Кіріспе

Decision Before Dawn) – 1951 жылы Анатоль Литвак түсірген американдық соғыс фильмі, басты рөлдерде Ричард Базехарт, Оскар Вернер және Ханс Кристиан Блех. Фильмде АҚШ армиясының Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндерінде құпия "шекараны кесіп өтушілер" ретінде барлау мақсатында сенімсіз неміс соғыс тұтқындарын пайдалануы туралы айтылады. Фильм сценарийі Джордж Л. Хоудың "Оны сатқындық деп атаңыз" романы негізінде Питер Виртель және Джек Роленс (авторлық құқығы көрсетілмеген) тарапынан жазылған. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және "Үздік фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ие болды.

Сюжет

1944 жылдың соңында одақтастар Рейнге қарай жылжуда болғанда, Германия соғыстың жеңіліске ұшырайтыны айқын болды. Американ полковнигі Девлин (Гарри Меррилл) бұрынғы әріптестері туралы ақпарат жинау үшін неміс әскери тұтқындарын тартатын әскери барлау бөліміне жетекшілік етеді. "Тайгер" (Ханс Кристиан Блех) – циник салдаты, осындай жалданып алынғандардың бірі. Сондай-ақ, "Бақытты" (Оскар Вернер) – жас, идеалистік медицина студенті де бар. Моник (Доминик Бланшар), бұрынғы қарсылық қозғалысының мүшесі, Бақыттыны және басқаларын тыңшылық өнеріне оқытады. Кейін Девлин Вермахт генералы өзінің бүкіл әскерін тапсыру туралы келісімдерге келуге ниеттенгенін біледі. Осыған орай, миссия ұйымдастырылады. Девлин басшылық ету үшін лейтенант Ренникти (Ричард Базхарт) таңдайды. Ол соғыстың екі жағында да сатқындарды жек көреді. Тайгер де таңдалады, өйткені ол бұл аймақты жақсы біледі. Бақыттыға 11-ші танк корпусын табу жөніндегі тапсырма беріледі, ол жаппай қарсылық көрсетуі мүмкін. Үшеуі Германияға парашютпен түсіп, әрқайсысы өз жолымен кетеді. Іздеу кезінде Бақытты соғысқа қатысты түрлі көзқарастағы немістермен кездеседі. Автобустар мен пойыздарда, қонақ үйлер мен таверналарда ол әлі де қарсылық көрсететін, мысалы, СС курьеры Шолц (Вилфрид Сейферт) және соғыстан шаршаған, күйеуін жоғалтқан Хилде (Хильдегард Кнеф) сияқты адамдармен жолықады. Ақырында Бақытты 11-ші танк корпусын табады, дәрігер болып белгілі бір рөл сомдайды. Ол корпустың командирі, оберст фон Эккерді (О. Э. Хассе) өзінің қамал штабында емдеуге шақырылады. Содан кейін Гестаподан шапшаң қашып құтылады. Қатты бомбалаудан қираған Мангеймдегі қауіпсіз үйге Ренник пен Тайгермен қосылады. Олар неміс командирінің жарақат алғанын және СС күзетіндегі ауруханада жатқанын естіген. Ол болмаса, қалған неміс офицерлері одақтастарға берілмейді. Радиосы бұзылғаннан кейін, Бақытты, Тайгер және Ренник Рейн жағалауына қарай жүзіп өтуді жоспарлайды, американдықтарға қарай. Бірақ соңғы сәтте Тайгер қорқып қашып кетеді, Ренник оны миссияның ашылып кетуіне жол бермес үшін өлтіруге мәжбүр болады. Ренник пен Бақытты қарсы жағалауға жүзуге дайындалып тұрғанда, оларды байқайды. Азаптау мен өлімге бетпе-бет келген Бақытты Ренникке немістердің назарын аудару үшін батыл түрде қарсылық көрсетеді. Оның құрбандығы лейтенанттың қауіпсіздікке өтуіне мүмкіндік береді. Осылайша Ренник аман қалады, ал бұрынғы "сатқындық" туралы ойлары күйреп түседі.

Өндіріс

Фильм «Қыянат деп ата» романынан бейімделген, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жетінші армияға тіркелген Стратегиялық қызметтер кеңсесінде қызмет еткен автор Джордж Л. Хоудың соғыс кезіндегі өміріне негізделген. Фильмдегі шайқас көріністерінің бір бөлігі түсірілген Вюрцбург, Нюрнберг және Мангейм қалаларының тұрғындарына газет және радио арқылы фильм түсірілетіні туралы алдын ала хабарланды. Германия фильм түсірілген кезде әлі де әскери оккупацияда болғандықтан, кейбір түсіру жұмыстарын АҚШ әскері қадағалады.

Қабылдау

24-ші "Оскар" сыйлығының табыс ету рәсімінде "Таң атқанға дейін шешім" ("Decision Before Dawn") фильмі "Үздік фильм" номинациясына, ал Дороти Спенсер "Үздік монтаж" номинациясына ұсынылды. Боб Томас 1951 жылғы газет бағаншасында фильмді жоғары бағалап, оны "фильм жасаудың ең жақсы үлгісі" деп сипаттады. Ол: "Нағыз неміс қалалары мен халқының көмегімен, бұл фильм құлдырап бара жатқан елдің қозғалысқа келтіретін және шынайы суретін жасады" деді. Сонымен қатар, Базехарт, Меррилл және Вернердің актерлік шеберлігін де мақтады. Фильмді көргеннен кейін генерал Дуглас Макартур: "Бұл мен осы жылы көрген ең керемет фильм, мен оны "Оскар" сыйлығына ұсынамын" деді. 2006 жылы Chicago Reader газетінің кино сыншысы Дж.Р.Джонс фильмге онша құмарлық танытпады: "Фокс 1952 жылы бұл фильмді шығарған кезде, Голливудтың патриоттық қағидалары неміс батырына рұхсат беруге жеткілікті деңгейде жұмсарыпты, бірақ ол аса тартымды емес; оның екі жақты адалдығының тудырған драмасы көбінесе әлсіз тыңшылық сюжетіне басып тасталады". Дегенмен, Джонс Вернердің "тартымды ойынын" жоғары бағалады және Кнефтің "соғыстан шаршаған әйел ретіндегі қысқа ғана рөліндегі әсерлі ойынын" атап өтті.