Кіріспе
Сесил Б. Демилдің 1952 жылғы фильмі. "Жер бетіндегі ең үлкен шоу" – 1952 жылы Сесил Б. Демилдің өндірген және режиссерлік еткен, Technicolor форматында түсірілген және Paramount Pictures компаниясымен шығарылған американдық драмалық фильм. Оқиға Ringling Bros. and Barnum & Bailey циркінде өтеді. Фильмде Бетти Хаттон мен Корнел Уайльд орталық арена үшін бәсекелесетін трапеция шеберлерінің рөлінде, ал Чарлтон Хестон цирк директоры рөлінде ойнайды. Джеймс Стюарт ешқашан макияжын шешпейтін құпия клоун рөлін сомдайды, ал Дороти Ламур мен Глория Грэм де екінші пландағы рөлдерде ойнайды. Актерлермен қатар, фильмде 1951 жылғы нағыз Ringling Bros. және Barnum & Bailey циркінің труппасы – 1400 адам, жүздеген жануар және 60 теміржол вагонына сыйған жабдықтар мен шатырлар да көрінеді. Актерлер цирк өнерін үйреніп, көрсетілімдерге қатысты. Фильмнің сюжеті жоғары деңгейдегі өндіріс, нағыз цирк өнері және үлкен цирктердің күрделі логистикасын көрсететін деректі фильмдерге ұқсас көріністермен толықтырылған. Фильм екі "Оскар" сыйлығын – "Ең үздік фильм" және "Ең жақсы әңгіме" номинациялары бойынша жеңіп алды, сондай-ақ "Ең жақсы костюм дизайны", "Ең жақсы режиссер" және "Ең жақсы монтаж" номинацияларына ұсынылды. Бұған қоса, фильм "Алтын глобус" сыйлығын "Ең жақсы операторлық жұмыс", "Ең жақсы режиссер" және "Ең жақсы драма фильмі" номинациялары бойынша жеңіп алды.
The Greatest Show on Earth is a 1952 American drama film produced and directed by Cecil B. DeMille, shot in Technicolor and released by Paramount Pictures. Set in the Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus, the film stars Betty Hutton and Cornel Wilde as trapeze artists competing for the center ring and Charlton Heston as the circus manager. James Stewart also stars as a mysterious clown who never removes his makeup, and Dorothy Lamour and Gloria Grahame also play supporting roles. In addition to the actors, the real Ringling Bros. and Barnum & Bailey's Circus' 1951 troupe appears in the film with its complement of 1,400 people, hundreds of animals and 60 railroad cars of equipment and tents. The actors learned their circus roles and participated in the acts. The film's storyline is supported by lavish production values, actual circus acts and documentary style views into the complex logistics behind big top circuses. The film won two Academy Awards for Best Picture and Best Story, and was nominated for Best Costume Design, Best Director and Best Film Editing. It also won Golden Globe Awards for Best Cinematography, Best Director and Best Motion Picture – Drama.
Сюжет
Брэд Брэйден - әлемдегі ең ірі теміржол циркі бас менеджері. Шоудың директорлар кеңесі соғыстан кейінгі экономиканың құлдырауында ақша жоғалту қаупіне ұшырамай, қысқа 10 апталық маусымды өткізуді жоспарлап отыр. Брэд циркті пайда тапқанша жолға шығарып, 1400 орындаушы мен ростаботты жұмысқа орналастыруды ұсынады. Брэд өзінің әуеші қызына Холлиге енді жұлдыз бола алмайтынын айтады. Ол әлемге әйгілі әуеші (және әйгілі әйелдер жігіті) "Ұлы Себастьянды" сол жылдың шоуының жұлдызы және басты тартымдылығы ретінде жұмысқа алуға мәжбүр болды. Холлидің жүрегі жараланып, Брэдтің сезімдері жоқ деп айтады. Бұл жерде Боттонс клоунның да қиындықтары бар, ол ешқашан макияжын тастамай, медициналық білімге ие болып көрінеді. Холли мейірімді кісі өлтіруші туралы газет мақаласын табады, бірақ әйеліне қол жұмсап өлтірген дәрігерді Баттонмен бірден байланыстырмайды. Себастьян келеді және оны екі бұрынғы ғашығы суық қарсы алады: Аңгел, ол патологиялық қызғаныш Клауспен бірге фил актісінде өнер көрсетеді, ал Филис екі рөлге ие - темір жақ суретшісі және музыкалық нөмірлердің бірінде