Кіріспе

1975 жылы түсірілген американдық фильм, режиссері Роберт Уайз. Апаттың кинокадрлары.

"Гинденбург" – 1937 жылғы "Гинденбург" апатына негізделген 1975 жылғы американдық Technicolor апат фильмі. Фильмде Джордж С. Скотт басты рөлде ойнайды. Оны Роберт Уайз өндірген және режиссерлік еткен, ал сценарийін Нельсон Гиддинг, Ричард Левинсон және Уильям Линк жазған, бұл сюжет Майкл М. Мунидің 1972 жылғы осы аттас кітабына негізделген. Бұл жорамалға толы триллер, фильм және оның негізінде жазылған кітап саботажға қатысты құпия жоспарларды көрсетеді, бұл неміс әуе кемесі "Гинденбургтің" қирауына әкеледі. Шындығында, "Цеппелиндер" нацистік Германияның үгіт құралы ретінде пайдаланылған, және нацизмге қарсы күштер оларды саботаж жасауға тырысуы мүмкін, бірақ сол кезде мұндай әрекеттердің болуы тергелді; нәтижесінде, теорияны растайтын нақты дәлелдер табылған жоқ. 1962 жылы "Гинденбургті кім жойды?" кітабының авторы А.А. Хоелинг, саботаж туралы теорияны зерттеген ол, Муниді және фильмді жасағандарды авторлық құқықты бұзғаны және бәсекелестікке заңсыз араласып, зиян келтіргені үшін сотқа берді. Алайда судья Чарльз М. Метзнер оның шағымдарын қабылдамады. Фильм көбінесе түсті түсірілген (ал фильмнің басында қара-ақ түсті жаңалықтар көрсетіледі), бірақ оның бір бөлігі монохромды, 1937 жылдың 6 мамырында түсірілген тарихи "Гинденбург" жаңалықтарының кадрларымен араласады.

