Кіріспе
Адамдағы мезентерий – ішекті тіреп тұратын тіндердің біріккен қатпарлары. Адам анатомиясында мезентерий – ішекті артқы құрсақ қабырғасына бекітетін орган, ол перитонеумның екі қабаттан тұратын құрылымын құрайды. Ол (басқа функциялармен қатар) май жинақтауға, сондай-ақ қан тамырлары, лимфа жүйесі мен жүйкелердің ішекке таралуын қамтамасыз етеді. Мезоколон (мезентерияның тоқ ішекті құрсақ қабырғасына бекітетін бөлігі) бұрын фрагменттелген құрылым деп есептелген, атап айтқанда – көтерілгіш, көлденең, түсетін және сигмоидты мезоколон, мезоапендикс және мезоректум бөліктерінің артқы құрсақ қабырғасына жеке-жеке бекінуі ойылған. Алайда, 2012 жылы жүргізілген жаңа микроскоптық және электрондық микроскоптық зерттеулер мезоколонның дуоденоеюнальды иілістен басталып, дистальды мезоректальды қабатқа дейін созылатын біртұтас құрылым екенін көрсетті. Осылайша, мезентерий – ішкі орган болып табылады.
Contiguous fold of tissues that supports the intestines
In human anatomy, the mesentery, an organ that attaches the intestines to the posterior abdominal wall, comprises the double fold of the peritoneum. It helps (among other functions) in storing fat and allowing blood vessels, lymphatics, and nerves to supply the intestines. The mesocolon (the part of the mesentery that attaches the colon to the abdominal wall) was formerly thought to be a fragmented structure, with all named parts—the ascending, transverse, descending, and sigmoid mesocolons, the mesoappendix, and the mesorectum—separately terminating their insertion into the posterior abdominal wall. However, in 2012, new microscopic and electron microscopic examinations showed the mesocolon to be a single structure derived from the duodenojejunal flexure and extending to the distal mesorectal layer. Thus the mesentery is an internal organ.
Құрылымы
Ұсақ ішектің мезентериі мезентерия тамырынан (немесе мезентериялық тамырдан) басталады және омыртқа бағанасы алдындағы құрылымдармен байланысты. Тамыр тар, ұзындығы шамамен 15 см, ені 20 см, екінші бел омыртқасының сол жағындағы екібұрышты иілістен оң сакроилиақ буынға қарай көлбеу бағытталады. Мезентерия тамыры дуоденоеюнальдық иілістен ілеоцекальдық біріктіруге дейін созылады. Ішектің бұл бөлігі іш қуысының орталық бөлігінде орналасқан және көлденең ішек пен үлкен оменттің артында жатыр. Мезентерий ішек-қарын шетінен жоғарғы ішекке жалғасады және мезоколонның бірнеше аймақтарын құрайды. Мезоколон аймақтары тіркелген ішектің бөлігіне қарай ат қойылған. Бұлар – көлденең мезоколон (көлденең ішекке жалғасқан), сигмоидты мезоколон (сигмоидты ішекке жалғасқан), мезоаппендикс (қосымшаға жалғасқан) және мезоректум (тігіршектің жоғарғы үштен біріне жалғасқан). Мезоколон аймақтары дәстүрлі түрде артқы құрсақ қабырғасына бөлек енетін бөлек бөлімдер ретінде оқытылды. 2012 жылы мезоколонның егжей-тегжейлі бақылау және гистологиялық зерттеулері жүргізілді, олар бірнеше жаңа мәліметтерді көрсетті. Мезоколонның және оған байланысты фасциялардың микроскопиялық құрылымы ілеоцекальдықтан мезоректальдық деңгейге дейін бірдей болады. Жер бетіндегі мезотелий және оның астындағы дәнекер тіні әрқашан байқалады. Мезоколон денесіндегі май ұлпасы (адипоциттер) субмезотелиялық дәнекер тінінен пайда болатын талшықты қабырғалармен бөлінеді. Ретроперитонеумға жанасқан жерде екі мезотелий қабаты мезоколонды және ретроперитонеумды бөліп тұрады. Олардың арасында Тольдоттың фасциясы орналасқан – дәнекер тінінің жеке қабаты. Лимфалық арналар мезокольді дәнекер тінінде және Тольдоттың фасциясында көрінеді. Осы топографиялық өзгерістер кезінде арқалық мезентерий де сәйкес өзгерістерге ұшырайды. Көптеген анатомиялық және эмбриологиялық оқулықтар соңғы орнына келгеннен кейін, өрлеуші және төмендеуші мезоколонның эмбриогенез кезінде жоғалып кететінін айтады. Эмбриология – суреттелген түсті мәтін: «орталық ішектің көп бөлігі бастапқы арқалық