әнші. Себастьян Холлиге қызығады және оған орталық сақинаны ұсынады. Брэд бас тартқанда, Холли өзінің сақинасын назар аударуға ант береді. Батонның анасы спектакльге қатысып, полиция оның ізімен жүргенін ескертеді. Осы арада екі аэропорт арасындағы бәсекелестік барған сайын қауіпті болады; Себастьян өзінің қауіпсіздік желісін алып тастаған кезде дуэль аяқталады, содан кейін трюк дұрыс болмағанда ауыр құлап түседі. Батонс жедел жәрдем келгенше оған көмектеседі, цирк дәрігеріне әсер етеді. Холли ақыры орталық сақина мен жұлдызды жарнаманы алды, бірақ оны қалай алғанынан қуанмайды. Брэд оны жұбата алмайды, өйткені ол Себастьянға деген сезімдерін білдіреді. Брэд таза шоумен айналысады, ол клиенттерді алдап жүрген арам жолшы концессионер Гарриді ұстайды. Гарри жұмыстан босатылады, кек алуға ант береді және шоудың шетінде тұрып, әсіресе Клауспен реніш сезеді. Бірнеше айдан кейін Себастьян шоуға қайта оралады, бірақ оның оң қолы сал болып қалады. Винасы ауырған Холли Брэдтің сезімсіз екеніне сеніп, Себастьянға деген махаббатын мойындайды. Энгел Холлиді оның әрекеттері үшін сөгіп, Брэдпен қарым-қатынас жасайды. Бір спектакль кезінде ашулы Клаус Енджілге басқа еркекпен бірге жүруге рұқсат бермеу үшін оған фил қадамын жасамақ деп қорқытады. Брэд оны құтқару үшін араласып, Клаусты жұмыстан шығарады. Бір спектакльден кейін, мейірімділік өлтірушіге аңшылық жүргізетін ФБР арнайы агенті Грегори цирк пойызына қосылады. Ол Брэдке Боттонның макияжсыз суретін көрсетеді, бірақ Брэд оны тани алмайды. Кейінірек Бэттонс Брэдке Себастьянның жараланған қолында сезім бар екенін айтады, бұл оның мүгедектігінің тұрақты емес екенінің белгісі. Брэд бұл байланысты жасайды және Грегори келесі аялдамада саусақ іздерін алатынын байқап, Батонс қаласа қашып кетеді немесе жасырын тұрады. Гарри мен Клаус пойыздың бірінші бөлімін тоқтатып, жалақы вагонын тонады. Клаус екінші бөлімнің келе жатқанын көріп, Ангелдің сол пойызда екенін түсінеді. Ол көліктің фараларын бұрып, келе жатқан пойызға ескерту жасайды. Уақытында тежемелей алмай, екінші пойыз көлікті рельстен шығарып, Клаус пен Гарриді өлтіреді. Сонымен қатар, ол алғашқы пойызға соқтығысып, үлкен залал келтіреді және көптеген жарақат алады. Брэд апатқа ұшырап, артериясы қиылып қан кетіп жатыр. Батонс апат орныннан қашып кетуге тырысады, бірақ Холли кімді шын сүйетінін біліп, Батонстан көмек сұрайды. Бэтонс Брэдке дәл осындай сирек кездесетін қан тобы бар Себастьяннан тікелей қан құйдырады. Грегори Батонсқа көмектеседі, кейін оны "Сен жақсысың" деп, қасарысып тұтқындайды. Батонс өзінің итін балаға береді және Грегоримен бірге белгісіз тағдырға тап болады. Холли шоуды басқарып, бүкіл көрші қалаларды ашық аспан астындағы қойылымға алып баратын парадты ұйымдастырады. Брэд Холлиді қаншалықты жақсы көретінін түсінеді, бірақ қазір оған уақыт жоқ, өйткені шоу жалғасуы керек. Себастьян Ангелге үйленуді ұсынады, ол да келіседі. Холли орындаушыларды үш сақинаның айналасында импровизацияланған "спектропика" жасайды - апаттан керемет қалпына келтіру, бұл цирктің ұлттық турнесін жалғастыратынын қамтамасыз етеді.
Шығару
Фильмнің премьерасы Флорида штатының Сарасота қаласындағы Флорида театрында (қазіргі Сарасота опера үйі) өтті. Фильм АҚШ және Канадада 12,8 миллион долларлық кассалық табыс алып, 1952 жылдың ең көп табыс әкелген фильмі болды, сондай-ақ Paramount студиясының сол кезге дейінгі ең табысты фильмі еді. Бұл фильм 1952 жылы Ұлыбританиядағы ең танымал фильм, ал 1953 жылы Франциядағы жылдың ең танымал фильмі атанды. Фильм Нью-Йорктегі Radio City Music Hall-да 11 апта көрсетілді, бұл 1942 жылы Random Harvest фильмімен бөліскен рекордтық көрсеткіш еді және кем дегенде 1960 жылдарға дейін сақталды.
