Кіріспе

Үлкен қаламен шектес кішігірім муниципалитет. Сателлит қаласы немесе спутниктік қала – үлкен қалалық аймақтың құрамына (немесе шетінде) кіретін және аймақтық халық пен жұмыспен қамту орталығы қызметін атқаратын кішігірім муниципалитет немесе елді мекен. Ол қарапайым қала шеттерінен, бөлімшелерден және әсіресе тұрғын үйлерден тұратын қауымдастықтардан өзгешелігі – оның тұрғындарының қажеттілігін қамтамасыз ететін жұмыс орындарының жеткілікті болуында. Теориялық тұрғыдан алғанда, ол үлкен қалалық аймақтан тыс дербес қауымдастық болуы мүмкін. Дегенмен, ол қалалық аймақтың бір бөлігі ретінде жұмыс істейді және жоғары деңгейдегі тұрғындардың қаладан шығуы мен жұмыскерлердің қалаға келуі сияқты қарым-қатынастарды бастан кешіреді.

Жер серігі қалалары мен басқа елді мекендер

Спутниктік қалалар келесі ұқсас даму үлгілерінен өзгеше және кейде олармен шатастырылып жатады.

Қала маңы

Спутник қалалар қала маңындағы елді мекендерден өзгешелігі, олардың өздеріне тән жұмыс орындары, тұрақты жұмыспен қамтылған азаматтар тобы және орталық мегаполистен ерекше мәдени мүмкіндіктері бар, сондай-ақ тәуелсіз әкімшілік басқаруымен басқарылады. Спутник қалалар жатақ емес.

Шекаралық қалалар

Спутниктік қалалар шеткі қалалардан өзгеше, олар үлкен жұмыспен қамту базасы мен мәдени мүмкіндіктері бар қала маңында орналасқан. Спутниктік қалалардың нағыз тарихи орталығы, дербес муниципалдық билігі болуы керек, ірі мегаполистік ядромен байланысуға дейін қала ретінде қалыптасқан және оларды орталық қаладан шалғайлатып, ауылдық жер белдеуімен қоршалған болуы тиіс. Теориялық тұрғыдан алғанда, спутниктік қалалар да, шеткі қалалардың кейбір түрлері де ірі мегаполистерден тыс дербес қауымдастықтар болып қалыптасқан (және бұрын солай болған), бірақ ірі мегаполистің қала маңына қарай кеңеюіне байланысты бір-бірімен байланысты болды. Дегенмен, шеткі қалалар өз билігіне ие болуы және спутниктік қалалармен көптеген қасиеттері ортақ болғанымен, олар негізгі қаламен физикалық жағынан тығыз байланысты және егер олардың ірі көршісінің қала маңы кеңеймегенде, қазіргі түрінде болмас еді. Шеткі қалалар – метрополитен аймағындағы белсенділік орталықтары, емес, кіші метрополитендер. Көбінесе ірі көршілеріне жақын немесе байланысты және/немесе өз тарихи орталығы бар кейбір спутниктік қалалар шеткі қалалардың қала сыртындағы түріне де жатуы мүмкін, бірақ бұл терминдер мағынасы бір емес.

Көп полярлы қалалар

Кейбір жағдайларда ірі мегаполистерде шамалас маңызға ие бірнеше орталықтар болады. Мұндай көпполярлы қалаларды көбінесе "екі қала" деп атайды. Көпполярлы қалалар спутниктік қалалардан мынадай ерекшеліктерімен көзге түседі: спутниктік қалалар өздері орналасқан ірі орталық қалаға қарағанда әлдеқайда кем маңызды, ал көпполярлы қалалардың түрлі түйіндерінің маңыздылығы бір-біріне жақын. Спутниктік қалалар көбінесе орталық қаладан ауылдық немесе қала маңындағы кең аумақпен бөлінеді, ал егіз қалалар физикалық тұрғыдан толыққанды біріккен болуы мүмкін. Мысалы, Техас штатындағы Форт-Уорт қаласы Даллас қаласының егізі болып саналады, себебі Форт-Уорт Далласқа қарағанда кішірек болғанымен, пропорционалды түрде жақын орналасқан және физикалық жағынан біріккендіктен, спутник емес, егіз деп есептеледі. Дегенмен, Техас штатындағы Уэко қаласы екі қаланың да спутнигі болып табылады. Жалпы айтқанда, бір бірімен байланысқан қалалардың біреуі екіншісінің спутнигі емес, егіз қалалар ретінде қарастырылуы керек.

Қалалық аудандар

Сатылдық қалалар – ірі қалалардың шетінде орналасқан кішкентай метрополиялық аймақтар. Сатылдық қалалар кейде ірі метрополияның құрамына, ал кейде толығымен тәуелсіз деп есептеледі. АҚШ-та сатылдық қалалар көбінесе (бірақ әрдайым емес) ірі мегаполиспен біріктірілген жалғыз Біріктірілген Статистикалық Аймақтағы тәуелсіз Метрополитендік Статистикалық Аймақтар ретінде тізімделеді.

Сыртқы бұйымдар

Грэхам Ромейн Тейлор, "Спутник қалалары. Өнеркәсіптік қала маңындағы аудандарды зерттеу". Бергер, А. С. (1978). Қала: қалалық қоғамдастықтар және олардың проблемалары. Дубук, Айова: Браун. Карпентер, Н. (1931). Қалалық өмірдің әлеуметтануы. Лонгманның әлеуметтік ғылымдар сериясы. Нью-Йорк: Лонгманс, Грин және Co.