Фредерик Хэндли Пейдж: Ұлыбританиялық авиацияның пионері

Кіріспе

Британдық аэроғарыш инженеры (1885–1962)

Сэр Фредерик Хэндли Пейдж (15 қараша 1885 – 21 сәуір 1962) – ағылшын өнеркәсіпшісі, авиация саласының пионері және ауыр бомбалаушы ұшақтардың әкесі ретінде танылған.

Мансап

1906 жылы біліктілік алғаннан кейін ол Оңтүстік-Шығыс Лондонның Чарлтон қаласында орналасқан Johnson & Phillips Ltd электр инженерлік компаниясының бас дизайнері болып тағайындалды. 1907 жылы ол Корольдік авиациялық қоғамға мүше болды, онда суретші және авиацияның алға басушысы Хосе Вайспен танысты. Вайс 1908 жылы патент алған Zanonia macrocarpa тұқымдық қапшықтарының негізіндегі тұрақты қанатты конструкцияны пайдаланып, планерлермен тәжірибелер жүргізді. Өкінішке орай, Хэндли Пейдж авиацияға деген ынтасынан Johnson & Phillips компаниясында рұқсатсыз тәжірибелік жұмыс бастады: басқарма мұны алаяқтық әрекет деп бағалады және ол жұмыстан босатылды, ал оның көмекшісі А. Р. Лоу, кейіннен Vickers компаниясы үшін ұшақ дизайнері болды, қызметін жалғастырды. Ол дереу жеке бизнесін құрып, Вулвичте кеңсе ашты және G. P. Deverall Saul үшін ұшақ жасауға тапсырыс алды. Ұшуға қолайлы алаңды іздегеннен кейін, ол Эссекс округіндегі Крикмут қаласындағы шағын батпақты жерді және сарайды жалға алды. Онда ол өзінің алғашқы ұшағын – Weiss үлгісіндегі үш дөңгелекті шассиі және қанаты бар канатты конфигурациялы планерді құрастырды. Хэндли Пейдж Вайс патенттерін пайдалануға және келесі планері үшін жақсартылған қанат жасауға келісім жасады, сондай-ақ 1909 жылы Олимпиадада өтетін Аэро көрмесіне қатысуға міндеттенді. 1909 жылғы маусымда ол 10 000 фунт стерлингтік жарғылық капиталы бар серіктестік ретінде бизнесін тіркеді. Саул Деверелл үшін жасалған планер де, тек қозғалтқышы бар ұшақ та сәтті болмады, бірақ Саул Деверелл екінші машинаға тапсырыс берді және тағы екі тапсырыс түсті. Хэндли Пейдж сондай-ақ өзінің алғашқы қозғалтқышты ұшағын – "Көкқұс" (көк-сұр резеңкеленген матамен жабылғандықтан осылай аталды) жобалауға және құрастыруға кірісті, оны 1910 жылғы Аэро көрмесіне дайындады. Компания толық ұшақтармен қатар ұшақтарға арналған металл бөлшектерді және ұшақ винттерін де жеткізді, олардың екеуі Willows әуе кемелерінің бірінде қолданылды. Олимпиадада көрмеге қойылғаннан кейін Хэндли Пейдж "Көкқұс" ұшағында ұшуды үйренуге тырысты. 1910 жылғы 26 мамырда алғашқы тік ұшуға қол жеткізілді, бірақ бірнеше ұқсас әрекеттен кейін Хэндли Пейдждің бұрылуға жасаған алғашқы тынысы апатқа ұшырады. Ол сәл қуаттырақ қозғалтқышпен және бүйірлік басқару үшін қанатты бұраумен қайта құрастырылды, бірақ бұл да сәтті болмады және ол тасталып, жаңа, үлкен моноплан жасау жұмыстары басталды. Осы уақытта ол Корольдік авиациялық қоғамның реформасына белсенді қатысты және журналистика мен лекция оқу арқылы қосымша табыс тапты, Финсбериде электр инженерлігінен сабақтар берді және 1911 жылы Лондонның Клеркенвелл қаласындағы Нортгемптон политехникалық институтында авиация бойынша лектор болып жұмысқа орналасты. Онда ол жел туннелін салдырды, сондай-ақ "Көкқұсты" оқу-әдістемелік ұшақ ретінде пайдалану үшін институтқа сатты.

