Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француздық мысық тұқымы
French breed of cat
Шартр – Франциядан шыққан сирек мысық тұқымы, және оны әлемнің көптеген тізілімдері мойындайды. Шартр ірі және бұлшықетті (кобби деп аталады), салыстырмалы түрде қысқа, жіңішке сүйекті аяқ-қолдары және өте жылдам реакциясы бар. Олар көк (күміс сұр) түсті, суға төзімді, қысқа қылды, екі қабатты жүнімен танымал, олардың құрылымы көбінесе сәл қалың (көбінесе қой терісі сияқты "үзілістер" байқалады) және апельсин немесе мыс түсті көздерімен ерекшеленеді. Шартр мысықтары "күлімсіреуімен" де белгілі; бас құрылымы мен үшкір тұмсығының арқасында олар көбінесе күлімсірегендей көрінеді. Шартрлар тамаша аңшылар және шаруалар тарапынан жоғары бағаланады. Француздық тұқымдық мысықтардың ресми атының бірінші әрпі оның туған жылын көрсетеді. Бір жылы туған барлық Шартр мысықтарының ресми есімдері бір әріппен басталады. Кодты әріптер жыл сайын K, Q, W, X, Y және Z әріптерін өткіріп, әліпби бойынша ауысады. Мысалы, 2021 жылы туған Шартрдың ресми аты S әрпімен басталады.
The Chartreux is a rare breed of cat from France, and is recognised by a number of registries around the world. The Chartreux is large and muscular (called cobby) with relatively short, fine boned limbs, and very fast reflexes. They are known for their blue (silver grey) water resistant short hair double coats which are often slightly thick in texture (often showing "breaks" like a sheepskin) and orange or copper coloured eyes. Chartreux cats are also known for their "smile"; due to the structure of their heads and their tapered muzzles, they often appear to be smiling. Chartreux are exceptional hunters and are highly prized by farmers. As for every French cat with a pedigree, the first letter of the official name of a Chartreux cat encodes the year of its birth. All Chartreux born in the same year have official names beginning with the same letter. The code letters rotate through the alphabet each year, omitting the letters K, Q, W, X, Y, and Z. For example, a Chartreux born in 2021 would have an official name starting with the letter S.
Тарих
Шартр мысығы алғаш рет 1558 жылы Жоахим дю Беллэйдің «Vers Français sur la mort d'un petit chat» атты өлеңінде еске алынады, ол «кішкентай мысықтың өлімі туралы француз өлеңі» деп аударылады. 1747 жылы Жан Батист Перронноның «Магдалин Пинселуп де ла Гранж» картинасында шартр мысығының тағы бір суреті бейнеленген, онда мысық үй жануары ретінде сомдалған, сол кезде бұл өте сирек кездесетін жағдай еді. Шартр мысықтарының Францияға картуздық монахтар әкелген мысықтардан тарағаны туралы әңгіме бар. Олар Гренобль қаласының солтүстігінде орналасқан Шартр тауларындағы орденнің бас монастыры – Гранде Шартрде өмір сүрген. Алайда 1972 жылы Гранде Шартр монастырының басшысы монастырь архивінде шартр мысығына ұқсас мысық тұқымын монахтар қолданғаны туралы жазбалардың жоқтығын мәлімдеді. Сонымен қатар, шартр мысықтарының ата-тегі қазіргі Сириядан келген жабайы тау мысықтары болған деген де әңгіме бар, оларды 13 ғасырда Францияға оралған крестшілер әкелген, олардың көпшілігі картуздық монахтар орденіне қосылған. Бұл тұқым туралы алғашқы құжатталған мәліметті 18 ғасырда француз табиғаттанушысы Буффон берген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл тұқым қатты азайды және екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жабайы түрлері көрінбеді, тек мүмкін Белль-Иль-ан-Мерде Легер әпкелері ең жақсы мысықтарды өсіре бастағаннан басқа. Кейіннен еуропалық мысықтарды ұнататын селекционерлердің біріккен күш-жігері шартр мысықтарының жоғалуына жол бермеді. Алғашқы шартр мысықтары 1971 жылы Калифорния штатының Ла-Холла қаласынан келген Хелен мен Джон Гамон арқылы АҚШ-қа әкелінді. 1987 жылы Cat Fanciers' Association (CFA) шартр мысығы тұқымын чемпиондық дәрежеге көтерді. 2007 жылдың мәліметі бойынша Солтүстік Америкада екі оннан да аз белсенді шартр мысығы селекционерлері бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, шартр мысықтарының белгілі иелері француз жазушысы Колетт, Шарль Бодлер және Франция президенті Шарль де Голль болды.
