Батыс Франк корольдігінің соңғы Каролинг билеушісі Лотар

Кіріспе

Батыс Францияның 954 жылдан 986 жылға дейінгі патшасы

Лотарий (; Lothārius; 941 – 2 наурыз 986), кейде Лотарий II, III немесе IV деп аталды, Батыс Францияның Каролинг әулетінен соңғы патшаларының бірі, 954 жылдың 10 қыркүйегінен өліміне дейін, 986 жылға дейін билік етті.

Кiру

Лотарь 941 жылдың соңында Лаон қаласында король Людовик IV пен Саксониялық Герберганың үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Ол әкесінің орнын 10 қыркүйекте 954 жылы он үш жасында иеленді және 12 қарашада 954 жылы Реймс архиепискобы Артальдтың қатысуымен Сент-Реми аббаттығында таж кигізілді. Лотарь әкесінің 951 жылы ауыруынан бастап таққа қатысты, бұл Меровинг әулеті Франктер Корольдігін құрғаннан бергі бері жалға алушылықтағы дәстүрлі амал болды. Королева Герберга Лотарьдің әкесімен қарсылас болған Франк герцогы және Париж графы Ұлы Гюмен келісім жасады. Лотарьдің билігін қолдау үшін Гюге Аквитания герцогтығын және Бургундия Корольдігінің көп бөлігін регент ретінде басқару құқығы берілді. Ұлы Гюг және Вермандо графы Герберт II сияқты саяси теңдестіктер әрқашан жасырын қауіп тудырды. 962 жылы Фландрия графы Балдуин III, Фландрия графы Арнульф I-нің ұлы, серігі және мұрагері қайтыс болды және Арнульф Фландрияны Лотарьге мұра етіп қалдырды. Арнульфтің 965 жылы қайтыс болуымен Лотарь Фландрияға жорық жасап, көптеген қалаларды басып алды, бірақ Фландрия графы Арнульф II-нің жақтастары оны қуып шықты. Ол уақытша Аррас және Дуай қалаларын бақылауда ұстады. Лотарь отбасының иелігінде болған Лотарингиядағы ықпалын арттыруға тырысты, ал император Отто II өз кезегінде Лотарьдің ұсыныстарына қарсылық көрсетуге шақырды. 976 жылы ағайынды Регина IV, Монс графы және Ламберт I, Лувен графы, император Отто II-нің аталық мұрасынан айырылғаннан кейін, Карл (патша Лотарьдің кіші інісі) және Отто, Вермандо графымен одақтасып, император әскерлеріне қарсы жорық жасады. Монста шешілмей қалған үлкен шайқас болды. Лотарь бұл соғысты құпия түрде қолдағанмен, ағасына тікелей араласпады. Карл жағдайды пайдаланып, Лотарингияда бекінді. Оның басты мақсаты Лотарь мен император Отто II-ге адал және Лотарингияда өте беделді Арденн үйі арасындағы келісімді бұзу болды, оған Реймстің канцлері архиепископ Адалберон және оның әріптесі Лаон епискобы Адалберон да кірді. 977 жылы Карл королева Эмманы Лаон епискобы Адалберонмен заңсыз қарым-қатынаста болды деп айыптады. Реймстің архиепискобы Адалберон басқарған Сент-Макр синоды бұл мәселені талқылау үшін Фисмеде өтті. Дәлелдердің жетіспеуіне байланысты королева мен епископтартан айыптар алынды, бірақ аңғымелерді жалғастырған Карл Лотарь тарапынан патшалықтан қуылды. Отто II-мен келісімге ұмтылған Арденн үйі мен Лотарингиялық партия Лотарьдің сарайында үстемдік құрғандай көрінді. Алайда, Отто II Генуя графтығын Регина IV және Ламберт I-ге қайтару және Карлді Лотарингияның солтүстік жартысына сәйкес келетін Төменгі Лотарингияның герцогы етіп тағайындау қателіктеріне жол берді. Франктер королінің әйелінің ар-намысын күдікке түсірген Карлға сыйлық беру, корольді өзіндік ренжітудің бір жолы болды.

