Кіріспе

Рождество әні – Рождество тақырыбындағы ән немесе гимн, дәстүрлі түрде Рождество күнінің өзінде немесе Рождество мерекесі кезеңінде орындалады. «Ноэль» термині кейде қолданылады, әсіресе француздық шығу тегі бар әндерге қатысты. Рождество әндері Рождество музыкасының кеңірек санатының бір бөлігі болып есептелуі мүмкін.

Тарих

Алғашқы белгілі Рождестволық әндер 4 ғасырдағы Римге жатады. Милан архиепискобы Амвросийдің Veni redemptor gentium сияқты латын әндері Ариандыққа қарсы Инкарнация туралы теологиялық ілімнің қатаң тұжырымдамалары болды. Испан ақыны Пруденцийдің (413 ж. ө. ) жазған "Corde natus ex Parentis" ("Әке жүрегінен туылған") әні кейбір шіркеулерде бүгінге дейін орындалады. 9-10 ғасырларда Солтүстік Еуропаның монастырларында Рождестволық реттік (немесе проза) енгізіліп, Бернард Клервоның басшылығымен рифмаланған шумақтар ретіне айналды. 12 ғасырда Париж монахы Адам Сен-Виктор халық әндерінен музыкалық үлгілер алды, дәстүрлі Рождестволық әнге жақын нәрсені ұсына отырып. 13 ғасырда Францияда, Германияда және әсіресе Италияда Ассизидің Францискісінің ықпалымен, аймақтық тілдерде Рождестволық әндердің күшті дәстүрі қалыптасты. Ағылшын тіліндегі Рождестволық әндер алғаш рет 1426 жылы Шропшир капелланы Джон Одлидің еңбегінде кездеседі, ол жиырма бес "Cristemas caroles" тізімдейді, олар, әдетте, үйден үйге баратын 'wassailers' тобымен орындалған. Қазіргі әндер, негізінен, егін жинау және Рождество сияқты мерекелерде орындалатын қоғамдық әндер ретінде пайда болды. Кейін ғана әндер шіркеуде орындала бастады және Рождествомен байланыстырылды. Көптеген әндер Piae Cantiones жинағында жарияланды, ол 1582 жылы алғаш рет жарық көрген ортағасырлық латын әндерінің жинағы. Осы кітапта "Христос Рождество күні дүниеге келді", "Жақсы христиандар, қуаныңдар" және "Жақсы король Вацлав" сияқты ерте латын әндерін табуға болады. "Adeste Fideles" ("О, сендердің баршаң сенімділерің") 18-шы ғасырдың ортасында қазіргі түрінде пайда болды, бірақ сөздері 13-шы ғасырда пайда болған болуы мүмкін. Әннің шығу тегі даулы. Реформациядан кейін каролдар протестанттық шіркеулердің беделі артқан елдерде танымал болды (Мартин Лютер сияқты белгілі реформаторлар каролдарды жазып, оларды құлшылықта қолдануға шақырды). Бұл лютерандық реформацияның музыканы жылы қабылдауының нәтижесі болды. Англияда пуритандықтардың Рождествоға тыйым салған жылдары Мәсіхтің тууына арналған жартылай құпия діни қызметтер жалғасты, және адамдар жасырын ән-жыр айтты. 