Кіріспе

1719 жылы Исаак Уоттс жазған Рождестволық ән

"Joy to the World" – ағылшын Рождестволық әні. Оны 1719 жылы ағылшын пасторы және ән жазушы Исаак Уоттс жазған, ал оның мәтіні 98-ші псалом мен Жаратылыстың 3-ші кітабының христиандық түсіндірмесі болып табылады. Әдетте, бұл ән американдық композитор Лоуэлл Мейсонның 1848 жылғы әдемілеуімен орындалады. 20-шы ғасырдан бері "Joy to the World" Солтүстік Америкада ең көп жарияланған Рождестволық ән болып келеді. 2009 жылдың желтоқсанына дейін, Солтүстік Америкадағы 1387 ән жинағында жарияланғаны анықталды, деп хабарлайды Солтүстік Америкалық ән кітабының сөздігі.

Шығу тегі

"Joy to the World" әнін ағылшын дін қызметкері және ән жазушы Исаак Уоттс жазды, ол 98-ші Забур мен Жаратылыс кітабының 3-тарауының христиандық түсіндірмесіне негізделген. Ән алғаш рет 1719 жылы Уоттстың "Дәуіт Забурлары: Жаңа өсиет тілінде бейнеленген, христиан мемлекеті мен құлшылығына қатысты" атты жинағында жарияланды. Бұл парафраз Уоттстың Христиандық түсіндірмесі болып табылады. Сондықтан ол 98-ші Забурдың әртүрлі тақырыптарына бірдей мән бермейді. Бірінші және екінші шумақтарында Уоттс Патшаның келуіне көк пен жердің қуанын білдіреді. Уоттс бұл әнді бастапқыда Рождество әні ретінде жазбаған, себебі оның мәтіні Исаның бойжеткен қызбен туғандығын емес, Мәсіхтің екінші келуін көрсетеді. Үшінші шумақ, Забур мәтініне емес, Жаратылыс 3:17–19-ға сілтеме жасайтын аралық, күнә патшалығына қарсы Мәсіхтің жеңісті құт-берекесі туралы айтады. "Қарғысқа ұшыраған жерге дейін" деген сөз тіркесінің шаттықпен қайталануы кейбір ән жинақтарынан осы шумақты алып тастауға себеп болды. Бірақ бұл жол Уоттстың Забурды түсіндірген Жаңа өсиет көздері арқылы түсінілгенде қуанышты мағынаға ие. Төртінші шумақ Мәсіхтің халықтар үстінен билік етуін жұртқа жеткізеді. Халықтар Құдайдың Израиль халқына көрсеткен адалдығының арқасында әлемге құтқару келгендігіне қуанып тойтастайды.

Музыка

Уоттстың 1719 жылғы алғы сөзінде өлеңдер "Ескі Забур кітабының әуендеріне сәйкес келеді" делінеді және "Жалпы әуендерге Жалпы өлшем" деген нұсқау берілген. "Ескі Забур кітабы" Плейфордтың 1677 жылғы басылымын білдіре ме, әлде басқасын ма, бұл нақты емес. Стернхольд пен Хопкинстің "ескі нұсқасы" және Тейт пен Брейдидің "жаңа нұсқасы" сол кезде таралған. XVIII ғасырдың соңында "Дүниеге қуаныш" әні бірнеше рет музыкамен бірге басылып шықты, бірақ әуені бүгінде жиі қолданылатын әуенмен ешқандай қатысы болмады. Бүгінде әдетте қолданылатын әуен 1848 жылы Лоуэлл Мейсонның "The National Psalmist" (Бостон, 1848) басылымынан алынған. Бұл әуеннің бүгінгі күйі мен бүгінгі мәтіні Мейсонның 1839 жылғы "Заманауи Забуршы" кітабында жарияланған. Ол "Антиохия" деп аталған және Генделге жатқызылған. Музыкалық тұрғыдан алғанда, "Дүниеге қуаныш" әнінің алғашқы төрт нотасы Генделдің "Мессиясынан" (1742) "Бастарыңды көтеріңдер" хорының алғашқы төртеуімен бірдей, ал үшінші жолда Генделдің "Мессиясынан" тағы бір шығармада кездесетін ариозо, "Жыныстырыңдар" сияқты. Осының салдарынан және Мейсонның Генделге сенгендігін ескере отырып, Генделдің "Мессиясы" "Дүниеге қуаныш" әніне қаншалықты әсер еткені туралы көптен бері пікірталас болып келеді. Мейсон Генделдің музыкасын өте бағалаған және зерттеген адам болғандығы белгілі, тіпті 1827 жылы Бостонның Гендел және Хайдн қоғамының президенті болды және олардың редакторы болды. Дегенмен, "Мессия" мен "Дүниеге қуаныш" арасындағы ұқсастықтар бүгінгі Гендел зерттеушілері тарапынан 'жай ғана сәйкес келу' деп есептеледі. Сонымен қатар, 1830-шы жылдардың басында "Антиохия" әуеніне ұқсас бірнеше әуендер табылды, олардың ең ертесі 1832 жылы "Жыныстырыңдар" деген атпен жарияланды (бұл Генделдің "Жыныстырыңдар" әніне сілтеу болуы мүмкін). Бұл Мейсонның "Антиохия" әнінің алғашқы басылымынан кем дегенде төрт жыл бұрын жасалды. 1830-жылдардың басындағы басқа басылымдар бұл әуен Мейсон өзінің аранжировкасын жариялағанға дейін біраз уақыт бойы болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Томас Хоукс 1833 жылы "Жыныстырыңдар" әнін өзінің "Әндер жинағында" жариялады. Онда автор аты көрсетілмеген, бұл оның көне екенін көрсетеді. Джон Уилсонның 1986 жылғы мақаласы "Антиохияның" 1833 жылғы "Жыныстырыңдар" әнімен және оған байланысты Уэслидің "Ой, қуанышты дыбыс" әнұранымен тығыз ұқсастығын көрсетті. Дегенмен, бұл әуен Мартин Лютердің "Vom Himmel hoch da komm ich her" рождестволық хорынан бұрын пайда болған деген дәлел жоқ, ал "Антиохия" оның кеңейтілген түсіндірмесі болып көрінеді. Осы ұқсастық "Дүниеге қуаныш" әнінің Рождестволық ән ретінде кеңінен таралғанына ықпал еткен болуы мүмкін. Тринити хорының нұсқасы 1911 жылы өте танымал болды. 2009 жылдың желтоқсанына қарай "Дүниеге қуаныш" Солтүстік Америкада ең көп басылған Рождестволық әнұран болды.