Lothair was born in Laon near the end of 941, as the eldest son of King Louis IV and Gerberga of Saxony. He succeeded his father on 10 September 954 at the age of thirteen and was crowned at the Abbey of Saint Remi by Artald of Reims, Archbishop of Reims on 12 November 954. Lothair had already been associated with the throne since the illness of his father in 951, this being a custom in the royal succession since the founding of the Kingdom of the Franks by the Merovingian dynasty. Queen Gerberga made an arrangement with her brother in law Hugh the Great, Duke of the Franks and Count of Paris, who had been an adversary of Lothair's father. In exchange for supporting Lothair's rule Hugh was given rule over Duchy of Aquitaine and much of the Kingdom of Burgundy as more or less a regent. Magnates like Hugh the Great and Herbert II, Count of Vermandois were always a veiled threat. In 962 Baldwin III, Count of Flanders, son, co ruler, and heir of Arnulf I, Count of Flanders died and Arnulf bequeathed Flanders to Lothair. On Arnulf's death in 965, Lothair invaded Flanders and took many cities, but was eventually repulsed by the supporters of Arnulf II, Count of Flanders. He temporarily remained in control of Arras and Douai. Lothair attempted to increase his influence in the Lotharingia, once held by his family, and in turn Emperor Otto II encouraged resistance to Lothair's overtures. In 976 the brothers Reginar IV, Count of Mons and Lambert I, Count of Louvain, after being dispossessed from their paternal inheritance by Emperor Otto II, made an alliance with Charles (King Lothair's younger brother) and Otto, Count of Vermandois and with an army they marched against the Imperial troops. A great battle, which remained undecided, took place in Mons. Although Lothair secretly encouraged this war, he did not intervene directly to help his brother. Charles took advantage of the situation and established himself in Lotharingia. His main interest was to break the harmony between Lothair and the House of Ardennes, loyal to Emperor Otto II and very powerful in Lotharingia and to which belonged both the Chancellor Arbishop Adalberon of Reims and his namesake Bishop Adalberon of Laon. In 977, Charles accused Queen Emma of adultery with Bishop Adalberon of Laon. The Synod of Sainte Macre, led by Archbishop Adalberon of Reims, took place in Fismes to discuss the matter. Due to a lack of evidence, both the Queen and Bishop were absolved, but Charles, who maintained the rumors, was expelled from the kingdom by Lothair. The House of Ardennes and the Lotharingian party, who were favorable to an agreement with Otto II, seemed all powerful at the court of Lothair. Otto II, however, committed the mistakes of restoring the County of Hainaut to Reginar IV and Lambert I, and of appointing Charles as Duke of Lower Lorraine, a region corresponding to the northern half of Lotharingia, separate from the Upper Lotharingia since the late 950. Rewarding Charles, who had questioned the honor of the wife of the King of the Franks, was a way to offend the King himself.

Киелі Рим империясымен соғыс

978 жылдың тамызында Лотарь Хью Капеттің ілесіп, Лотарингияға жорық жасады. Меза өзенін кесіп өткен соң Аахенді басып алды, бірақ Отон II мен Карлді тұтқынға ала алмады. Содан кейін Лотарь Аахендегі император сарайын үш күнге тонады және Шарль Ұлының қола бүркітінің бағытын батысқа емес, шығысқа қаратуға өзгертті. Жауап ретінде Отон II, Карлмен бірге, 978 жылдың қазан айында Батыс Францияға шапқындап, Реймсті және Суассонды (онда ол Сент-Медард аббаттығында тоқтады, Суассон ғибадатханаларында дұға жасады) талқандады. Лотарь император әскерлерінен қашып құтыла алды, бірақ Карл Метц епискобы Дитрих I-нің, император Отон I-нің туысының қатысуымен Лаонда франктардың патшасы деп жарияланды. Император әскері Парижге жетті, онда Хью Капеттің әскерімен кездесті. 978 жылдың 30 қарашасында Отон II мен Карл Парижді ала алмағандықтан, қаланың қоршауын көтеріп, кері қайтты. Лотарь бастаған франк әскері оларды қуды және Эна өзенін кешіп өтетін кезде жеңді. Осылайша, 1015 жылы жазылған Сенс жылнамасы эпикалық сипаттама береді: онда Лотарь Лотарингияның төріне дейін герман императорын қуған батыр патша ретінде дәріптелді, Аргоннаның жағалауларында көптеген жауларды жойды, содан кейін даңққа толы франктар патшалығына оралды. Жылнамашы былай дейді: Императормен болған шайқас Хью Капеттің күшін арттырды, бұл 980 жылы Фландрия графы Арнульф II-ден Монтрейль-сюр-Мерді басып алғанда көрінді. Лотарь қуылған ағасы Карлдың амбицияларын тоқтатуды қалап, өз ұлына мұрагерлік беру үшін әкесінің жолын жалғастыруға шешім қабылдады. 979 жылдың 8 маусымында Людовик князь серіктес билеуші немесе кіші патша (iunior rex) ретінде тәж кигізілді, бірақ ол 986 жылы Лотарь қайтыс болғанға дейін билікті өз қолына алмады. Бұл Батыс Франция корольдігінде осы жаңа тәжірибенің екінші рет қолданылуы болды, кейін Капетиялықтар оны қабылдады. Осыдан кейін Лотарь Киелі Рим империясына жақындауға тырысты. Реймс және Лаон епископтары, Арденн үйімен бірге, осы жақындасуды қолдады. 980 жылдың шілдесінде Лотарь мен Отон II франк шекарасындағы Маргут-сюр-Шьерде кездесіп, бейбіт келісімге келді. Каролингтер мен Оттондықтар патшаларының арасында қалмаудан қорқып, Хью Капе 981 жылы Римге барып, Отон II-мен байланысқа түсіп, өзінің одағын құруға тырысты. Лотарь оның оралғанда тұтқындалуын бұйырды.

