Кіріспе

Жіңішке ішектің бөлігі

Жейунем – адамдар мен көптеген жоғары сатыдағы омыртқалы жануарлардың, соның ішінде сүтқоректілердің, бауырымен жорғалаушылардың және құстардың жіңішке ішегінің екінші бөлігі. Оның ішкі қабыршасы энтероциттер арқылы шағын қоректік молекулаларды сіңіруге бейімделген, бұл молекулалар бұрын он екі елі ішекте ферменттермен қорытылған. Жейунем он екі елі ішегі мен ілеум арасында орналасқан және он екі елі ішегінің аспалы бұлшық етінен басталады, бұл орын он екі елі-жеюнем иілімі деп аталады. Ересек адамдарда жіңішке ішек әдетте ұзын (өлгеннен кейін өлшенгенде), оның шамамен екі бесі (шамамен) – жеюнемге тиесілі.

Құрылымы

Жеген тамаққа тікелей тиетін жамбас қуысының ішкі беті, сіңірілген тамақтан қоректік заттарды сіңіру үшін қолжетімді ұлпаның ауданын арттыратын, бауыршақтар деп аталатын шырышты қабықтың саусақ тәрізді өсінділерімен жабылған. Бұл бауыршақтарды жабатын эпителий жасушаларында микроқұрышқалар болады. Жамбас және ішек арқылы эпителий жасушаларынан қоректік заттардың тасымалдануы қант фруктозаның пассивті тасымалдануын, сондай-ақ аминқышқылы, шағын пептидтер, дәрумендер және көптеген глюкоза түрлерінің белсенді тасымалдануын қамтиды. Жамбастағы бауыршақтар он екі елі ішекке қарағанда әлдеқайда ұзын. Жамбастағы pH деңгейі әдетте 7 мен 8 аралығында болады (бейтарап немесе сәл сілтілі). Жамбас және ішек мезентерий арқылы іш қуысында еркін қозғалу мүмкіндігін беретіндей сүйеніп тұрады. Сонымен қатар, оның құрамында тамақты перистальтика процесі арқылы жылжытуға көмектесетін дөңгелек және бойлық тегіс бұлшық еттері бар.

Гистология

Жейнумда Бруннер бездері (он екі елі ішекте табылмайды) немесе Пейер жапсырмалары (илеумда табылмайды) өте сирек кездеседі. Дегенмен, оның мезентериясында бірнеше жейнумдық лимфа түйіндері орналасқан. Жейнумның қабықшасы астындағы көптеген ірі дөңгелек бүктемелер (plicae circulares) бар, олар қоректік заттарды сіңіру үшін бетін кеңейтеді. Plicaе circulares ең жақсы дамыған жері – жейнум. Жейнум мен илеум арасында нақты шекара жоқ. Алайда, гистологиялық айырмашылықтар бар: жейнумның мезентериясындағы май мөлшері илеумға қарағанда аз. Жейнум диаметрі бойынша илеумнан әдетте ірілеу болады. Жейнумның жыныс бездері (villi) ұзын, саусақ сияқты проекциялар түрінде болады және гистологиялық тұрғыдан анықталатын құрылымдар. Барлық ішек жолында лимфоидты тіндер кездеседі, бірақ Пейер жапсырмалары тек илеумда ғана көптеп табылса, олар лимфоциттер мен иммундық жасушаларды, мысалы, микрожиекті жасушаларды қамтитын капсуласы жоқ лимфоидты түйіндер болып табылады.

Функция

Жеюнестің ішкі қабырғасы энтероциттер арқылы шағын қоректік бөлшектерді сіңіруге бейімделген, бұл бөлшектер бұрын он екі елі ішекте ферменттермен қорытылған. Сіңірілгеннен кейін, қоректік заттар (майды қоспағанда, ол лимфаға жіберіледі) энтероциттерден энтерогепатикалық айналымға өтеді және бауырдың порталды венасы арқылы бауырға еніп, онда қан өңделеді.

Басқа жануарлар

Балықтарда кіші ішектің бөлімдері соншалықты анық емес, сондықтан jejunum орнына ортаңғы ішек немесе орта ішек терминдері қолданылуы мүмкін.

Этимология

Жеюнум латын тіліндегі jējūnus (iēiūnus) сөзінен шыққан, "ашту" дегенді білдіреді. Бұл кіші ішектің бөлігіне оның он екі елі ішегі мен илеумға қарағанда қарқынды перистальтикалық қызметінің нәтижесінде өлімнен кейін көбінесе тамақ қалдығы болмайтындықтан осылай ат қойылған. Ерте заманауи ағылшын тіліндегі jejune сөзі де осы түбірден туындаған.