Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір нәрсені істеуге немесе істемеуге міндеттеме.
Commitment to do or not do something
Уәде – біреудің бір нәрсені істеуге немесе істемеуге берген міндеттемесі. Зат есім ретінде уәде – біреудің бір нәрсені істейтіні немесе істемейтіні туралы сендіретін мәлімдеме. Етістік ретінде ол – бір нәрсені жасауға немесе беруге уәде беруді білдіреді. Сонымен қатар, ол жақын арада іске асырылатын құндылыққа ұқсас, жақсылыққа қабілеттілікті де білдіруі мүмкін. Шарттар құқығында уәделердің алмасуы, латынша мақал бойынша, “pacta sunt servanda” – заңды түрде орындалуға тиіс деп есептеледі.
A promise is a commitment by someone to do or not do something. As a noun promise means a declaration assuring that one will or will not do something. As a verb it means to commit oneself by a promise to do or give. It can also mean a capacity for good, similar to a value that is to be realized in the near future. In the law of contract, an exchange of promises is usually held to be legally enforceable, according to the Latin maxim pacta sunt servanda.
Түрлері
Уәделердің көп түрлері бар. Олардың ішінде неке анты, әскери ант сияқты салтанатты уәделер бар, бұл – дәстүрлі шаралар. Заңмен орындалатын заңды келісімдер де кездеседі. Немесе, ертегілерде айтылатын уәделер бар, олар сол кезде өкінішті де, қиындық тудыратын болса да, орындалуға тиіс. Соңында, сайлау уәделері – көпшілік санасында кейін саясат пен келісімдер арқылы қалыптасатын міндеттемелер. Ант пен мақұлдау – екеуі де уәде болып табылуы мүмкін. Анттың ерекше бір түрі – ант. Уәделердің нақты бір түрі – сайлау уәдесі. Сайлау уәделері – кейін саясат пен адамдардың ынтымақтастығымен пішімденетін міндеттемелер. Уәде – болашақта белгілі бір әрекет жасау немесе жасаудан бас тарту ниетінің білдірілуі. Бұл бір тараптан кем дегенде бір басқа тарапқа міндеттеме қабылданғанын хабарлау арқылы жүзеге асырылады. Уәде беруші – ниетін білдірген адам. Ал, уәде алған адам – уәдеге ие болған адам. Заң бойынша келісімдер ұсыныс пен қабылдау арқылы жасалады. Міндетті келісімшартқа қатысу туралы ұсыныс – ұсыныс берушінің ұсыныста көрсетілген шарттармен заңды түрде байланысатынын білдіруі, егер ұсыныс алған адам (қабылдаушы) ұсыныста көрсетілген тәртіппен (бар болса) ұсынысты қабылдаса. Қабылдау орын алғаннан кейін міндетті келісімшарт құрылады және екі тарап та оның шарттарына заңды түрде міндетті болады. Демек, келісімшарт – ерікті түрде қабылданған заңды міндеттеме. Келісімшарт бойынша міндеттемелерін орындамаған тарап келісімшартты бұзған болып есептеледі және екінші тарапқа өтемақы төлеуге жауапкершілікте болады. Өтемақы көбінесе зиянға ұшыраған тарапты келісімшарт орындалғандағы жағдайға келтіру үшін жеткілікті сомада төленеді. Мысалы, егер А B-ге 10 000 долларға машина сатуға келіссе, ал B төлеуге келіссе, онда егер А машинаны тапсырмаса, B келісілген бағадан артық төлемей, ұқсас машина сатып алуға мүмкіндік беретін өтемақы алуға құқылы. Сондықтан, егер машина бағасы бұзушылық жасалған кезде 10%-ға өскен болса, A B-ге 1000 доллар төлеуге міндетті болады, егер B әлі ештеңе төлемеген болса. Егер B 5000 доллар аванс төлеген болса, онда B авансын және 1000 долларды қайтаруға құқылы. Келісімшарт өзара міндеттемелерден тұруы мүмкін, мысалы, А машинаны жеткізуге, ал B оны төлеуге келісетін жағдай. Мұндай келісімдер екіжақты келісімдер деп аталады. Бірақ келісімшарт тек бір тараптың міндеттемесін тудыруы мүмкін, мысалы, егер А B-ге белгілі бір машинаны тауып берсе, төлейтініне келіссе. B іздеуге міндетті емес, бірақ ол машинаны тапса, төлеуге құқылы. Басқа да уәделердің түрлері бар, оларға неке анты мен әскери ант кіреді. Адамдар кейде өкінішті де, қиындық тудыратын болса да, орындалуға тиіс ертегі уәделерін де береді.