In August 978 Lothair mounted an expedition into Lorraine accompanied by Hugh Capet and upon their crossing the Meuse river took Aachen, but did not capture Otto II or Charles. Lothair then sacked the imperial Palace of Aachen for three days, and reversed the direction of the bronze eagle of Charlemagne to face east instead of west. In retaliation Otto II, accompanied by Charles, invaded West Francia in October 978 and ravaged Reims, Soissons (where he stopped at the Abbey of St. Medard, Soissons for devotions Lothair was able to escape from the Imperial troops, but Charles was proclaimed King of the Franks in Laon by Bishop Dietrich I of Metz, a relative of Emperor Otto I. The Imperial army advanced to Paris, where they faced Hugh Capet's army. On 30 November 978, Otto II and Charles, unable to take Paris, lifted their siege of the city and turned back. The Frankish royal army led by Lothair pursued and defeated them while crossing the river Aisne Thus, written in 1015, the Chronicles of Sens gives an epic description: there Lothair was exalted as a warrior king who pursued the German Emperor to the heart of Lorraine, destroying on the banks of the Argonne a great multitude of enemies, then returned to the Kingdom of the Franks covered with glory. The chronicler say: The fight with the Emperor strengthened the power of Hugh Capet, which was shown in 980 when he captured Montreuil sur Mer from Arnulf II, Count of Flanders. Lothair wanted to thwart the ambitions of his exiled brother Charles, and decided to follow his father's steps to secure the succession for his own son. On 8 June 979 Prince Louis was crowned as associated ruler or Junior King (iunior rex) – although he did not actually assume power until Lothair's death in 986 – being the second time of this new practice in the kingdom of West Francia, which later was adapted by the Capetians. After this, Lothair began to approach the Holy Roman Empire. The Bishops of Reims and Laon, with the House of Ardennes, supported this rapprochement. In July 980 Lothair and Otto II met at Margut sur Chiers on the Frankish border, and concluded a peace treaty. Afraid of being caught between the Carolingian and Ottonian kings, Hugh Capet went to Rome in 981 to contact with Otto II in order to establish his own alliance. Lothair then gave instructions for his capture once he returned.