19-шы ғасырда Рождестволық ән кітаптарының жарық көргені каролдардың танымалдығын арттырды. "Құдай тыныштықта болсын, мырзалар", "Бірінші Ноэль", "Мен үш кеме көрдім" және "Харк! The Herald Angels Sing" ағылшын антиквары Уильям Сэндистің 1833 жылғы "Рождестволық әндер, ежелгі және заманауи" жинағында кездеседі. Артур Салливан сияқты композиторлар каролдарды қайта танымал етуге көмектесті, және осы кезеңде "Жақсы король Венцелас" және Эдмунд Х. Сирс пен Ричард С. Уиллис жазған Жаңа Англия каролы "Бұл түн ортасында келді" сияқты сүйікті әндер пайда болды. 1871 жылы Генри Рамсден Брамли мен сэр Джон Стайнердің "Рождестволық әндер, жаңа және ескі" еңбегі Виктория дәуіріндегі Ұлыбританияда әндердің қайта жаңғыруына маңызды үлес қосты. 1916 жылы Чарльз Льюис Хатчинс "Carols Old and Carols New" атты ғылыми жинағын жариялады, ол қысқа мерзімді басылымнан зардап шекті және сондықтан бүгінгі күні сирек қол жетімді. 1928 жылы Оксфорд Университетінің баспасында (OUP) алғаш рет жарық көрген "Оксфордтың Каролдар кітабы" ерекше табысты жинақ болды; Британ композиторлары Мартин Шоу мен Ральф Воган Уильямс, дін қызметкері және жазушы Перси Дирмермен бірге редакциялаған бұл кітап Ұлыбританиядағы хорлар мен шіркеу қауымдарында кеңінен қолданылатын каролдар көзі болды және бүгінге дейін басылып шығарылуда. Карол әндерін орындау 20 ғасырда OUP ағылшын тілді әлемдегі ең танымал ән кітаптарының бірі "Carols for Choirs" басылып шыққанда кеңінен танымал болды. Бұл бестселлерлік серия алғаш рет 1961 жылы жарық көрген және оны Дэвид Уиллкокс пен Реджинальд Жак редакциялаған. Редактор Джон Раттермен бірге құрастырушылар Piae Cantiones сияқты көздерден алынған көптеген каролдарды, сондай-ақ Уильям Уолтон, Бенджамин Бриттен, Ричард Родни Беннетт, Уильям Матиас және Джон Раттер сияқты қазіргі композиторлардың шығармаларын қамтыды. Бүгінде каролдар христиан діни қызметтерінде үнемі орындалады. Кейбір композицияларда діни тақырыпқа қатысты емес сөздер бар, бірақ олар әлі де "карол" деп аталады. Мысалы, 16-шы ғасырдағы "A Bone, God Wot!" әні суға жүзу әніндей болып көрінеді (ішімдік ішу кезінде немесе сыра сұраған кезде орындалады), бірақ Британ кітапханасының Коттон жинағында Рождестволық ән деп сипатталған. Соңғы уақытта 1865 жылы дәстүрлі ағылшын халық әні "Greensleeves" Рождествоға байланысты сөздерге ие болды, ол халықаралық танымал Рождестволық әнге айналды "Бұл қандай бала?". Карол әндерін орындау туралы аз зерттеулер жүргізілді, бірақ 21-шы ғасырдың басындағы Финляндиядағы карол орындаудың аз ғана социологиялық зерттеуі әндердің көздері көбінесе дұрыс түсінілмейтінін және карол орындаудың христиандық сенімдермен байланысты екенін айтудың жөн емес екенін көрсетті, өйткені ол сонымен қатар әртүрлі ұлттық салттарды және жергілікті отбасылық дәстүрлерді сақтауға көмектеседі. Карол орындаудың қазіргі түрі "Dial A Carol" болып табылады, бұл Иллинойс университетіндегі студенттер ұйымдастыратын жылдық дәстүр, онда тыңдаушылар әншілерге телефон арқылы қоңырау шалып, орындауды сұрайды.