There are many types of promises. There are solemn promises, such as marriage vows or military oaths and are conventions. There are legal contracts, enforceable by law. Or, there are fairy tale promises, regrettable and problematic at the time, they must be honored. And lastly, there are election promises, commitments that most people realize will later be shaped by politics and compromise. Both an oath and an affirmation can be a promise. One special kind of promise is the vow. A notable type of promise is an election promise. Election promises are pledges that will be later shaped by politics and the cooperation of individuals. A promise is a manifestation of intent to act or refrain from acting in a specified way at some point in the future. It's communicated by one party, to at least one additional party, to signify a commitment has been made. The person manifesting intent is the Promisor. The person to whom the manifestation is addressed is the Promisee. In law, contracts are created by a process of offer and acceptance. An offer to enter into a binding contract consists of an indication by the Oferror to be legally bound by the terms indicated in the offer once the person to whom the offer is addressed, the Offeree, has accepted the offer in the manner indicated in the offer (if any). Once acceptance has taken place, a binding contract has come into existence and both parties are legally bound by its terms. A contract is therefore a voluntarily assumed legal obligation. A party who fails to perform his obligations under the contract is said to be in breach of contract and is liable to compensate the other party. Compensation normally takes the form of payment of a sum of money sufficient to place the party entitled to damages in the same position as in which that party would have been if the contract had been performed. For instance, if A agrees to sell a car to B for $10,000 and B agrees to pay, then if A fails to deliver the car, B would be entitled to compensation sufficient to enable B to purchase a similar car without having to spend more than the agreed price. Therefore, if by the time of the breach the price of the car has increased by 10%, A would be liable to pay B $1,000, assuming that B has not paid anything yet. If B has paid a deposit of $5,000, then B would be entitled to restitution of his deposit plus the $1,000. A contract may consist of mutual undertakings, as in the example just given, where A agreed to deliver a car and B agrees to pay for it. Such contracts are known as bilateral contracts. But a contract may only give rise to an undertaking by one party, as where A agrees to pay B if B finds a particular car which A has been trying to acquire. B is under no duty to search but would be entitled to payment if she finds the car. Other types of promises would include solemn promises which includes marriage vows and military oaths. People also make fairy tale promises which are regrettable and difficult at the time the promise is made but must still be honored.
Шартты міндеттеме
Қарыз кепілдіктерінде, кепілдік беру туралы міндеттеме, қарыз кепілдігі жабылуы алдында, өнімдік үлеске қатысты міндеттемелерді де, басқа да шарттарды орындауды талап етеді.
In loan guarantees, a commitment requires to meet an equity commitment, as well as other conditions, before the loan guarantee is closed.
Дін
Діндердің уәделерге деген көзқарасы ұқсас. Еврей Библиясында былай делінген: «Уәде бермегенің артық, уәде беріп орындамағаннан. Өзіңнің сөздерің сені күнәға жетелемесін».
Religions have similar attitudes towards promises. With regard to keeping promises, in the Hebrew Bible states: "Better not to promise at all than to make a promise and not keep it. Don't let your own words lead you into sin".
Христиандық
Христиандық теологияда сенушілерге сыйланған Киелі Рухтың нығматы Исаның берген уәдесінің орындалуы деп есептеледі. Иса дұғаға байланысты "үлкен уәделер" жасаған болып саналады. Христиандық этикада қарапайым уәделер мен анттардың арасында ерекшелік жасалады. Ант – Құдайды куәгер ретінде шақырып берілген уәде. Ал ант беру – Құдайдың куәлігімен адамгершілік жақсылыққа өзін арнаудың салтанатты түрі, және адам өзін оның орындалуына уақыт өте келе міндеттейді. Кейбір христиандық топтар, мысалы, Діни достар қоғамы және анабаптист шіркеулері (мысалы, меннониттер), ант беруге және растауға қарсы шығады, олардың наразылығы Таудағы уағыздағы бұйрыққа негізделген, және барлық уәделер Құдайдың куәлігінде берілгенін жазады.