Сюжет

Висконсин штатының Милуоки қаласынан Кэти Раух Вашингтондағы Германия елшілігіне хат жолдап, Нью-Йорк қаласының үстінен алғашқы рейсі кезінде неміс дирижаблі Гинденбургтің жарылатынын мәлімдейді. Осы орайда, «Люфтваффе» полковнигі Франц Риттер Гинденбургті қорғау үшін қауіпсіздік офицері болып тағайындалды, себебі дирижабльге, кейбір адамдар нацистік Германияның символы санайтын дирижабльге саботаж жасау туралы әртүрлі қауіп-қатерлер жасалған. Риттерге нацистік үкімет өкілі, СС/Гестапоның гауптштурмфюрері Мартин Фогель көмектеседі, ол Гинденбургтің «ресми фотографы» рөлінде көрінеді. Алайда, екеуі де барлық жолаушылар мен экипаж мүшелерінің тексеруін тәуелсіз түрде жүргізеді. Риттердің барлығына күдік тудыруға себептері жетерлік, тіпті оның ескі досы, графша Урсула фон Реугенге де күдікпен қарайды, өйткені оның Пенемендедегі Балтық жағалаундағы иелігін нацистер қару сынау үшін басып алған, ал ол Бостондағы естімейтін қызын көру үшін Германиядан қашып бара жатқан сияқты көрінеді. Басқа күдіктілерге Эдвард Дуглас, күдікті неміс-американдық жарнама шебері, карта ойыншысы Эмилио Паджетта және майор Нейпир, сондай-ақ бірнеше экипаж мүшелері және тіпті Гинденбургтің капитандығын атқаратын Макс Прусс пен Эрнст Леман кіреді. Көптеген мүмкін болатын іздер қызыл шаңқау болып шығады, мысалы, Джо Спа дирижабльдің ішін вадевиль шоуы үшін идея ретінде суреттейді, ал кейбір құпия есімдер екі жолаушының ставка тіккен жарыс аттарының есімдері болып шығады. Екі басқа кодтық атау, ет жейтін ауа және теңіз жануарлары, Гинденбургтің өзіне және Дугластың бәсекелесінің Нью-Йорктегі бизнес келісімін жеңіп алу үшін портқа жетіп ету үшін жарысқа түскен кемесіне сілтеме жасайды. Гинденбург Лейкхерст әскери-әуе станциясына қарай ұшып бара жатқанда, оқиғалар Риттер мен Фогельге қарсы жұмыс істей бастайды. Олар көп ұзамай нацистік режимге көңілі қалған бұрынғы Гитлер жастарының жетекшісі Карл Бортқа күдікпен қарайды. Риттер Бортты тұтқындауға тырысады, бірақ ол қарсылық көрсетеді және Риттерден көмек сұрайды, өйткені Риттердің ұлы өткен жылы Гитлер жастарының құрамында болған кезде апатта қаза тапқан. Кейінірек Риттерге Борттың қарындасы Фреда Холл Гестаподан қашып бара жатқанда қаза тапқаны туралы хабар келеді, Гестапо оны дирижабльдің нақты орны және Лейкхерстке келу уақыты туралы тым көп сұрақтар қойғаны үшін тұтқындаған. Борт, Холлдың өлімі туралы хабарды естігеннен кейін, нацистік режимге қарсылық бар екенін көрсету үшін бомба жарылған кезде дирижабльде қалып, өзін-өзі өлтіруді жоспарлайды. Риттер Бортпен бомбаны сағат 7:30-ға орнатуға келіседі, бұл кезде дирижабль қонуға және жолаушылар түсуге тиіс еді, ол жолаушыларды өлтіретін жарылыс «ол қалаған соңғы нәрсе» дейді. Бомбаны орнату кезінде Борт пышағын тастап кетеді, оны экипаж мүшесі табады. Пышақтың жоғалуын жасыру үшін Борт әріптесі Людвиг Кноррден пышақ ұрлайды. Фогель Риттердің артынан жұмыс істей бастайды, Бортты тұтқындайды және графшаның паспортын тартып алады. Әуе кемесі Лейкхерст әскери-әуе базасына жақындағанда, Риттер қонудың кешіктірілетінін түсінеді, бомбаның қайда жасырылғанын білу үшін Бортты іздейді. Риттер жүк бөлімінде Фогельдің Бортты азаптап жатқанын көреді; Риттер Фогельмен күресіп, оны есінен айырады. Жарақат алған Борт Риттерге бомба 4-ші газ камерасының жөндеу бөлімінде екенін айтады. Риттер бомбаны өшіруге тырысады, бірақ енді оянған Фогель оны алаңдатып, уақытында істей алмайды. Бомба жарылып, Риттерді бірден өлтіріп, Фогельді подиумнан төмен лақтырады. Фогель аман қалады, оны жердегі экипаж мүшелері көтеріп алып кетеді. Борт Фогельдің азаптауынан жарақат алып, күйіктен қайтыс болады, бірақ дирижабль жерге құлағанға дейін Ченнингтердің далматин итін босатуға үлгереді. Графша аман қалып, қызымен қайта қосылады. Келесі күні апаттың жаңалықтарын көрсететін киножурналда апаттан аман қалғандар мен қаза тапқандардың тізімі көрсетіліп, кейбір болжамдар айтылады. Қалдықтар тазалау алдында сараптамадан өтеді. Герберт Моррисонның есте қаларлық радио баяндамасы ойналған кезде, Гинденбург тағы да ұшып бара жатқаны көрінеді, бірақ ол титрлер айналып жатқанда бұлттарда жоғалып кетеді.

