Кіріспе

Анатомияда, фистула (фистулалар немесе фистулалар / /i, / /ai/; латын тілінен – fistula, "түтік, құбыр") – екі қуыс кеңістікті (техникалық тұрғыдан, екі эпителизацияланған бетті) қосатын, мысалы, қан тамырлары, ішек немесе басқа қуыс органдар арасындағы қалыптан тыс байланыс (яғни түтік). Бұл байланыс көбінесе бір кеңістіктен екіншісіне сұйықтықтың қалыптан тыс ағынына әкеледі. Анальды фистула – анальды каналды перианальды терімен байланыстырады. Ановагинальды немесе ректовагинальды фистула – анус немесе тік ішек пен қынапты қосатын тесік. Коловагинальды фистула – тоқ ішектің кеңістігі мен қынапты біріктіреді. Зәр жолдарының фистуласы – зәр жолдарының қалыптан тыс ашылуы немесе зәр жолы мен басқа орган арасындағы қалыптан тыс байланыс. Бөбек және жатыр арасындағы қалыптан тыс байланыс (яғни тесік немесе түтік) – везикоутеринальды фистула деп аталады, ал егер ол бөбек пен қынап арасында болса – везиковагинальды фистула, ал несеп жолы мен қынап арасында болса – уретро-вагинальды фистула деп аталады. Егер ішектің екі бөлігі арасында пайда болса, ол энтероэнтеральды фистула, жұқа ішек пен тері арасында – энтерокутанды фистула, ал тоқ ішек пен тері арасында – колокутанды фистула деп аталады. Фистуланың емделуі оның себебіне және кеңеюіне байланысты әртүрлі болады, бірақ көбінесе хирургиялық араласумен және антибиотиктермен бірге жүзеге асырылады. Кейбір жағдайларда фистула фибрин желімі немесе тығынмен уақытша жабылады. Фистуладан сұйықтықты шығару үшін катетер қажет болуы мүмкін. Бұл термин алғаш рет 14 ғасырда қолданылған.

Орналасқан жері

Фистуланың түрлері олардың орналасуы бойынша сипатталуы мүмкін. Анальдық фистулалар анальдық каналдың эпителияланған беті мен перианальдық тері арасында байланыс жасайды. Ановагинальды немесе ректовагинальды фистулалар анус немесе тік ішек пен қынап арасында тесік пайда болған кезде дамиды. Коловагинальды фистулалар үлкен ішек пен қынап арасында пайда болады. Зәр жолдарының фистуласы – зәр жолындағы аномальды ашылу немесе зәр жолы мен басқа орган арасындағы аномальды байланыс, мысалы, көк шұлық-жатыр фистуласында көк шұлық пен жатыр арасындағы, көк шұлық-қынап фистуласында көк шұлық пен қынап арасындағы, ал уретра-қынап фистуласында уретра мен қынап арасындағы байланыс. Егер екі ішек бөлігі арасында пайда болса, ол энтероэнтеральді фистула, жұқа ішек пен тері арасында – энтерокутанеосты фистула, ал жұқа ішек пен үлкен ішек арасында – колокутанеосты фистула деп аталады. Гидраденит суппуратива кезінде анусқа фистулалар дамуы мүмкін. Әйелдерде жамбас аймағының инфекциясы мен қабынуынан кейін де фистулалар пайда болуы мүмкін. Артериовенозды фистулалар туа біткен немесе жарақат салдарынан пайда болудан басқа, гемодиализ үшін мақсатты түрде жасалады. Жарақат: Ұзаққа созылған босану әйелдерде фистулаларға әкелуі мүмкін, онда көк шұлық пен қынап немесе тік ішек пен қынап арасында аномальды байланыс пайда болуы мүмкін. 2003 жылы Конгоның шығысында мыңдаған әйелдер жүйелі зорлық-зомбылық пен бес жылдық соғыс кезінде өткір заттармен жасалған жарақаттар нәтижесінде пайда болған фистулаларды емдеуге жүгінді. Көптеген жағдайлар тіркелгендіктен, қынаптың зақымдануы соғыс жарақаты ретінде қарастырылады және дәрігерлер оны жауынгерлік қылмыс ретінде тіркейді. Бас жарақаттары перилимфалық фистулаларға, ал дененің басқа бөліктеріне жасалған жарақаттар артериовенозды фистулаларға әкелуі мүмкін.

Емдеу

Фистуланың емделуі оның себебіне және таралуына байланысты әртүрлі болады, бірақ көбінесе хирургиялық араласу антибиотиктермен бірге қолданылады. Кейбір жағдайларда фистула уақытша фибрин желімі немесе тығынмен жабылуы мүмкін. Фистуладан сұйықтықты шығару үшін катетерлер қажет болуы мүмкін. Емдеуге фистуланың пайда болуына себеп болған жағдайды емдеу кіреді. Мысалы, Крон ауруындағы фистулаларды хирургиялық жолмен емдеу тиімді болуы мүмкін, бірақ Крон ауруының өзі емделмесе, фистуланың қайталану мүмкіндігі өте жоғары (50% астам).

Терапиялық қолдану

Бүйрек жеткіліксіздігі бар және диализ қажет ететін адамдарда гемодиализ үшін қанды оңай алу мақсатында, қысқа мерзімді хирургиялық араласу арқылы қолға цимино фистуласы жасалады. Портальді гипертензияны емдеудің радикалды тәсілі ретінде портакавалық фистула жасау арқылы бауырдың портальді венасы мен төменгі қуыс венасы арасында оментальді тесік (Уинслоу тесігі) арқылы анастомоз құрылады. Бұл портальді веналық жүйенің жоғары қысымға ұшырауынан қорғайды, бұл асқазанның кеңейген тамырларына, "медуза басы" синдромына және геморройға алып келуі мүмкін.

Эпидемиология

Жыл сайын дүние жүзінде 50 мыңнан 100 мыңға дейін әйелдер босанумен байланысты фистуладан зардап шегеді.

Ботаника

Ботаникада бұл термин көбінесе сын есім түрінде қолданылады, және екі атаулы номенклатурада қуыс немесе түтік тәрізді құрылымдарымен ерекшеленетін түрлерді көрсету үшін пайдаланылады. Мысалы, Monarda fistulosa түтікше гүлдерге ие; Eutrochium fistulosum түтікше сабаққа ие; Allium fistulosum қуыс немесе түтікше жапырақтарға ие, ал Acacia seyal subsp. fistula – қуыс тікендері бар түрше.

Қоғам және мәдениет

Бұл термин алғаш рет 14 ғасырда қолданылды.