Кіріспе

Ірі теңіз шымтезегі Bursatella leachii – теңіз шымтезегі тұқымдасына (Aplysiidae) жататын, «жапырылған» немесе «шұбар» теңіз шымтезегі деп аталатын теңіз моллюскасы. Оның таралу аймағы дерлік пантропикалық – Жерорта теңізінен Кариб теңізіне дейін, бірақ Тынық мұхитының орталық және шығыс бөліктерін қоспағанда. Ұзақ планктондық дернәсіл кезеңі мен қысқа өмірлік циклы оған жаңа аумақтарды мекендеуге және қоректік заттар жеткілікті болған жағдайда саны күрт өсуге мүмкіндік береді.

Тарату

Бұл түр басқа теңіз шымшықтарына қарағанда кеңірек таралған, Атлантика мұхитының Оңтүстік Африкаға дейінгі жағалау аймақтарында және Үнді-Батыс Тынық мұхитының бір бөлігінде кездеседі. Кариб теңізінен Жапонияға дейін 20 000 км-ге созылған тропикалық суларда таралғанмен, Орталық және Шығыс Тынық мұхитында табылмайды. Атлантика және Үнді-Тынық мұхитындағы популяциялардың Оңтүстік Африканың төңірегіндегі Агульхас ағыны арқылы үзіліссіз байланыста болуы мүмкін деген гипотеза бар, бұл екі популяция арасындағы генетикалық реттіліктегі шағын айырмашылықты түсіндіреді. Алғашқыда Жерорта теңізінің шығысында табылғандықтан, бұл түрдің Қызыл теңізден Суэц каналы арқылы келгені болжалды, бірақ генетикалық зерттеулер Жерорта теңізі мен Атлантика популяцияларының гаплотиптері дерлік бірдей екенін көрсетті, яғни түр Атлантикадан келген болуы мүмкін. Жерорта теңізіне басып кірген көптеген түрлер сияқты балласт суымен әкелінген емес, B. leachii, климаттың өзгеруіне байланысты теңіз бетінің температурасы Гибралтар бұғазына кіруге бұрынғыдай кедергі келтірмейтін болғандықтан, табиғи жолмен келген болуы ықтимал.

Сипаттама

Bursatella leachii жасыл немесе көгілдір қоңыр түсті. Оның кең және қысқа басы бар. Оның мантиясы папиллялармен (саусаққа ұқсас өскіндермен) жабылған, бұл оған тікенді көрініс береді. Мантия қара дақтар мен жасыл аймақтардағы көк көзшелер (оцелли) бар желі тәрізді үлгіге ие. Ол кең аяғымен баяу қозғалады. Қысқа, өткір құйрығы бар. Қысқа параподиялар (ет тәрізді, қанат тәрізді өскіндер) артқы жағынан біріккен. Көрсетілген ең үлкен ұзындығы – 120 мм.

Экология

Бұл түр әдетте қорғалған теңіз шығанақтары мен эстуарийлерде, таяды аймақтарында кездеседі, су астындағы аймақта және кем дегенде 10 метр тереңдікте таралған. Ол лайлы немесе құмды түбінде азықтанатын бентос детритивтерінің бірі. Бұл теңіз қоянды тығыз жиынтықтарда немесе жалғыз-жалғыз кездестіруге болады; ол тәуліктік ритмді сақтайды, күн батқанда топтасып, таңертең тарап кетеді. Бұл үлгілер тұтқын жағдайында да байқалады, көбейтіну көбінесе таңертең, ал тамақтану – түстен кейін жүзеге асады. Бұл түр ұзын, жасыл жіп тәрізді түйіндер түрінде жұмыртқа таспаларын салады. Жұмыртқадан шыққаннан кейін велигер дернәсілдері тез өсіп, 15 күнде толық өлшемге жетеді және 19 күнде ересек нысанына айналады (теңіз құрттары үшін ең қысқа дернәсіл кезеңі), бірақ үш айға дейін планктон ретінде тіршілік ете алады. Дернәсілдер цианобактерияларда метаморфозға ұшырайды, 1-2 күнге созылады және 2,5-3,0 мм ұзындыққа жеткенде қабығын тастайды. Ересектер салыстырмалы түрде жылдам өседі және жұмыртқадан шыққаннан кейін 2 немесе 3 айда жетіледі.