Мұрагердің некелесуі

Франк герцогы Хью Капеттің күш-қуатына қарсы тұру үшін Лотар – әйелі Эмма мен Анжу графы Геффридің кеңесіне сай – өзінің ұлы мен мұрагері Людовикті Геффридің әпкесі және оңтүстік аймағының екі күшті билеушісінің жесірі Аделаида Бланшаға, Гёвадан графы Стефанға және Готия князі, Тулуз графы Реймондқа үйлендіруге шешім қабылдады. Лотарьдің жобасы амбициялық болды: Батыс Францияның жартылай тәуелсіз оңтүстігіндегі корольдік Каролингтердің ықпалын қайта орнату және, Рихердің сөзіне сүйенсек, Робертиандарға қарсы күресте оңтүстік дворяндарының қолдауын алу. Аделаида Бланша мен ханзада Людовиктің некесі 982 жылы Вийе Бриудте, Верхняя Луарада өтті, және олар екеуі де Аделаиданың інісі, ле-Пю епископы Гидің қатысуымен Аквитанияның корольі мен королевасы болып бірден тағайындалды. Алайда, көп ұзамай араларындағы айқын жас айырмашылығы – Людовик он бес жаста болса, Аделаида қырық жастағы әйел еді – және Людовиктің ерсіз өмір салты 984 жылы олардың некесінің аяқталуына себеп болды. Лотар ұлын қолдады, ал Аделаида Прованс графы Вильгельм I-ге паналады, ол жақын арада оның төртінші күйеуіне айналды. Дегенмен, бұл некеге қатысты мәліметтер, бірқатар замандас және кейінгі дереккөздерде (Рихер, Родульф Глабер, Анжу хроникасы және Сент-Максенс хроникасы, сондай-ақ басқалары) тіркелгеніне қарамастан, жақында тарихшы Карлрихард Брюльль оның рас екендігіне күмән келтірді. Анжу үйімен жасалған одақтың сәтсіздігі Робертиандардың күшін арттырды, және олар 987 жылы Төменгі Лотарингияның Карлына қарсы Хью Капетті қолдады. Аквитаниядағы дағдарыстан шыққан Лотар, корольдіктің он күшті солтүстік епископының және олардың вассалдарының адалдығына, сондай-ақ Вермандои үйімен, атап айтқанда Вермандои графы Герберт III арқылы одақтасуға үміттенді, ол оның жарты әпкесі Герберге де Лотарингияның ұлы болды. Бірақ Герберт III салыстырмалы түрде егде жас болды, ал оның әкесі Людовик IV-ке қызмет еткен епископтар, корольдік мүдделерді қорғауға қарағанда рухани міндеттерге көбірек бейімділік танытты. Лотардың бұрынғы франк дәстүріне сай келетін кез келген ірі жаулап алу жобаларын іске асыруға және өзінің айналасындағы аристократияны біріктіруге қабілеті болмады.

To counter the power of Hugh Capet as Duke of the Franks, Lothair – following the advice of his wife Emma and Geoffrey I, Count of Anjou – decided to marry his son and heir Louis to Adelaide Blanche of Anjou, Geoffrey I's sister and the widow of two powerful southern lords, Count Stephen of Gévaudan and Count Raymond of Toulouse, Prince of Gothia. The project of Lothair was ambitious: the restoration of the royal Carolingian presence in the semi independent south of West Francia, and – according to Richerus – to gain support of southern nobles in his fight against the Robertians. The wedding between Adelaide Blanche and Prince Louis took place in 982 at Vieille Brioude, Haute Loire, and they both were immediately crowned King and Queen of Aquitaine by Adelaide's brother Bishop Guy of le Puy. However, soon the noticeable age difference between them – Louis was fifteen while Adelaide was a forty year old woman – and Louis' debauched lifestyle caused the end of the marriage in 984, with Lothair supporting his son while Adelaide took refuge with Count William I of Provence, who soon became her fourth husband. However, the existence of the marriage, despite being recorded by relative contemporary and later sources (Richerus, Rodulfus Glaber, the Chronicon Andegavensi and the Chronicle of Saint Maxence, among others), was recently challenged by historian Carlrichard Brülh. The failure of the alliance with the House of Anjou reinforced the power of the Robertians, and finally they supported Hugh Capet against Charles of Lower Lorraine in 987. Emerging from the crisis in Aquitaine, Lothair counted on the loyalty of ten powerful northern bishops of the kingdom and their vassals, and the alliance with the powerful House of Vermandois in the person of Herbert III, Count of Vermandois, his nephew – as son of his half sister Gerberge of Lorraine. But Herbert III was relatively old and the bishops who had served his father Louis IV were more inclined towards spiritual tasks than to the defense of royal interests. Lothair lacked the ability to implement any large project of conquest consistent with the previous Frankish tradition and to mobilize the aristocracy around him.

