Кіріспе

Бланка Наваррлық (; шамамен 1331 – 5 қазан 1398) – француз ханшайымы және Эвр үйінің мүшесі (Капе үйінің тармағы) ретінде Наварр инфантасы, сондай-ақ 29 қаңтардан 22 тамызға дейін 1350 жылға дейін неке арқылы Франция королевасы болды. Бланш д’Эвреу Франция тағының мұрагері Нормандия герцогы Жанның келіні болуға тиіс еді – оның бірінші әйелі соңғы кезде қара өлімнен қайтыс болған, бірақ ол ақырында оның әкесі, Франция королі Филипп VI-ға үйленді. Олардың некесінен кейін бірнеше ай өткен соң француз королі мерзімінен бұрын қайтыс болды және Бланка жесір қалды. 1351 жылы қайтыс болғаннан кейін туған қызынан соң Бланка Кастилия королі Петрге қайта үйленуден бас тартты және қайтыс болған күйеуінің берген үлкен иеліктеріне зейнетке шықты. Жесір болғанына қарамастан, ол 1354 жылы өзінің ағасы Наварра королі Карл II-ні Франция королі Жан II-мен келістіруге тырысып, маңызды рөл атқарды. 1389 жылы ол Франция королі Карл VI-ның әйелі Бавариялық Изабелланың тәж кию рәсімін ұйымдастырды.

Өмір

1331 жылы туған Бланша – король Филипп III және королева Жанна II Наварраның үшінші қызы; әкесі мен анасы тарапынан оның тегі Капе үйіне жатады. 1335 жылдың 19 тамызында Бланша Венуа дофині Хумберт II-нің жалғыз ұлы және мұрагері Андрейге құда түсті, бірақ екі айдан кейін ол қайтыс болғандықтан бұл жобадан бас тартылды. Содан кейін, 1340 жылдың 15 наурызында Бланша мен Луи Мале арасында неке шарты жасалды, ол Фландрия графы Луи I-нің жалғыз ұлы және мұрагеріне Наварра инфантасы үшін 50 000 ливр төлеуді көздеді. 1347 жылдың 6 маусымында Луи Мале Брабант герцогы Иоанн III-нің қызы Маргаритаға үйленгендіктен бұл келісім күшін жойды. Соңында, 1345 жылдың 1 шілдесінде, әлі де Фландрия мұрагерімен ресми құда болған күйінде, Бланша мен Кастилия королі Альфонсо XI-нің ұлы және мұрагері Петр арасында неке шарты жасалды. Дегенмен, Кастилия сарайы одан тез бас тартып, Англия королі Эдуард III-нің қызы Жоаннамен некелесуге басымдық берді.

Патшалық

1350 жылғы 29 қаңтарда Брие-Конте-Роберде Бланша өзінен қырық жыл үлкен Франция королі Филипп VI-ға үйленді. Алғашқыда ол Франция тағының мұрагері Нормандия герцогы Жанға үйленуге ниеттенген. Алайда, король Филипп VI оның сұлулығына тәнті болып, оның орнына үйленуге шешім қабылдады; осылайша ол замандастары арасындағы ең әдемі ханшайым ретінде танылып, «Сұлу даналық» лақап атын алды. Нормандия герцогы Бланшаның туысы Иоанна I, Овернь графинясына үйленген еді. Хроникер Жан Ле Белдің айтуынша:

