саяси көрегенділіктің жетіспеушілігін аңғартады. Оған қарсы жеке мүддесі үшін жасалған сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар жиі айтылды – бірақ Ленталдың жоғары лауазымы нақты дәлелдеуге келмейтін сенсациялық жарияланымдарға мүмкіндік берді, сондай-ақ көптеген сын-ескертпелер наразылық білдірген адамдардан келді. Дегенмен, оның жеке қасиеттері ол ұмтылған мемлекеттік билікке қарағанда кемсіз болған сияқты, ал өмір бойы оны қуалай берген ашкөздік пен жалтақ мінез-құлық туралы айыптаулар тым жиі айтылып, оларды назардан тыс қалдыруға болмайды. Бірақ 1642 жылдың қаңтар айында I Чарльзға қарсы тұрған қадірлі қарсылығы (ол қатаң ұстанымды ұстанған жалғыз жағдай емес) оның тарихтағы беделін сақтап қалуға кепілдік берді.