Лотаренгияны қайтарып алуға тырысу

Император Отто II 983 жылдың 7 желтоқсанында күрт қайтыс болды, мұрагер ретінде үш жасар ұлы Отто III қалды. Бавария герцогы Генрих II, Оттон әулетінің ең жақын туысы ретінде, патшалықтың регенттігін көп қарсылықсыз иеленді және король атанбақ ниетпен Отто III-ті ұрлады. Реймстік Адалберон Отто III және оның анасы император Феофанды қолдауға құштар болды, ол Лотарды императорды Бавария герцогына қарсы қолдауға көндіруге тырысты. Феофан атынан Адалберон Лотарьге Лотарингияны қайтаруды ұсынды. Біраз уақыттан соң Лотар өзінің шағын немере інісі Отто III-нің қамқорлығын және Лотарингияны күзетуді ресми түрде талап етті. Адалберонның көмегімен Лотар бірнеше маңызды лотарингиялық ақсүйектердің құрметін алды, соның ішінде Верден графы Годфри I, Арденн әулетінің мүшесі. Бұған қоса, ол Жоғарғы Лотарингияның герцогы Фредерик I-нің жесірі Беатрикспен келісті, ол (сол кезде Жоғарғы Лотарингияны регент басқарды, ал Беатрикс Гуго Капеттің қарындасы болды). Лотар содан кейін Лотарингияның толық билігін алуға үміттене бастады. Алайда, Генрих II-нің жоспарларының осырауы жобаны күйретіп жіберді: 984 жылдың ортасына қарай император Феофан мен Майнц архиепискобы Виллигис Отто III-ті құтқарып, империяны қайта бақылауға алды. Лаонға оралғаннан кейін Лотар Адалберонды Верденде бекініс салуға мәжбүр етті, қаланың императорлық әскерлерге түсуіне жол бермеу үшін. Ол сондай-ақ оны Трир архиепископы Эгберт, Майнц архиепископы Виллигис және Кельн архиепископы Эбергарға хат жазуға мәжбүр етті, онда ол, Лотар, Каролинг империясының нағыз және жалғыз мұрагері екенін жариялады.

Арден үйімен ашық қақтығыс

985 жылы Кордова халифасы Аль-Мансур Барселонаны тонағанда, Лотар ауырып қалғандықтан Верденге елшілер жіберген Барселона графы Борелл II-ге көмектесе алмады. Бұл оның мұрагерлерінің билігі тұсында Испан маршы мен Франк тәжінің арасындағы толық айырылуына себеп болды. Осы кезде Лотардың билігі Хью Капеттікінен едәуір әлсіз көрінді. Көп ұзамай архиепископ Адалберон ашық түрде Оттондықтарды қолдай бастап, Хью Капетті Ото III-пен қарым-қатынасқа түсуге ықпал етуге тырысты. Оны таң қалдырып, архиепископты мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. Естіген соң Хью Капет 6000 әскермен Компиеньге жорық жасап, сот шешімі шықпастан бұрын жиынды таратып жіберді. Лотар Верден мен аймағына билігін нығайту үшін Адалберонды өзінің туысы Вердендік Адалберонды қууға мәжбүрлеуі мүмкін. Ол епископ Ротхардты Реймстің архиепископы (Адалберон қызметтен алынғаннан кейін) және Лиеждің принц-епископы (оның принц-епископы Нотгер соңында Оттондықтардың жеріне қашып кетті) лауазымына тағайындалса, қаланы беруге көндіре аламын деп ойлады; бірақ король 2 наурызда 986 жылы Лаонда күрт қайтыс болды. Оған зор қызығушылықпен жер берілді және Реймстің Сент-Реми шіркеуінің хорында әкесі Людовик IV-тің қасына жерленді. Династия ауысқаннан кейін бір жыл өткен соң Лотардың патшалығы қирамайтын сияқты көрінді, себебі Лотарингия бағынбаса да, империяның жалғасуы оған жаңа жаулаулар туралы ойлауға мүмкіндік берді. Рихердің сөзіне сүйенсек: "Ол патшалығын одан әрі кеңейтетін жаңа артықшылықтарды іздеді. Оның саясаты өте сәтті болды және патшалықтың жағдайы, ірі ақсүйектерді тұтқындау арқасында, мықты болды." Шындығында, соңғы жылдары Лотар Лоттарингияны басып алу мақсатымен дипломатиялық және әскери тұрғыдан ерекше белсенділік танытты.