Christian theology regards the gift of the Holy Spirit bestowed on believers as the fulfillment of a promise made by Jesus. Jesus is seen as making "great promises" in favour of prayer. In Christian ethics, a distinction is made between simple promises and oaths or vows. An oath is a promise invoking God as a witness. A vow is a solemn form of a promise typically made to commit oneself to a moral good with God as witness, and binds oneself to its fulfillment over time. Some groups of Christians, for example the Religious Society of Friends and the Anabaptist Churches (such as the Mennonites), object to the taking of both oaths and affirmations, basing their objections upon a commandment given in the Sermon on the Mount, and regard all promises to be witnessed by God.
Ислам діні
Ан-Нахл сүресінде Алла Тағала мұсылмандарға берген уәделерін растағаннан кейін бұзуға тыйым салады. Барлық уәде Алланың куәсі және кепілдігімен жасалған болып есептеледі. Хадисте Мұхаммед (с.ғ.с.) былай деді: «Мұсылман уәде беріп, содан кейін одан жақсырақ нәрсеге тап болса, жақсырақ нәрсені істесін, сосын уәдесін бұзғаны үшін тәуба етсін». Исламда ант бұзу харам. Бірақ, егер біреу ант бұзса, ол кешірім тілеп, күнәсін өтеу үшін он кедейді тамақтандыруға немесе киіммен камтамасыз етуге, немесе құлды азат етуге міндетті (қазіргі заманда бұл мүмкін емес), немесе мұны істей алмаса, үш күн ораза ұстауы керек. Қарқынды жазаға тартылатын төрт түрдің бірі – екінші адам қарым-қатынасты сақтағысы келгенде, оны бұзуға тырысу.
In Surah An Nahl, God forbids Muslims to break their promises after they have confirmed them. All promises are regarded as having Allah as their witness and guarantor. In the hadith, Muhammad states that a Muslim who made a promise and then saw a better thing to do, should do the better thing and then make an act of atonement for breaking the promise. It is forbidden to break an oath in Islam. However, when someone does break an oath, they are required to ask for forgiveness and make up for the sin by feeding/clothing 10 poor people or freeing a slave (which is nearly impossible today), or, if unable to do these, to fast for three days. One of the four types of promises that are punished quickly is when you want to harm a relationship when the other person wants to keep it.
Философия
Философтар уәделерге қатысты ережелерді орнатуға тырысты. Иммануил Кант уәделерді әрқашан сақтау керек деп ұсынды, ал кейбір салдарлық этикалық көзқарастар уәделерді бұзу артық пайда келтірсе, бұзуға болады деседі. "Жақсы шешімдер қабылдау және әрқашан дұрыс болу" атты еңбегінде Иэн Кинг бұл көзқарастарды келістіруге тырысып, уәделерді "ешкімге жаңа мүмкіндік сізге қарағанда құндырақ болмаса ғана" сақтау керек екенін айтты. Бұл үшін уәде берілгеннен кейін туындайтын, уәдеден маңыздырақ, күтпеген және орынды түрде болжауға болмайтын жағдайдың өзгеруі қажет. Канттан өзгеше, кейбір Росс ескертуші плюралистер дұрыс пен бұрысқа қатысты моральды жазбаша түрінде ресмилеу мүмкін емес деп санайды. Кей жағдайларда уәдеңді бұзу, оны орындаудан көбірек пайда әкелуі мүмкін. Бұл моральдық принциптерге басшылық және салмақты шешімдер қажет, осылайша қатысушылардың игілігі максималды болады.
Philosophers have tried to establish rules for promises. Immanuel Kant suggested promises should always be kept, while some consequentialists argue that promises should be broken whenever doing so would yield benefits. In How to Make Good Decisions and Be Right All the Time, Iain King tried to reconcile these positions, suggesting that promises should be kept 'unless they are worth less to others than a new option is to you,' and that this requires a relevant, unforeseen and reasonably unforeseeable change in the situation more important than the promise itself arising after the promise is made. As opposed to Kant, some Rossian pluralists believe that morality with regards to right and wrong cannot be formalized in writing. In certain circumstances, breaking one's promise may be more beneficial than the cost of keeping it. These moral principles need guidance and good judgments to maximize the benefits of people involved.
