Кіріспе

Сальмон түрлері

Масу (Oncorhynchus masou) – Солтүстік Тынық мұхитының Солтүстік-Шығыс/Шығыс Азия жағалауларында, Ресейдің Қиыр Шығысынан (Приморье, Камчатка түбегі, Сахалин және Курил аралдары) Корея, Жапония және Тайвань арқылы оңтүстікке қарай таралған Oncorhynchus туысына жататын сальмоноид балық. Батыста көбінесе лосось деп қабылдалғанымен, балық Жапонияда (оның ең танымал туған жері) форель ретінде қарастырылады, себебі ол Жапон архипелагында ең көп кездесетін тұщы су лосось балығы. Белгілі бірнеше түршелері бар, оның ішінде кең таралған номинативті yamame (O. m. masou), Тайваньтың тұйық суларында жоғалу қаупі төнген Формоза лососі (O. m. formosanus), Бива көліне ендемик Бива форелі (O. m. rhodurus) және Батыс Жапонияға ғана тән анадромды амаго (O. m. macrostomus) бар.

Сыртқы келбеті

Жыныстық жетілу кезеңіне жеткен масу ласосінің арқасы қараңғы болады, ал дене жағындағы жолақтар жарқыраған қызыл түске енеді, қызғылт реңмен араласып, іш жағында бірігіп, ашық түсті жалғыз бойлық жолаққа айналады. Осы себепті оған "шие ласосі" деген ат қойылған. Ересек масу ласосінің салмағы және ұзындығы шамамен өлшенсе, бұл түрдің (Приморский өлкесінде) ең ірісінің ұзындығы және салмағы болады.

Экология

Орташа алғанда, бұл лосось 65°58' солтүстік ендіктегі қоңыржай климатты ұнатады, ал теңізде ол белгілі бір тереңдікті ұнатады.

Өмірлік цикл

Басқа Тынық мұхит лағы сияқты, масу лағының биологиялық өмір циклі тұщы су және теңіз кезеңдеріне бөлінеді; өзендерде бұл түр 1-ден 3 жылға дейін өмір сүреді және тұщы суда тірі қала алады. Жастардың жасына байланысты теңіздегі өмір циклі 2,0-ден 3,5 жылға дейін жалғасады. Теңізде масу лағы негізінен қыбыршақтармен, сирек жағдайда шабақтармен қоректенеді. Жыныстық жетілуге жеткенде, өмірінің 3-7 жылдарында, өзенге жұмыртқа салу үшін кіреді. Оның жұмыртқалау кезеңі басқа лаг түрлерінен ертерек басталады. Жұмыртқа салғаннан кейін көптеген балықтар өледі, ал тірі қалғандары (көбінесе кішкентай еркектер) келесі жылы да жұмыртқалауға қатысады. Ұядан шыққан жастар бірден теңізге бармай, жұмыртқалау аймақтарында, өзендердің жоғарғы ағысында және әлсіз ағысы бар жағалауларда қалады. Жас балықтар өзеннің ортасындағы ойыстар мен ағыстарға жылжып, хирономидтер, тас құрттары, шілдебаздың дернәсілдері және ауадағы жәндіктермен қоректенеді. Масу лағы өмірінің екінші, кейде тіпті үшінші жылында теңізге жүзеді.

Экономикалық маңызы

Бұл лосось, көптеген басқа түрлер сияқты, балық аулауда кеңінен ауланатын, аквамәдениетте өсірілетін және ойын балығы ретінде ізделіс тапқан өте танымал түр. Ол жаңа және мұздатылған күйінде сатылады және көбінесе грильде немесе пеште пісіріліп жейді.

Ішкі түрлері мен морфтары

О. м. масу — Масу ласосы, анадромдық (теңізге жүретін) формасы; көлдік популяциялары ямаме (山女魚 ヤマメ) деп те аталады.
О. м. ишикаваэ — Сацуки форелі (皐月鱒 サツキマス), қара дақты формасы; көлдік популяциялары амаго (雨魚 アマゴ) деп те аталады.
О. м. var. иваме — Иваме форелі (岩女魚 イワメ), рецессивті дақсыз формасы.
О. м. родоурус — Бива форелі, Батыс Жапониядағы Бива көліне тән.
О. м. макростомус — Қызыл дақты масу ласосы; Батыс Жапонияға эндемик.
О. м. формозанус — Формоза ласосы, Лишан форелі немесе Сламау форелі (Тайал тілінде Лишанға берілген ат), Таиванның таулы орталық аймағына эндемик көлдік форма.