On qualifying in 1906 he was appointed head designer at Johnson & Phillips Ltd, an electrical engineering company based in Charlton in south east London. In 1907 he joined the Royal Aeronautical Society where he met the artist and aviation pioneer José Weiss. Weiss was performing experiments with gliders using an inherently stable wing design based on the seed pods of the Zanonia macrocarpa which he was to patent in 1908. Unfortunately Handley Page, in his enthusiasm for aviation, started experimental work at Johnson and Phillips without authorisation: this was interpreted by the board as attempted fraud, and he was dismissed, leaving in charge his assistant, A. R. Low, who would later become an aircraft designer for Vickers. He immediately set up his own business, with an office in Woolwich, and accepted a commission to build an aircraft for G. P. Deverall Saul. After some searching for a suitable flying ground he leased a small stretch of marshland and a shed at Creekmouth in Essex. Here he constructed his first aircraft, a canard configuration glider with a tricycle undercarriage and wing of the Weiss pattern. Handley Page had entered into an agreement whereby he could use Weiss's patents in exchange for making an improved wing for his next glider, and it was agreed to take a stand at the Aero Exhibition to be held at Olympia in 1909. In June 1909 he established his business as a limited company, with an authorised capital of £10,000. Neither the glider nor the aircraft built for Saul Deverell, which was powered only by a engine, was successful but Saul Deverell ordered a second machine and two other commissions were received. Handley Page also set about designing and building his first powered aircraft, the Bluebird (so called because of the blue grey rubberised fabric with which it was covered), intended for the 1910 Aero exhibition. As well as complete aircraft, the company also supplied metal fixings for aircraft and aircraft propellers, two of which were used by one of the Willows airships. After it was exhibited at Olympia, Handley Page set about attempting to learn to fly using the Bluebird. A brief straight flight was first achieved on 26 May 1910, but after a few more similar efforts Handley Page's first attempt at a turn ended in a crash. It was rebuilt with a slightly more powerful engine and the addition of wing warping for lateral control, but it proved no more successful and was abandoned and work begun on a new, larger, monoplane. At this time he was also active in the reform of the Royal Aeronautical Society and gained additional income from journalism and lecturing, giving classes at Finsbury on electrical engineering and in 1911 obtaining a post as a lecturer in aeronautics at the Northampton Polytechnic Institute in Clerkenwell, London. Here he had a wind tunnel built, and he also sold the Bluebird to the Institute for use as an instructional airframe.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай Хэндли Пейдж Мюррей Сьютердің шақыруымен Әскери-теңіз күштерінің әуе шарапаттарын талқылау үшін Әмірлікке келді. Бұл талқылаудың нәтижесінде үлкен, екі қозғалтқышты, бомба тасымалдай алатын және сол кездегі барлық ұшақтардан ірі ұшақтарға қатысты талаптар жасалды. Соның нәтижесінде 1915 жылдың желтоқсан айында алғашқы ұшуын жасаған Хэндли Пейдж 0/100 ұшағы құрылды, бұл Хэндли Пейдж компаниясының үлкен ұшақтар жасаудағы беделін қалыптастырды. Соғыс барысында ол 0/400 және 0/1500 бомбалаушыларына жетілдірілді.

Алдынғы слоттарды дамыту

1917 жылы Хэндли Пейдж және оның аэродинамигі Р. О. Ботвелл жоғары қанаттылық коэффициентінің төмен соққы қарсылығын, төмен қанаттылық коэффициентінің жоғары шабуыл бұрыштарындағы кешіккен тоқтауымен үйлестіру мақсатында жел тоннелінде эксперименттер жүргізді. Алғашқы әрекеттерде қанатты хорда бағытында тікбұрышты ойықтармен бөлінген бөлек шаршы панельдерді пайдалану көзделді, бірақ бұл ешқандай маңызды нәтиже бермеді. Содан кейін қанатты тар аралықпен бөлінген екі бөлікке бөлу идеясы сыналып, RAF 15 бөліміндегі қанаттағы 25% хордадағы ойықты пайдаланған алғашқы тәжірибе көтерілуді 25%-ға арттырды. Ойықтардың пішіні мен орналасуы өте маңызды екені анықталды, сондықтан 1918-19 жылдары Хэндли Пейдж идеяның коммерциялық құндылығын түсінгендіктен және оны патенттелгенге дейін құпия ұстағысы келгендіктен, үлкен құпиялылық сақтала отырып, бірнеше жел тоннелі сынақтары жүргізілді. Ол ұшқышқа ойықты ашуға және жабуға мүмкіндік беретін басқарылатын құрылғыға патент алуға дейін күтті. Бұл патент 1919 жылғы 24 қазанда берілді. Бұл принципті неміс ұшқышы және инженеры Густав Лахман тәуелсіз түрде тапқан: Лахман Хэндли Пейджтен бірнеше апта бұрын идеяны патенттеуге тырысты, бірақ оның патенттік өтініші бастапқыда қабылданбады. Оның патенты кейіннен берілген кезде ол Хэндли Пейджпен байланысқа түсті, бірақ заңдық дауға түспей, екі адам өзара қанағаттанарлық келісімге келді, патенттер бөлісілді және Лахман Хэндли Пейдждің консультанты болып жұмыс істеді. Кейін ол компанияның дизайн бөлімінің басшысы, содан кейін зерттеулер директоры болды.