Биге арналған күйлер

Карол сөзінің француз тіліндегі "кароль" немесе латын тіліндегі "карула" сөздерінен, яғни дөңгелек би деген мағынадан шыққандығы әлі анық емес.

Музыка

Дәстүрлі түрде, карольдер көбінесе ортағасырлық аккорд үлгілеріне негізделген, және осының арқасында олар өзгеше музыкалық дыбысқа ие болады. "Personent hodie", "Good King Wenceslas" және "The Holly and the Ivy" сияқты кейбір карольдер тікелей орта ғасырларға дейін жетеді және әлі күнге дейін үнемі орындалатын ең ежелгі музыкалық шығармалардың қатарында саналады. Жаңа әндер жазылуда және танымал карольдерге айналуда. Мысалы, Альфред Берт жазған көптеген әндер діни және дүниелік орталарда жиі орындалады, сондай-ақ қазіргі заманғы Рождество карольдерінің ішінде кеңінен танылғандарына жатады.

Дін және литургиялық пайдалану

XIX ғасырдың екінші жартысына дейін көпшілікке таныс болған ән-күйлердің көбі шіркеуде орындалмаған. "Ежелгі және заманауи әндер" (Hymns Ancient and Modern) 1861–1874 жылдары бірнеше ән-күйді қамтыды. "Ағылшын ән-күйлерінің әкесі" атанған Айзек Уоттс "Дүниеге қуаныш" (Joy to the World) әнін жазды, ол Рождествоға арналған танымал әнге айналды, бірақ Уоттс оны тек Рождествода орындау үшін жазбағанына кеңінен сенеді. Чарльз Уэсли кем дегенде үш Рождестволық ән-күйдің мәтінін жазды, олардың ең танымал әні бастапқыда "Харк! Барлық әлем нұрға толып тұр" (Hark! How All the Welkin Rings) деп аталып, кейін "Харк! Періштелер жариялайды" (Hark! the Herald Angels Sing) деп өңделді. Феликс Мендельсонның 1840 жылғы "Festgesang" кантатасынан алынған әуенді Уильям Х. Каммингс Уэслидің сөздеріне бейімдеді. Бұл үйлесім алғаш рет 1861 жылы "Ежелгі және заманауи әндер" жинағында жарияланды. "Тынық түн" (Silent Night) әні Австриядан келген. Ән алғаш рет 1818 жылдың 24 желтоқсанында Оберндорф қаласындағы Николаускирхе шіркеуінде орындалды. Мор бұл мәтінді әлдеқайда ертерек, 1816 жылы жазған, бірақ Рождество қарсаңында оны Груберге әкеліп, шіркеу қызметі үшін әуен мен гитарамен сүйемелдеу жасауды сұрады. Алғашқы ағылшын тіліне аудармасы 1871 жылы методист әндер жинағында жарық көрді.

Алғашқы мысалдар

XIX ғасырдағы антикварлар мұражайларда ертегі күйлерді қайта жаңғыртты. «Британ энциклопедиясының» мәліметінше, шамамен 500-ге жуық күй табылған. Олардың кейбіреулері – уассайлинг әндері, кейбіреулері – ағылшын тіліндегі діни әндер, ал кейбіреулері – латын тілінде, енді біреулері – ағылшын және латын тілдерінің қосылған «макарондық» әндері. Көптеген адамдар латын тілін түсінбегендіктен, бұл әндер шіркеу хорына немесе патша сарайындағы білімді тыңдаушыларға арналған болуы мүмкін деген тұжырымға келуге болады. Бұл ерте макарондық күйлердің ең танымал сақталған мысалы – «Доңыздың басы». XIX ғасырдың басында шіркеу қызметтерінен тыс жерде күй айту дәстүрін Томас Хардидің «Жасыл ағаш астында» (1872) романы көрнекті бейнелейді. Англияда және Польша (kolęda), Румыния (colindă) және Болгария (koledari) сияқты басқа елдерде Рождество күйлері айту дәстүрі бар (бұрын уассайлинг деп аталған), онда әншілер тобы үйден-үйге барады, әр үйдің иесі үшін күй айтады, оларға сыйлықтар, ақша, кішкентай пирогтар немесе тиісті сусындар сыйланады. Осылай жиналған ақша көбінесе қайырымдылыққа жұмсалады. Шіркеуде күй айту 1880 жылғы Рождество қарсаңында Корнуоллдағы Труро соборында басталды (Тоғыз сабақ және күйлер туралы мақаланы қараңыз) және қазір әлемнің барлық шіркеулерінде кездеседі. Шіркеуде орындауға таңдалған күйлерде уассайлинг күйлері болмады, ал «гимн» және «күй» сөздері дерлік бір-біріне ауыстырып қолданылды. Осыған дейін, 1878 жылы Чарльз Фрай басқаратын «Құтқару армиясы» Рождествода күйлерді латунь оркестрімен орындау идеясын енгізді. Күйлерді жеке әншілер орындай алады, бірақ көбінесе үлкен топтар, соның ішінде кәсіби даярланған хорлар да орындайды. Көптеген шіркеулерде күйлер орындалатын арнайы қызметтер бар, әдетте, Мәсіхтің тууы туралы кітаптан оқылатын үзінділермен бірге; бұл көбінесе Кембридж Корольдік колледжіндегі әйгілі Тоғыз сабақ және күйлер фестивалінің үлгісімен жасалады.