Кейіпкерлер

Полковник Франц Риттер — Люфтваффе полковнигі, оны Йозеф Геббельс бомба қатеріне жауап ретінде «Гинденбургке» қауіпсіздік офицері ретінде тағайындады. Риттер Герниканы бомбалау кезінде барлау қызметінің бастығы ретінде «Рыцарь кресті» орденін алды. Оның ұлы Альфред Гитлер жастары құрамында болды және өткен жылы граффитимен синагогты бүлдіргеннен кейін синагогтан құлап қаза тапты. Сценарийдің алғашқы нұсқаларында кейіпкер «Фриц Кесслер» деп аталды. Риттер соңғы рейсте болған полковник Фриц Эрдманның негізінде жасалған, бірақ оның да, басқа екі Люфтваффе офицерінің де бомба қатерін тексеру үшін қауіпсіздік офицері ретінде болғандығына ешқандай дәлел жоқ. Урсула фон Реуген — Урсула — Балтық немісінің графинясы және Риттердің ескі досы, ол Пеенемундедегі үйінде тұратын. Ол нацистердің қолына түскеннен кейін Америкаға ұшу үшін «Гинденбургке» отырды. Ол бұрын Риттермен бірге ұшу клубында болған қайтыс болған күйеуі арқылы танысқан; ол ұшақ апатынан қайтыс болғаннан кейін оның қожалығында тұруға кеткен. Оның жас қызы Труди ести алмайды, Бостондағы мектепке барады, достарымен тұрады. Карл Борт — кеме жөндеуші және дирижабльді саботажшы. Борт Гитлер жастарының бұрынғы жетекшісі болды, бірақ ол «Гинденбургті» салуға көмектескендіктен белсенді емес болды деп мәлімдейді. Оның әйелі Фреда Халле Франкфурттағы француз банкінде шетелдіктермен жұмыс істеді, ал оның бұрынғы сүйіктісі Испаниядағы азаматтық соғыста республикашылар үшін соғысып, мерт болды, бұл Гестапоны тергеуге итермеледі. SS/Gestapo Hauptsturmführer Мартин Фогель — Фильмнің қарама-қарсы кейіпкері. Фогель — Гестапоның агенты, ол әуе кемесінің ресми фотографы болып көрінеді. Бастапқыда Фогель Риттермен бірлесіп жұмыс істейді, бірақ Риттер кейбір жолаушылардың күдікті мінез-құлқын жоққа шығарғаннан кейін және Борт пен графиняға жанашырлық танытқаннан кейін Фогель Риттердің артында жұмыс істей бастайды. Сонымен қатар, ол Валери Бреслав деген жас қызға қызығушылық танытады, оны «жүйттік модель» деп атайды. Фогель жартылай ресми фотограф болған Карл Отто Клеменске негізделген (фильмде көрсетілген жолаушылар тізімі оны «Отто Фогель» деп атайды), сондай-ақ Люфтваффе майоры Ханс Хьюго Витт, бірақ Клеменс немесе Витт Гестапоның құрамына кіргеніне ешқандай дәлел жоқ. Риггер Людеке — Гестапода жұмыс істейтін риггер, Фогельге Бортты ұстауға көмектеседі. Капитан Макс Прус — кеменің командирі. Нағыз Прусстаннан айырмашылығы, ол Эрнст Леманның қауіпсіздік мәселесіне немқұрайлы қарайды. Шын мәнінде, Леманның шынайы Пруссаға қысымы әуе кемесін жылдам жерге түсіруі мүмкін. Капитан Эрнст Леманн — Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын цеппелин капитаны болған аға бақылаушы. Ол рейсте Риттердің өтініші бойынша және сонымен қатар АҚШ Конгресінен Германияға әуе кемелері үшін гелий беруді сұрап жатыр. Ол нацистерге абай және доктор Эккенермен жақсы қарым-қатынаста болған ретінде суреттеледі. Шын мәнінде, Леман өзінің мансабын және Цеппелин компаниясының табысын арттыру үшін нацистерді қолдаған (немесе кем дегенде солай болғанын көрсеткен) ретінде танымал болды. Алайда 1929 жылы Леман АҚШ азаматы болу ниеті туралы мәлімдеме берді, бірақ 1936 жылы «Гинденбургке» жауапты болған кезде ойынан кетті. Фильмде Леманн үгіт-насихат рейсі кезінде «Гинденбургтен» листовкалар тастау туралы тілексіз айтады. Шын мәнінде, ол осы іске қуана-қуана қатысып, кемені қолайсыз жел кезінде суға түсіруге тырысты, нәтижесінде