Марапаттар
25-ші «Оскар» сыйлығында фильм «Үздік фильм» және «Үздік әңгіме» номинацияларын жеңіп алды, сондай-ақ «Үздік режиссер», «Үздік фильм монтаждау» және «Үздік костюм дизайны, түсті» номинацияларына ие болды. «Spotlight» (2015) фильміне дейін үштен кем «Оскар» сыйлығын жеңіп алған соңғы «Үздік фильм» болды. Кейбір сыншылар «Жердегі ең ұлы шоу» фильмін «Үздік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығының ең нашар таңдауы деп санайды, себебі ол «Жоғары түскі ас», «Тыныш адам», «Иванхо» және номинацияланбаған «Жаңбыр астында ән салу» сияқты жоғары бағаланған фильмдерді жеңіп шықты. 2005 жылы «Empire» журналы оны ең нашар «Үздік фильм» жеңімпаздарының тізіміне енгізді. MSNBC телеарнасының комментаторы Эрик Лундегаард «Crash» фильмін ««Жердегі ең ұлы шоу» фильмінен берігі ең нашар «Үздік фильм» жеңімпазы» деп атады. 2013 жылы «Time» журналы «Жердегі ең ұлы шоу» фильмінің «Жоғары түскі ас» орнына таңдалуын «Үздік фильм» номинациясы бойынша ең даулы 10 жарысқа енгізді. «Premiere» журналы фильмді 10 ең нашар «Оскар» жеңімпаздарының тізіміне қосты. «Rotten Tomatoes» 2011 жылғы «Үздік фильм» сыйлығын жеңіп алған 90 фильмнің тізімінде екінші соңғы орынды иеленді (тек 1929 жылғы «Бродвей мелодиясы» алдында). Стэнли Крамер фильмнің «Үздік фильм» «Оскар» сыйлығының 1952 жылғы Голливудтағы саяси ахуалдың нәтижесі болғанын мәлімдеді. Сенатор Джозеф Маккарти сол кезде коммунистерді қуғындап жатқан, ал ДеМилл консервативті республикашыл болып, «Еркін Еуропа комитетімен» байланыста болды. Тағы бір «Үздік фильм» номинациясына ұсынылған «Жоғары түскі ас» фильмін Карл Форман түсірді, ол жақын арада Голливудтың қара тізіміне енді, ал «Иванхо» сценарийлерінің бірін жазған Маргарет Робертс та қара тізімге қосылды. Алайда, «Жердегі ең ұлы шоу» фильмінің «Үздік фильм» сыйлығын жеңіп алуының себебі ДеМилл үшін «Оскар» сыйлығын жеңудің соңғы мүмкіндігі ретінде қарастырылған болуы мүмкін. Голливудтағы аңызға айналған ДеМиллдің ең жақсы жұмыстары үнсіз фильмдер дәуірінде, Кино өнер академиясы құрылғанға дейін жасалды. Мүмкін, үнсіз фильмдер дәуірінің ардагерлері болған Академия мүшелері, Голливудтың ескі мемлекет қайраткері және Академияның негізін қалаушылардың бірі ретінде, тіпті «Үздік фильм» номинациясының басқа үміткерлері «Жердегі ең ұлы шоудан» жақсы болса да, оған құрмет көрсетуге лайық деп ойлаған шығар.
Ықпал
Осы фильм негізінде, Чарлтон Хестонның кейіпкері рөлінде Джек Паланспен бірге сол аттас телесериал түсірілді. Бағдарлама 1963–1964 жылдар маусымында ABC телеарнасында сейсенбі кештері 30 бөлімнен көрсетілді. Осы атаудағы тақырыптық ән кейін WGN TV арнасының ұзақ жылдар бойы көрсетілген Bozo's Circus бағдарламасының тақырыбы ретінде пайдаланылды. "Жердегі ең ұлы шоу" режиссер Стивен Спилберг көрген алғашқы фильм болды, ол оны кино мансабына бастаған маңызды шабыт көзінің бірі деп есептейді. Ол фильмдегі пойыз соқтығысу көрінесін маңызды ықпал еткен фактор деп санайды, ол өзінің 2011 жылғы Super 8 ғылыми-фантастикалық фильмінде бейнеленген. Спилбергтің 2005 жылғы "Әлемдер соғысы" фильмінің жаңа нұсқасында "Жердегі ең ұлы шоу" фильміндегі пойыз соқтығысу сахнасы теледидарда қысқаша көрсетіледі. Спилбергтің 2022 жылғы жартылай автобиографиялық "Фабелман" фильмінің бастапқы көрінісінде, оның фильмді үлкен экранда көруі бейнеленген, онда Сэмми Фабелман (жас Спилбергтің ойдан шығарылған бейнесі) оны ата-анасымен бірге кинотеатрда тамашалап, пойыз соқтығысу көрінесіне қатты әсерленеді.