мезентерийді сақтайды, бірақ орталық ішектен туындаған он екі елі ішектің бөліктері жоқ. Осы процестерде жоғарғы және төменгі ішектердің аралық бөлігі қайтадан сіңіріліп, оларды дене қабырғасына жақын орналастырады». Осы айырмашылықтарды түсіндіру үшін эмбриологиялық мезентериялық дамудың бірнеше теориясы – «регрессия» және «сырғанау» теориялары сияқты – ұсынылды, бірақ олардың ешқайсысы кеңінен қабылданбады. Кіші оментум мезодерманың немесе қарындық мезогастриумның жұқаруы арқылы қалыптасады, ол асқазан мен он екі елі ішектің алдыңғы құрсақ қабырғасына жалғасады. Бауырдың кейінгі өсуі кезінде мезодерманың бұл жапырағы екі бөлікке бөлінеді: асқазан мен бауыр арасындағы кіші оментум және бауыр мен құрсақ қабырғасы мен диафрагма арасындағы фальциформды және коронарлық байламдар. Жоғарғы мезентериялық тамырдың тромбозы мезентериялық ишемияны, сондай-ақ ішек ишемиясын тудыруы мүмкін. Мезентериялық ишемия, сондай-ақ, ұсақ ішектің бұрмаланған бұрылысы – вольвус пайда болуынан да туындауы мүмкін, ол өзінің айналасына оралып, мезентерияны тым қысып, ишемияға әкелуі мүмкін. Мезентериялық және перитонеалды бүктемелер анатомиясын түсіндіру хирургқа оларды перитонеалды жабысулардан – сондай-ақ туа пайда болған жабысулардан ажыратуға мүмкіндік береді. Бұл жабысулар пациенттер арасында әртүрлі болады және бірнеше жерде пайда болады. Туа пайда болған жабысулар мезосигмоидтің жылдам қозғалатын бөлігінің үстіндегі перитонеумның бүйір жағы мен сол жақ иляк қуысындағы париетальді перитонеум арасында пайда болады. Мезосигмоидты жұмылдырудың бүйірлік-медиалдық тәсілі кезінде оларды алдымен бөліп тастау керек, содан кейін ғана перитонеумға қол жеткізуге болады. Сол сияқты, үлкен оменттің төменгі беті мен көлденең мезоколонның жоғарғы бөлігі арасында фокустық жабысулар пайда болады. Оларға үлкен омент пен көлденең ішекті байланыстыратын перитонеалды бүктемені бөліп алғаннан кейін қол жеткізуге болады. Мұндағы жабысуларды үлкен оментті көлденең мезоколоннан бөліп алу үшін бөліп тастау керек, осылайша кіші қуысқа кіруге мүмкіндік береді. Жақында, тігіршек қатерлі ісігіндегі толық мезоколонды экзиция (CME) қағидаттары ішек хирургиясына қолданылды. Толық мезоколонды экзиция (CME), планарлық хирургия және кеңістік мезентеректомияны (жоғары байлау) мезентерияның бұзылуын азайту және лимфа түйіндерін барынша алу үшін қолдану керек. Осы T/CME қолданылуы ішек қатерлі ісігіндегі жергілікті бес жылдық рецидивтер деңгейін 6,5%-дан 3,6%-ға дейін төмендетті, ал емделуге резецияланған пациенттердегі бес жылдық өмір сүру деңгейі 82,1%-дан 89,1%-ға дейін артты.
Радиология
Мезентериялық органның анатомиясы туралы қазіргі заманғы түсініктер негізінде мезентериялық органды радиологиялық зерттеулер жүргізілді. Бұл орган иілмейтін және иілгіш аймақтарға бөлінгенде, көптеген пациенттерде КТ суретінде оларды анықтау оңай. Адам мезентериясының радиологиялық бейнесін нақтылау Доддстың ұсыныстарын қолдайды және ауру кезінде мезентериялық өзгерістерді түсінуді жеңілдетеді.
Этимология
"Мезентерий" сөзі және оның нео-латынша баламасы mesenterium (/m/ɛ/z/ə/n/'/t/ɛ/r/i/ə/m/) "mes" + "enteron" қосымшаларын пайдаланады, түпкілікті көне грекше μεσεντερον сөзінен шыққан, ол көне грекше "орта" + "ішек" дегенді білдіреді, нәтижесінде "орта ішек" немесе "ішек ортасы" мағынасы туындайды. Сын есім түрі "мезентерикалық" (/m/ɛ/z/ə/n/'/t/ɛ/r/ɪ/k/).
Лимфагиология
Мезентерия құрылымын және гистологиясын жақсырақ түсіну мезентериялық лимфаангиологияны формалды түрде сипаттауға мүмкіндік берді. Лимфа тамырларының стереологиялық бағалауы мезентериялық дәнекер тінінің торына енген бай лимфа желісін көрсетеді. Орташа есеп бойынша, тамырлар әрбір [мәнді қосу керек] аралықта кездеседі және мезокольдық беттерден – алдыңғы және артқы жағынан [мәнді қосу керек] қашықтықта орналасқан. Тольдтың фасциясында да лимфа арналары анықталды, бірақ оның маңызы әлі белгісіз.