Соғыстан кейінгі

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең авиация өнеркәсібі үшін қиын болды, Handley Page Ltd де осыған ерекше емес. Компаниялар қақтығыс кезінде айтарлықтай кеңейді: соғыстың басталуы кезінде Хендли Пейдждің тек 12 тұрақты қызметкері болды; 1918 жылы бұл 5000-нан астамға дейін өсті. 1919 жылдың басында ол HP-ді акционерлік қоғамға айналдырды. 1919 жылы 14 маусымда ол еншілес компанияны құрды – Handley Page Transport Services. Қызмет көрсету басталды, 1 мамырда газеттерді тасымалдау үшін 0/400 ұшақтары түрлендірілді, бұл жаңа Әуе навигациясы ережелеріне сәйкес азаматтық авиацияға рұқсат берілген алғашқы күн болды. Қазір қажетсіз әскери ұшақтардың, авиациялық қозғалтқыштардың және әр түрлі қосалқы бөлшектердің үлкен саны бастапқыда үкіметтік орган – Ұшақтарды жою жөніндегі кеңес басқарды, бірақ әкімшілік қателіктерге байланысты саяси жанжал материалды сату туралы үкіметтік шешімге әкелді. Хэндли Пейджтің ұсынысы сәтті болды, және 1 миллион фунт стерлинг пен кез келген пайданың 50 пайызы үшін 10 000-нан астам ұшақтардың, 30 000 қозғалтқыштардың және әр түрлі қосалқы бөлшектердің (мысалы, 1000 тонна шар подшипниктер) барлық қоры жаңа құрылған компанияға – Ұшақтарды жою компаниясына сатып алынды. Ол өз кезегінде Handley Page Ltd компаниясын өзінің жалғыз өкілі етіп тағайындады. Ұшақтарды жою компаниясымен байланысы Хэндли Пейдж үшін апатқа ұшырауға жақын болды: 1919 жылдың сәуірінде Хэндли Пейдж Лтд-дегі 1 фунт стерлингтік акциялардың құны бір шиллингке дейін төмендеді, және ол ADC ақшасының 400 000 фунтын өзінің түрлі сәтсіз азаматтық авиация жобаларын субсидиялау үшін қолданды деп айыпталды. Шотландия Корольдік банкіне де осындай сома қарыз болды. 1942 жылы соғысқа қосқан үлесі үшін ол рыцарь атағын алды. 1946 жылы сэр Рой Федденмен бірге Кранфилдте Аэронавтика колледжін құруда маңызды рөл атқарды және өлімге дейін оның басқарушы органының төрағасы болды. 1960 жылы Пейдж «аэроғарыш техникасы саласындағы ерекше үлесі» үшін Deutsche Gesellschaft für Luft und Raumfahrt (Германияның Аэронавтика және Астронавтика қоғамы) тарапынан Людвиг Прандтль сақинасымен марапатталды. 1962 жылы 21 сәуірде Лондонның Вестминстер қаласындағы Гровенор скверінде 76 жасында қайтыс болды. Гросвенор скверіндегі үй, Хандли Пейдж тұрған жері, No. 18, қазір көк тақтасы бар. 1987 жылы Хэндли Пейдж Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайының Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына енгізілді. BAE Systems компаниясының Enterprise Zone-да бұрынғы Самлсбери әуежайының орнында Сэр Фредерик Пейдж жолы деп аталатын жол құрылды.

The period immediately after World War I was a difficult one for the aviation industry, Handley Page Ltd being no exception. Companies had expanded hugely during the conflict: Handley Page had only 12 permanent staff at the outbreak of the war; by 1918 this had grown to over 5,000
Early in 1919 he converted HP into a public limited company. On 14 June 1919 he set up a subsidiary company, Handley Page Transport
Services had already begun, with converted 0/400s being used to ferry newspapers on 1 May 1919, the first day on which civil aviation was permitted under the new Air Navigation rules. The enormous number of now unwanted military aircraft, aero engines and assorted spares was initially handled by a government body, the Aircraft Disposal Board, but a political scandal over misadministration led to a government decision to sell the material. Handley Page's bid was successful, and for £1M plus 50% of any profits the entire stock of more than 10,000 airframes, 30,000 engines and sundry spares (such as 1,000 tons of ball bearings), was acquired by a newly formed company, the Aircraft Disposal Company. It in turn appointed Handley Page Ltd as its sole agent. The involvement with the Aircraft Disposal Company proved nearly disastrous for Handley Page: by April 1919 the value of £1 ordinary shares in Handley Page Ltd had dropped to one shilling, and he was accused of having used £400,000 of the ADC's money to subsidise his various failed civil aviation projects. The same amount of money was owed to the Royal Bank of Scotland. He was knighted in 1942 for his contribution to the war effort. In 1946 along with Sir Roy Fedden he played a major role the establishment of the College of Aeronautics at Cranfield, and was chairman of its governing body until his death. Page was awarded the Ludwig Prandtl Ring from the Deutsche Gesellschaft für Luft und Raumfahrt (German Society for Aeronautics and Astronautics) for "outstanding contribution in the field of aerospace engineering" in 1960. He died on 21 April 1962 in Grosvenor Square, Westminster, London at age 76. The house in Grosvenor Square where Handley Page lived, No. 18, now bears a blue plaque. In 1987, Handley Page was inducted into the International Air & Space Hall of Fame at the San Diego Air & Space Museum. A road named Sir Frederick Page Way has been created in BAE Systems' Enterprise Zone at the site of the old Samlesbury Aerodrome.