төменгі қанаты зақымдалды. Ашулы Хьюго Эккенер, Леманның Цеппелин компаниясындағы бастығы, нацистерді қанағаттандыру үшін кемеге қауіп төндіргені үшін ашулы түрде шабуыл жасады, нәтижесінде Пропаганда министрі Гёббельс прессада Эккенерді қара тізімге енгізді, оған қарамастан ол Германияда да, шетелде де батыр ретінде құрметке бөленді. Рид және Бесс Ченнинг — Бродвей шоу-промоутерлері мен композиторлары, сондай-ақ Хайди есімді далматин құсына ие. Олар «Гинденбургті» алды, өйткені Channing ханым бірінші рет жүкті болды және Reed Channing-тегі бұзылған теңізде қауіп төнгісі келмеді. Channing және Joe Späh нацистік режимді сатирикалық концертте орындайды, оны ашуланған капитан Прус кенеттен тоқтатады. Ченнингтер өте еркін түрде Адельттерге негізделген, олар Зеппелин компаниясымен тығыз байланыста болған журналистер. Шын мәнінде, неміс акробаты Джозеф Шпехтің Улла есімді неміс қойшысы болған. Сонымен қатар, кемеде тағы бір ит болған. Фильмдегі ит апаттан аман қалады. Соңғы рейстегі екі ит те апаттан аман қалған жоқ, және соңғы рейсте жүкті әйел жолаушы болған жоқ. Бреслаулар — Альберт және Милдред Бреслау және олардың үш баласы Валери, Питер және Полден тұратын неміс-американдық отбасы. Альберт Бреслау әйелдерінің отбасы, Мильштейндер Германиядан шығу үшін қаламсапқа жасырылған кейбір алмастарды сатуға тиіс болды, өйткені олар еврейлер болды. Бреслау оны жасаудан бас тартты, бірақ қаламсап «Гинденбургтің» қызметкері Валери Бреслауга рейске дейін берілді. Отбасы соңғы рейсте болған Герман Дёнер отбасының негізінде жасалған (бірақ Дёнерлер еврейлер емес еді, және Бреслаудың барлық үш баласы мен Милдред Бреслау фильмде аман қалса, Альберт Дёнер апатта қайтыс болды және оның қызы Ирене күйіктерден кейін қайтыс болды). Джозеф Шпех — Ченнингтердің итіне серке суісіп баратын және кеменің ішкі бөлігінің егжей-тегжейлі суреттерін салушы неміс-американдық варьете акробаты, театрлық қойылым үшін идея ретінде. Шынайы Шпех өзінің итіне серке суісіп, кеменің корпусына кірді, және «Гинденбургтің» экипажының кейбір мүшелері дирижабльді саботаждады деп айыплады. Эдвард Дуглас — Бірінші дүниежүзілік соғыста криптограф болған неміс-американдық жарнамалық директор. «Гинденбургпен» саяхат еткен кезде ол мұрагер жарнамалық директордың «Океандық кемемен» саяхат етуін қадағалау үшін бұл тәжірибесін пайдаланды. Нью-Йорк қаласына бірінші жеткен адам General Motors компаниясының жаңадан ашылатын неміс бөлімі үшін жарнамалық келісімшартты жеңіп алады, ол Opel компаниясын сатып алды. Дуглас «Гинденбургтің» соңғы рейсіндегі нағыз жолаушы болғанымен, бұл қосымша сюжет тек Мунидің кітабында айтылған және кейбір дирижабль тарихшылары тарапынан ойдан шығарылған деп есептелген. Сонымен қатар, Opel компаниясы 1931 жылы General Motors компаниясымен толығымен сатып алынды. Хьюго Эккенер — Танымал дирижабль командирі және Zeppelin компаниясының басшысы, нацистік режимге қарсы болғаны белгілі. Фильмде ол LZ129-ды Фюрердің атымен атаудан бас тартқанын айтады, бірақ шын мәнінде, Гитлер дирижабльді өзінің атымен атауды қаламады, өйткені ол дирижабльдердің тым қауіпті екенін ойлады және оның аты қирауы мүмкін нәрсеге қосылса, оған жаман болар еді. Капитан Феллоус — Лейкхерст Әскери-теңіз базасындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің командирі, командир Чарльз Э. Розендальдың негізінде жасалған. Оған лейтенант Хэнк Трускотт көмектеседі, ол лейтенант Джордж Ф. Уотсонның негізінде жасалған.

Өндіріс жазбалары

Режиссер Роберт Уайз, егжей-тегжейлілікке және зерттеу жұмысына көңіл бөлгендігімен белгілі, Лондонның Ұлттық мұрағатында, Вашингтонның Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының кітапханасында және мұрағатында, сондай-ақ Германияда Гинденбургтің нақты тарихына қатысты құжаттар мен киноматериалдарды бір жылдан астам жинады. 1974 жылы актерлерді іріктеу АҚШ-та жүргізілген кезде, өндіріс алдындағы түсірілім Мюнхенде (Франкфуртты алмастырып), Милуоки, Нью-Йорк және Вашингтон, округ Колумбияда өтті (MCAS Tustin 1999 жылы BRAC шарасымен ресми түрде жабылды). Сонымен қатар Оңтүстік Калифорнияда қосымша локациялар таңдалды. Студиялық және арнайы эффекттер Universal Studios кешеніндегі 12-ші дыбыс жазу студиясында жасалды. Уайздың зерттеулері тиімді пайдаланылды, себебі Zeppelin жобаларының көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыста жойылған. Фотосуреттерді пайдаланып, алып дирижабльдің жолаушылар бөлімі, гондоласы және жоғарғы құрылысы қайта жасалды, актерлерге шынайы сыртқы және ішкі декорациялар құруға мүмкіндік берді. 80 суретші мен техниктерден тұратын команда төрт ай бойы екі сменамен жұмыс істеп, сегіз тонна алюминий, муслин, 24000 фут (7315 м) арқан және 2,000,000 бұрандадан тұратын "алып Erector Set" құрастырды. "Гинденбург" Zeppelin-ді жандандыру үшін мата суреттерін кеңінен қолданды. Дирижабльдің өте егжей-тегжейлі 25 фут (8 м) моделі күрделі орнату арқылы "ұшты", мұнда жылтырамайтын модельді камера және дольмен жабдықталған жылдам қозғалатын платформа түсірді. Галерея 1990 жылы жабылғанда модель музейдің сыйлық дүкенінің сыртына көшірілді, ал гондола NAS Lakehurst-ке сатылды. 2022 жылы Гинденбург моделі Смитсониан институтының жөндеу жұмыстарынан кейін Стивен Ф. Удвар Хази орталығына екінші рет көшірілді. "Гинденбургтің" өрт сәтін түсіру кезінде үлкен қауіп-қатер туды. Фильм үшін Universal Studios 12-ші студиясында Zeppelin-нің мұрнының толық көлемді бөлігі салынды және фильмнің соңғы сахнасында өртпен жойылуға дайын болды. Жартылай ондаған каскадерлер оттан қорғаныш киімдерін киіп, мұрынның көшірмесіне орналастырылды, бірақ өрт тез бақылаудан шығып, бірнеше каскадерлер түтінге ұшырады, түсірілім жүргізілген бірнеше камералар зақымдалды және дыбыс жазу студиясының өртенуіне жақын болды. Фильмнің соңғы нұсқасында осы эпизодтан тек 4 секундтық материал қолданылды; жоспарланған эпизодтың барлығы да фильмге енбеді.

Жаңалықтар

Бір қызығы, фильмнің қара-ақтан техникалы түске, содан кейін сұр түске өтуі болды, бұл әуеден жеңіл әуе кемелері тарихына білімді көзқарас ұсынатын, симуляцияланған "Universal Newsreel" жаңалықтарынан басталады. Баяндаушы LZ 127 Graf Zeppelin туралы айтып тұрғанда, LZ 130 Graf Zeppelin II 1938 жылы суға түсіріліп жатқан кадрлары қате көрсетілген, бұл жаңалықтар 1936 жылғы емес екенін көрсетеді. Бұл Хинденбург құрылысының кадрларымен аяқталады, дереу оның ангарының алдындағы түсті суретіне ауысады, ал титрлермен бірге әуе кемесі бұлттарға жоғалып кетуден бұрын көрінеді.

