Кіріспе
Дик Пауэллдің 1956 жылғы фильмі "Жеңімпаз" – Дик Пауэллдің режиссерлік жұмысы және Оскар Миллардтың сценарийі бойынша түсірілген 1956 жылғы американдық эпикалық тарихи драма. Басты рөлде Джон Уэйн – моңғол жаулап алушысы Шыңғыс хан, ал Сузан Хейвард, Агнес Мурхед және Педро Армендарис түскен. Бұл фильмді кәсіпкер Говард Хьюз өндірген, түсірілім көбінесе Юта штатының Сент-Джордж қаласының жанында өтті. Актерлік құрамының жоғары деңгейіне және кассадағы сәттілігіне қарамастан, фильм сыншылар тарапынан жазғырылды; ол көбінесе 1950 жылдардың ең нашар фильмдерінің бірі және барлық уақыттардағы ең нашар фильмдердің бірі деп есептеледі. Өз мансабының шарықталу нүктесінде болған Уэйн сценарийді оқығаннан кейін басты рөлге ие болуға ұмтылған, бірақ оның бұл рөлге сай еместігі айқын болды. "Жеңімпаз" 1978 жылы жарық көрген "Барлық уақыттың ең нашар 50 фильмі" кітабында тізімделген.
The Conqueror is a 1956 American epic historical drama film, directed by Dick Powell and written by Oscar Millard. It stars John Wayne as the Mongol conqueror Genghis Khan and co stars Susan Hayward, Agnes Moorehead and Pedro Armendáriz. Produced by entrepreneur Howard Hughes, the film was principally shot near St. George, Utah. Despite the stature of the cast and a respectable box office performance, the film was critically panned; it is often ranked as one of the worst films of the 1950s and also as one of the worst films ever made. Wayne, who was at the height of his career, had lobbied for the lead role after reading the script and was widely believed to have been grossly miscast. The Conqueror was listed in the 1978 book The Fifty Worst Films of All Time.
Өндіріс
300 Шиввиц тайпасы Пайюттарының мүшесі татар аттылары рөліне тартылды. Фильмнің өндірісі қиындықтарға толы болды; сценарист Оскар Миллард: "Компания кенеттен келген су тасқынынан құтылып қалды, ал герцог [Джон] Уэйн үш күн бойы мас күйде болды. Бұл үлкен айырмашылық жасаған жоқ, бірақ ол мас болғанда ісіп кеткенін анықтау қиын еді. Оның мас немесе аяқ астынан ойнауы, басқа актерлердің мас күйдегідей ойнауына ұқсас еді." Дик Пауэлл, ұлы Норманның сөзіне сүйенсек, жалақысы үшін режиссерлік міндеттерді қабылдады.
Ядролық оқиға және қатерлі ісік туралы дау
220 экипаж мүшесінің 91-і (экипаждың 41%-ын құрайды) өмір бойы қатерлі ісікке шалдықты, ал 46-ы (немесе 21%) осы ісіктен қайтыс болды. Бұл мәлім болған соң, көптеген адамдар фильмнің түсірілімі Ута штатында және оның төңірегіндегі ядролық сынақ алаңдарының жанында өткеніне байланысты деп күдіктенді. Дегенмен, темекі шегу кең таралған және бұл қатерлі ісіктерге себеп болуы мүмкін. Фильмге қатысқан актерлар мен экипаж арасындағы ауру көрсеткіші сол кездегі АҚШ ересек азаматтарының орташа көрсеткішімен сәйкес келсе де, түсірілім орны мен кейінгі аурулар арасындағы байланыс туралы пікірлер сақталып қалды, себебі көптеген қатысушылар орташа жасқа қарағанда ертерек қатерлі ісікке шалдықты. Сыртқы түсірілімдер Сент-Джордж, Юта қаласының жанындағы Эскаланте шөлінде жүргізілді, бұл АҚШ-тың Невада штатындағы Ұлттық қауіпсіздік алаңынан жел бағыты бойынша 220 км қашықтықта орналасқан және сынақтар кезіндегі ядролық қалдықтардың көп бөлігін қабылдады. 1953 жылы "Upshot–Knothole" операциясы аясында осы алаңда жер үстіндегі он бір ядролық қару сынағы өтті. Мурхед темекі шекпеген, ішімдік ішпеген және денсаулығына қатты мән беретін адам болса да, 1974 жылдың сәуір айында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның анасы Мэри, Агнес Мурхедтің "Жаулаушы" фильмінде жұмыс істеуінің салдарынан қайтыс болғанын айтты. Хойт 1991 жылы өкпе қатерінен қайтыс болды. Ван Клиф 1989 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды, бірақ өлімнің себебі ретінде тамақ ісігі де көрсетілді. Кейбір мамандар қатерлі ісіктердің таралуына себеп болып темекі шегудің кең таралғанын айтады. Уэйннің өзі және оның әйелі Пиллар Паллетте оның қатерлі ісігіне оның көп мөлшерде темекі шегуі себеп болғанын мәлімдеді. Хейуордтың қатерлі ісігі 1972 жылдың наурыз айында анықталған өкпе ісігі ретінде басталды, кейін ол метастазға ұшырады. Хьюз өндіріс бойынша қабылдаған шешімдеріне, әсіресе қауіпті жерде түсіру туралы шешіміне өкінгенін айтты. Ол фильмнің барлық нұсқасын 12 миллион долларға сатып алып, 1979 жылы Universal Pictures компаниясы оны оның мұрагерлерінен сатып алғанға дейін көп жылдар бойы көрсетілмейтін қалды. "Жаулаушы" фильмі, "Мұз станциясы Зебра" фильмімен бірге, Хьюздің өмірінің соңғы жылдарында үздіксіз қараған фильмдерінің бірі болды. 1980 жылы Юта университетінің биология профессоры Роберт Пендлтон: "Осындай көрсеткіштермен бұл жағдай эпидемия ретінде қарастырылуы мүмкін. Жеке жағдайларда ядролық қалдықтардың қатерлі ісікке қатысының дәлелдеуі іс жүзінде мүмкін емес. Бірақ осындай үлкен топта шамамен 30 ғана қатерлі ісік пайда болады деп күтеміз. 91 жағдайды ескерсек, "Жаулаушы" фильмінің түсірілім алаңындағы әсерге байланыстылығы сотта дәлелденеді деп ойлаймын" деді. Актерлер мен экипаж мүшелерінің бірнешесі, сондай-ақ қайтыс болғандардың туыстары үкіметке салғысыздануы үшін сотқа шағымдануды қарастырды, олардың аймақтағы қауіп-қатерлер туралы мәлімдегеннен гөрі көбірек білгенін мәлімдеді. Басты актерлар мен экипаждың саны шамамен 220 болғандықтан, қатерлі ісіктердің көптеген жағдайлары күтілуде, сондықтан нақты нәтижелердің жақын маңдағы ядролық қару сынақ алаңындағы радиацияға байланысты екендігі туралы пікірталас бар. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, АҚШ халқындағы еркектердің қатерлі ісікке шалдығу ықтималдығы 43%, ал осы ісіктен қайтыс болу ықтималдығы 23% - бұл көрсеткіш фильм түсіру тобындағы көрсеткіштерге өте жақын. Бұл статистикаға фильмдегі пайют тайпасының қосымша актерлері кірмейді.