Кіріспе

Ілеум (ілеум) – көптеген жоғары омыртқалы жануарларда, соның ішінде сүтқоректілер, бауырымен жорғалаушылар және құстардағы кіші ішектің соңғы бөлімі. Балықтарда кіші ішектің бөлімдері соншалықты анық емес, сондықтан ілеумның орнына артқы ішек немесе дистальді ішек терминдері қолданылуы мүмкін. Оның негізгі функциясы – В12 витаминін, өт тұздарын және жұнақ ішекпен сіңбеген ас қорыту өнімдерін сіңіру. Ілеум он екі елі ішек және жұнақ ішекке жалғасып, кейін ілеуцекальды қақпақша (ICV) арқылы бөлінеді. Адамда ілеумның ұзындығы шамамен 2–4 метр, ал pH көрсеткіші әдетте 7 мен 8 аралығында (бейтарап немесе сәл сілтілі). Ілеум грек сөзі εἰλεός (eileós) сөзінен шыққан, ол ілеус деп аталатын медициналық жағдайға сілтеме жасайды.

Функция

Илеумның негізгі қызметі – В12 витаминін, өт тұздарын және гейнум сіңіре алмаған ас қорыту өнімдерін сіңіру болып табылады. Оның қабырғасы бүктемелерден тұрады, әрқайсысының бетінде көптеген кішкентай саусақ тәрізді шығыршықтар орналасқан. Бұл шығыршықтарды жабатын эпителий жасушаларында одан да көп микровиллилер болады. Сондықтан илеум фермент молекулаларының адсорбциясы (жабысуы) және ас қорыту өнімдерінің сіңірілуі үшін өте кең беттік алаңға ие. Илеумның DNES (диффузиялық нейроэндокриндік жүйе) жасушалары қанға әртүрлі гормондарды (гастрин, секретин, холецистокинин) бөліп шығарады. Илеум қабырғасындағы жасушалар протеаза және карбогидраза ферменттерін бөліп шығарады, олар ақуыз бен көмірсулардың ас қорытуының соңғы кезеңі үшін жауапты. Бұл ферменттер эпителий жасушаларының цитоплазмасында орналасқан. Шығыршықтарда көптеген капиллярлар бар, олар ас қорыту нәтижесінде түзілген аминқышқылдары мен глюкозаны бауырдың есік венасына және бауырға жеткізеді. Лактиалдар – бұл кішкентай лимфа тамырлары, олар шығыршықтарда кездеседі және май қышқылдары мен глицеринге, яғни майдың ас қорыту өнімдеріне сіңіруге қатысады. Дөңгелек және бойлық тегіс бұлшық ет қабаттары перистальтика деп аталатын бұлшық ет жиырылу толқындары арқылы цимеяны (ішінара сіңген тамақ пен су) илеум бойымен жылжытуға мүмкіндік береді. Қалған цимея тоқ ішекке жіберіледі.

Басқа жануарлар

Ветеринариялық анатомияда илеум, илеоцекальді бүгіл арқылы тұмсыққа жалғасқан илеумның бөлігі ретінде, жеюнумнан ерекшеленеді. Илеум – кіші ішектің қысқа ұшы және ірі ішекпен байланысқан жері. Ол мезентерияның (мезойлеум) қаудальдық бөлігінен ілініп тұрады, сондай-ақ илеоцекальді бүгіл арқылы тұмсыққа бекітіледі. Илеум ірі ішектің цекокольді білігінде аяқталып, илеалдық тесікті құрайды. Иттерде илеалдық тесік бірінші немесе екінші бел омыртқа деңгейінде, сиырларда төртінші бел омыртқа деңгейінде, қой және ешкілерде қабырға доғасының қаудальдық ұшы деңгейінде орналасқан. Илеумның белсенді бұлшықеттердің жирылуы және ілеалдық тесіктің толу нәтижесінде жабылуы, азықтың кері ағылуын және жеюнум мен тұмсықтың табаны арасындағы қысымның теңесуін қамтамасыз етеді. Бұл нәзік тепе-теңдіктің бұзылуы жиі кездеседі және жылқыларда ішек ауруының (колик) себептерінің бірі болып табылады. Кез келген ішек операциясы кезінде, мысалы, апендиксті алып тастау кезінде, илеумның дистальдық 2 футында Меккельдің дивертикулының болуы тексерілуі керек.