The Chartreux is mentioned for the first time in 1558 by Joachim du Bellay in a poem entitled Vers Français sur la mort d'un petit chat, or "French verse on the death of a small cat" in English. There is another representation of a Chartreux in 1747 in the Jean Baptiste Perronneau's painting Magdaleine Pinceloup de la Grange, into which the cat is painted as a pet, quite rare for the time. There is a legend that the Chartreux are descended from cats brought to France by Carthusian monks to live in the order's head monastery, the Grande Chartreuse, located in the Chartreuse Mountains north of the city of Grenoble. But in 1972, the Prior of the Grande Chartreuse denied that the monastery's archives held any records of the monks' use of any breed of cat resembling the Chartreux. Legend also has it that the Chartreux's ancestors were feral mountain cats from what is now Syria, brought back to France by returning Crusaders in the 13th century, many of whom entered the Carthusian monastic order. The first documented mention of the breed was by the French naturalist Buffon in the 18th century. The breed was greatly diminished during the first World War and wild populations were not seen after World War II, except perhaps in Belle Île en Mer where the Léger sisters started breeding the best subjects. A later concerted effort by European cat fanciers breeders kept the Chartreux from extinction. The first Chartreux were brought to the U. S. in 1971 by Helen and John Gamon of La Jolla, California. In 1987, the Cat Fanciers' Association (CFA) advanced the Chartreux breed to championship status. There are fewer than two dozen active Chartreux breeders in North America as of 2007. Historically, famous Chartreux owners include the French novelist Colette, Charles Baudelaire and the French president Charles de Gaulle.
Тендерлік
Шартр мысықтары көбінесе үндемейді, сирек ғана мияулап немесе жылайды, ал кейбіреулері тіпті мүлдем дауыссыз болады. Олар өте байқампаз және ақылды, кейбір шартр мысықтары радионың қосу/өшіру түймелерін басқаруды және экран есіктерінің құлпын ашуды үйренеді. Олар ересекке жетуіне шамамен екі жыл уақыт керек. Шартр мысықтары ересек болғаннан кейін де ойнақы болып қалады, ал кейбіреулерін иттер сияқты кішкентай заттарды әкелуге үйретуге болады. Шартр мысықтары балалармен және басқа жануарлармен жақсы тіл табысады. Олар агрессивті емес, мейірімді, саяхаттауды жақсы көреді және әдетте өте денсау болады. Шартр мысықтары әдетте үйдің бір мүшесімен жақын байланыс орнатады, олардың жанында болуды артық көреді (көбінесе сүйікті адамынан бөлмеден бөлмеге еріп жүреді), бірақ үйдің басқа мүшелеріне де мейірімді және сүйіспеншілікпен қарасады.
Chartreux cats tend to be quiet, rarely making noises such as meowing or crying, and some are even completely mute. They are quite observant and intelligent, with some Chartreux learning to operate radio on/off buttons and to open screen door latches. They take about two years to reach adulthood. Chartreux cats are playful cats well into their adult years; some can be taught to fetch small objects in the same manner as a dog. Chartreux are good with children and other animals. They are non aggressive, affectionate, good travelers and generally very healthy. Chartreux tend to bond with one person in their household, preferring to be in their general vicinity (often following their favoured person from room to room), though they are still loving and affectionate to the other members of the household.
Танымал мәдениетте
Әлемдегі ең ірі джаз фестивалі – Монреаль халықаралық джаз фестивалінің талисманы, Монреальдегі Сент-Кэтрин көшесінің құрметіне "Сте-Кэт" деп аталған көк түсті Шартрё мысығы. Грис Грис, Шарль де Голльдің мысығы, оның ізінен бөлмеден бөлмеге еріп жүреді. Француз жазушысы Колетт өзінің Шартрё мысықтарының бірін "La Chatte" және "Les Vrilles de la Vigne" кітаптарының басты кейіпкері етіп жасады.
The mascot of the world's largest jazz festival, the Montreal International Jazz Festival, is a blue Chartreux affectionately named 'Ste Cat' after the festival's hub, Sainte Catherine Street in Montreal. Gris Gris, Charles de Gaulle's cat, followed him from room to room. French writer Colette made one of her Chartreux the heroine of her books La Chatte and Les Vrilles de la Vigne.