Патшалықта тараған қара өлім салдарынан, жаңа Франция патшайымы тойдан кейін таж кигізілген жоқ. Бланшаның король Филипп VI-мен одағы алты ай ғана созылды, одан кейін король 1350 жылғы 22 тамызда күрт қайтыс болды. Кейбір деректерде, корольдің қайтысына себеп, некелік міндеттерін үнемі орындаудан туған шаршаңқылық болған деседі. Бланша қайтыс болған күйеуінен жүкті болғаннан кейін, 1351 жылғы мамыр айында қызы Жоанна дүниеге келді. Король Филипп VI-ның қайтысы туралы жарияланғаннан кейін, Папа Клемент VI Кастилия мен Франция патшалықтары арасындағы байланысты нығайту мақсатында Бланшаның бұрынғы күйеуі Кастилия королі Петрмен қайта үйленуді қарастырды. Бұл мәселе бойынша Толедо архиепископы Гил Альварес Каррильо де Альборнос және Сантьяго-де-Компостела архиепископы Педромен кеңескеннен кейін, Папа 1350 жылғы 5 қазанда Бланшаның ағасы, Наварра королі Карл II-ге хат жолдады. Бланшаның жүктілігіне байланысты неке жоспары уақытша тоқтатылды, бірақ Папа босанғаннан кейін үйленуге уәде берді. Алайда, Бланша екінші некеге келіспеді және тіпті «Франция королевалары қайтадан үйленбейді» дегенді айтқан деседі. Папа табандылықпен 1352 жылғы наурызда Бланшаның әкесінің қарындасы, сондай-ақ Францияның бұрынғы патшайымы Жанна де Эврюге хат жолдап, оның шешімін өзгертуге тырысты, бірақ Филипп VI-ның жесірі Папаның ұсынысын қабылдамады.

Зейнеткерлік

Жесір қалғаннан кейін Бланш күйеуі оған ерлік жер ретінде берген Гизор қаласының жанындағы Неуфль-Сен-Мартин резиденциясына көшті. Ол қызы Жоаннаның тәрбиесіне өте көп көңіл бөлді. Жоаннаның Арагон королі Петр IV-нің ұлы және мұрагері, Жерона герцогы Инфанте Джонмен жасаған неке шарты 1370 жылғы 16 шілдеде қол қойылды. Айынышты жағдай, ханшайым 1371 жылғы 16 қыркүйекте Перпиньянға тойға бару жолында Безиерде қайтыс болды. Бланш зейнетке шыққаннан кейін де Франция королі Жан II сарайына уақытында оралып, оны өзінің ағасы, Наварра королі Карл II-ге жақындатуға тырысты. Сонымен, 1354 жылғы 8 қаңтарда Шарль де ла Серданың қазасынан кейін, ол француз монархын сол жылғы 22 ақпанда Наварра королімен Манте шартын жасасуға көндірді. Бланш Франция королі Карл VI билігі тұсында зор ықпалға ие болды. 1380 жылғы 2 қазанда ол Пале-де-ла-Ситеде жас монархтың регенттігінің аяқталғаны туралы жариялауға қатысты, ал 1385 жылғы 18 шілдеде Крейде оның жаңа әйелі Бавариялық Изабелланы қарсы алды. Бланш жаңа патшайымға француз сарайының дәстүрлері мен әдеп-ғиымын үйрету міндеті жүктелді. 1389 жылғы 22 тамызда ол Париж қаласына королева Изабелланың салтанатты кіруін ұйымдастырды, ол ертесіне өтетін тәж кигізу рәсіміне дайындық болды. Париждегі Нотр-Дам соборындағы тәж кигізу рәсімінде Бланш өзінің туысы, Франция ханшайымы Бланшпен бірге болды, ол Франция королі Карл IV және Эвре Жуаннаның кіші қызы, Орлеан герцогинясы еді. Осы рәсімнен кейін Бланш Неуфль-Сен-Мартинге қайтып, 1398 жылғы 5 қазанда 67 жасында дүние салды. Ол қызының қасына Сент-Дени базиликасындағы корольдік қабірстанға жерленді. Оның қабірі, көптеген басқа патшалар қабірлері сияқты, 1793 жылғы 17 қазанда революционерлер тарапынан қиратылды.

Әдебиетте

Бланш де Наварра – Морис Дрюонның «Адалдықтан адасқан патшалар» тарихи сериясындағы екінші дәрежелі кейіпкер. Ол жетінші және соңғы томда, «Патша Францияны жоғалтқанда» деген атпен пайда болады. Автор оны былай сипаттайды: