Кіріспе

1942 жылы түсірілген Ирвинг Пишельдің фильмі

"Соңғы сыбызғышы" – 1942 жылы түсірілген американдық фильм. Фильмде Францияда демалыста жүрген ағылшын адамы Германияның елге басып кіруіне тап болып, балалардың саны күннен-күнге артып, оларды қауіпсіз жерге жеткізуге тырысады. Басты рөлдерді Монти Вулли, Родди Макдауэлл және Энн Бакстер сомдады. Фильм Наннали Джонсонның 1942 жылғы Невил Шуттің осы аттас романынан алынған. Режиссерлігін Ирвинг Пишель жасады. Фильм "Оскар" сыйлығына "Ең үздік фильм", Монти Вулли "Ең үздік актер" және Эдвард Кронджагер "Ең үздік түсіруші оператор (ақ-қара)" номинациялары бойынша ұсынылды.

Сюжет

1940 жылдың маусым айында Говард Францияға, Швейцария шекарасына жақын, Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етуге берген өтініші Лондонның барлық мемлекеттік департаменттері тарапынан қабылданбағанына ренжіп барады, себебі ол тым ескі. (Кейіннен оның ұлы, RAF ұшқышы, екі ай бұрын атып түсіріліп, қаза болғаны белгілі болады.) Германия Францияға шабуыл жасағанда, ол үйіне қайтуға бекінеді. Миссис Кавано күйеуі, Ұлттар лигасының шенеунігі, Женевадағы лауазымына бірге барады, бірақ немістер Швейцарияға шабуыл жасайды деп қорқып, Говардтан екі кішкентай баласын, Ронни мен Шиланы, Плимут қаласындағы әпкесіне апаруын сұрайды. Говард балаларды ұнатпайды, әсіресе Ронниді, ол Рочестердің Америка штаты екендігі туралы оның айтқанына қарсы шығып, оны ашуландырады. Олар Сен-Клодтан пойызға мінеді, бірақ Жоиньиде түсіп қалады. Шартрға баратын автобусқа отырғанда, Ронни (Говардтың білмейтінінше) француз қызы Роузды (оның тәтесінің өтініші бойынша) Лондонға әкесімен бірге алып келеді, бұл Говардты қатты ашуландырады. Шартрға жақындағанда, неміс ұшақтары жолдағы босқындарға шабуыл жасайды. Олар жаяу жүріп кетеді. Түнге тоқтағанда, Говард олардың Пьер есімді бір ұлмен бірге келгенін біледі. Ол автобустағы жолаушылардың бірі болған, бірақ оның ата-анасы әуе шабуылында қаза тапқан. Олар Шартрға немістер қаланы басып алуға асыққанда жетеді. Говард танысы Николь Ружероннан көмек сұрағанда, оның бес балаға жауапкершілігі бар екенін біледі, соңғысы – голланд ұлы Виллем. Николь оларды алып кетеді, ал немістер ағылшынның бар екенін білген соң Ружерон үйін тінтіп қарап жатыр. Олар Бретань жағалауына пойызбен келеді. Жолда Николь Говардқа оның ұлымен үш күн бақытты болғанын айтады. Ландернода Николь өзінің тағысы Аристидке жүгінеді, ол балық аулайтын қайықтардың иесі. Бастапқыда күдікпен қараған ол, оларды Англияға апаруға дайындық көрсететін Фоке атты адамды табады. Бірақ неміс басып алған қаладан өте жатқанда, Шила Роузбен ұрысып, неміс сарбазының алдында ағылшын тілінде сөйлейді. Олардың барлығы қайықта ұсталып, майор Диссенге жеткізіледі. Диссен Говардтың британ әскери барлау қызметіне жұмыс істейтініне және балаларды жамылғы ретінде пайдаланатынына сенімді. Ол Говардқа тыңшының атылуын қарауды бұйырады. Говард Диссеннің қалғандарын босатуы үшін кез келген нәрсені мойындауға дайын екенін ұсынады. Соңында Диссен оған толығымен күтпеген жеке ұсыныс жасайды. Ол Говардты қоса барлығын босатады, егер ол өзімен бірге тағы бір баланы алып кетсе, оның жеті жасар қызын. Оның әкесі, Диссеннің інісі Бельгияда қаза тапқан, ал нацистер оның әйелі еврей екенін анықтаған. Әйелдің мәселесі шешілген, бірақ Диссен оның қызын Рочестерде тұратын ағасына апарып, құтқаруды қалайды. Диссен Никольді Францияны тастамайтыны үшін бақылайды. Говард Никольге зиян келтірсе, Диссенмен болған келісімін жариялаумен қорқытады. Кейіннен, қауіпсіз үйге оралған Говард клубта "қайтып оралу қиын болды ма?" деген сұраққа "Жоқ, тым қиын емес" деп жауап береді.

Қабылдау

"Нью-Йорк таймс" газетінің шолуында былай делінген: «Олар соғыс аясында әдемі әрі құнды естелік жаратқан. Олардың "Соңғы сыбызғышысы" да тартымды әрі көңілді», – деп, Премингердің «дәстүрлі мақтаншыл нацисі» орынсыз екеніне шағымданады.