Саясат
Демократияда, әсіресе сайлау кезінде, сенімділік үшін уәделер беріледі. Сайлаушыларды жақсы болашаққа көндіру үшін қолданылатын саяси тактика. Батыс демократияларында сайлау алдындағы уәделер көбінесе орындалады. Дегенмен, танымал болған кейбір уәделер бұзылып жатады.
In democracy promises are made to offer assurance, especially during election. Political tactic to offer promise that would guarantee a better future to sway voters. In Western democracies, election promises are more often fulfilled than not. However, certain promises are famously broken.
Қоғам
"Уәде" социология мен қоғамда, С. Райт Миллс және басқалар талқылағандай, – қоғамымыздың бізге беретін идеологиялық әсері немесе міндеттемесі, ал біздің қоғамымызға өркендеудің орнына қайтарудағы міндеттемеміз. Мұның ең жақсы немесе кең таралған мысалы – Америка арманы.
The "promise", in sociology and society, as discussed by C. Wright Mills and others is the ideological impression or commitment our society makes to us, and the commitment we make to our society in return for prosperity. The best or most popular example of this is the American Dream.
Психология
Уәделер Вербрюгге, Дийуссарт, Шакен және Уильям еңбектерінде қатерлермен салыстырылады. Егер қатер немесе уәде шартты болса, көбінесе екі жақты түсіндіруге ұшырайды. Сонымен қатар, уәделер мен қатерлердің екеуі де сөйлеушінің толық бақылауында болады. Басты айырмашылық – сөйлеушінің болашақ әрекетіне қатысты құндылығы. Уәде болған жағдайда бұл құндылық көбінесе оң, ал қатер болғанда теріс болады. Кейбір мәліметтер қатерлерді жай ғана жағымсыз уәделер ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, уәде беру көбінесе сөйлеушінің тыңдаушыны сыйлық ұсыну арқылы бір нәрсені жасауға көндіру ниетімен жасалады, ал қатерлер керісінше, жазалау мүмкіндігін ұсыну арқылы тыңдаушының мінез-құлқына әсер ету мақсатында қолданылады. Бұған қоса, уәделер мен қатерлердің "көлемі" және "сенімділігі" сияқты белгілі бір ерекшеліктері, мақсатқа жеткенінің немесе жетпегенінің ықтималдығына әсер етеді. Уәделер көптеген санаттарға бөлінуі мүмкін, бірақ олардың екі маңызды құрамдасы болады: уәде берушінің орындауға міндеттенетін іс-әрекетінің түрі және уәденің мазмұны. Уәделер бізге бір нәрсенің толық кепілдікпен орындалатынына сенімділік сыйлайды, сонымен бірге сол сәтте тексеру мүмкін емес нәрсеге кепілдік беруден туындайтын жауапкершілік сезімін де ұсынады. Бұл жағымды да, жағымсыз да әсерді тудыруы мүмкін.
Promises are compared with threats by Verbrugge, Dieussaert, Schaeken and William. When a threat or promise is conditional, it tends to receive biconditional interpretation. Also, both threats and promises are highly controlled by the speaker. The fundamental difference is the valence of the prospective action on the speaker's part. In the case of a promise it is generally positive while in the case of a threat it is negative. There is some evidence to suggest that threats are perceived simply as negative promises. However, promises are often made with an intent on the speaker's part to convince a hearer to do something by holding out the prospect of a reward; threats by contrasts are often made with an intent to influence a hearer's behavior by holding out the prospect of a punishment. In addition, certain characteristics of promises and threats, such as "magnitude" and "credibility", affect the probability that the target will gain compliance or failure. Promises can fall under many different categories, however they will have two key components. The type of activity that the promises undertakes to do, and the content of the promise. Promises can give us both the security that something is being fully guaranteed and the stress that you are guaranteeing something that cannot be verified at that given moment. This can create both a positive and a negative effect on our minds.