Қабылдау

"Хинденбург" фильмін көпшілік әдеттегі "апат фильмі" ретінде жақсы қабылдаса да, сыншылардың пікірі көбінесе жағымсыз болды. Роджер Эберт Чикаго Сан Таймс газетінде жариялаған бір жұлдызды шолуында оны сәтсіз жоба деп бағалады: "Хинденбург – нағыз апат фильмі. 12 миллион доллар жұмсалып, адамдарды қате уақытта күлдіретін фильмді қалай сипаттауға болады?" The New York Times газетінің Винсент Канби бұл фильмді "ақылсыз" және "қате сәттерде баға жетпес күлкілі" деп сипаттады. Дегенмен, мен апат фильмдерін, тіпті жаман фильмдерді де жақсы көремін, себебі олардың арнайы эффекттері мен, мүмкін, туылмас бұрынғы сезімдерге дейін жететін себептері бар. Артур Д. Мерфи Variety басылымында "Жаман және формулалық сценарий, нағыз сезімталдық пен актерлік шеберліктің жетіспеуі, жақсы болмаған арнайы эффекттерді де құртады" деп жазды. Чикаго Трибьюнынан Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың екісін берді, "нағыз ақымақ диалогтар" мен "жалған оқиға" үшін кінәлады, бірақ "тамаша" арнайы эффекттері мен Дэвид Ширдің музыкасымен біршама жақсартты. Ол: "Бұл фильмді көрудің жалғыз жолы – оны көңілсіздікке дайындалып, көп күлу" деп қорытындылады. Лос-Анджелес Таймс газетінің Кевин Томас: "Техникалық тұрғыдан фильм – жеңіс, бірақ драматургиялық тұрғыдан ол одан сәл кем. Фильмнің кульминациясы қорқынышты және қорқынышты, бірақ оған жету үшін кеткен екі сағат соншалықты қызықты емес". Гари Арнольд The Washington Post газетінде: "Фильм климақтық жарылысқа жеткен кезде созыла бастайды, ал кульминацияның өзі аса әсерлі емес. Уайз апаттың хроникалық кадрларын, ішіндегі көркем кейіпкерлердің қашу әрекеттерімен біріктіруге тырысты, бірақ деректі фильм мен сахналанған көріністер арасында үлкен эстетикалық алшақтық бар" деп жазды. Паулин Кейл фильмге және Уайздың режиссерлігіне наразылық білдіріп, "Бір газ толтырғыш екіншісімен кездеседі" деген фразаны қолданды. Фрэнк Рич сол жылғы фильмдерді жыл соңында қарап, "Хинденбургті" жылдың ең нашар апат фильмі деп атады, "Батыры – нацист, ал арнайы эффекттер Джеральд Фордты алдауға жеткіліксіз" деді. Ұқсас пікірлер айтылды, ал фильм телеарналарға шыққанда, TV Guide жалпы пікірді былай қорытындылады: "Дәмсіз, жалықтыратын, сенімсіз, ақылсыз, өте күлкілі және қымбатқа түскен фильм. Мүлдем кернеу жоқ және ешбір кейіпкер қызықты емес, тіпті жаны ашымайды". Rotten Tomatoes сайтында фильм 15 шолу негізінде 33% рейтингке ие. "Хинденбург" 1975 жылғы Рождество күні (бейсенбі) көрсетілімге шықты және алғашқы төрт күндік демалыс (бейсенбіден жексенбіге дейін) АҚШ-тағы 289 кинотеатрда 3 729 907 доллар жинады.

Үй медиасы

Hindenburg бірнеше үй видео форматтарында, соның ішінде VHS, Betamax, Laser Disc және DVD-де жарық көрді. 2017 жылдың 7 ақпанында фильм Blu-ray форматында Wal-Mart дүкендері үшін арнайы, минималды жиынтықпен шығарылды, ал 2017 жылдың 2 мамырында кең таралды.