Жұлдыз әншілер

Австрия, Бельгия және Германияда Рождество маусымының соңғы мерекесі – Epiphany – жұлдызды әншілермен, үш патша киімін киген балалармен, таяққа бекітілген жұлдызды алып жүреді. Жаңа жылдан 6 қаңтарға дейін үйлерді аралап, балалар діни әндер орындайды және қайырымдылыққа ақша жинайды. Көбінесе оларға қосымша тәттілер немесе ақша сыйлайды.

Австралия, Оңтүстік Африка және Жаңа Зеландия

Австралияда, Оңтүстік Африкада және Жаңа Зеландияда, Рождество күні жаздың ортасы болғандықтан, Рождествоға дейінгі апталарда елдегі қалалар мен кенттерде түнде ашық ауада «Шамшырақтардағы әндер» (Carols by Candlelight) концерттері өткізіледі. Алғаш рет Мельбурнда ұйымдастырылған «Шамшырақтардағы әндер» әр Рождество қарсаңында ел астаналарында және Австралияның көптеген кіші қалаларында және кенттерінде өткізіледі. Концерттерде опера әншілері, мюзикл артистері және эстрада жұлдыздары өнер көрсетеді. Көрермендер жаққан шамдарды ұстап, әйгілілермен бірге әндер шырқайды. Бүгінде Австралияның барлық аймақтарында осындай іс-шараларды шіркеулер, қалалық әкімдіктер немесе басқа да қоғамдық ұйымдар ұйымдастырады. Олар әдетте Рождество қарсаңында немесе Рождествоға дейінгі сенбі немесе жексенбіде өткізіледі. Оңтүстік Африка мен Жаңа Зеландияда да соңғы кезде кішігірім қалаларда өздерінің «Шамшырақтардағы әндер» концерттерін өткізуге бейімділік байқалуда. Уильям Гарнет «Билли» Джеймс (1892–1977) Джон Уилердің Рождество әндеріне музыка жазған (екі азамат та Австралия радио хабарларын тарату комиссиясында жұмыс істеген). Олар Австралияның шөлейттеріндегі ыстық, құрғақ желтоқсан айы, билейтін бролгалар (австралиялық кран) және Австралияға тән басқа да ерекшеліктер туралы айтады.

Канада

"Хурон Каролі" (немесе "Қыс айында болған") – Канаданың Рождестволық гимні (Канаданың ең көне Рождество әні), шамамен 1642 жылы Жан де Бребеуф, иезуит миссионері, Канададағы Хурон тайпасының арасындағы Сент-Мариде жазған.

Финляндия

Орта ғасырлық дәстүрге сәйкес, әр жыл сайын Финляндияның Порвоо қаласында Рождество қарсаңында Рождестволық бейбітшілік жарияланады, осы жергілікті музыкалық топ пен ерлер хоры Рождество әндерін орындайды.

Франция

1535 жылы XVI ғасырдағы "Ça, Bergers, assemblons nous" атты рождестволық ән Жак Картье кемесінде Рождество күні орындалды. 1554 жылы француз рождестволық әндерінің жинағы "La Grande Bible des Noëls" Орлеан қаласында басылып шықты. 1703 жылы Парижде Кристоф Баллард (1641–1715) "Chants des Noëls Anciens et Modernes" атты тағы бір жинақты жариялады. XVIII ғасырға жататын "Les Anges Dans Nos Campagnes" (ағылшын тілінде "Angels We Have Heard On High" деп белгілі) тағы бір танымал француз рождестволық әні. XIX ғасырдың "Cantique de Noël" әні ("Minuit, chrétiens" деп те аталады, ағылшын тілінде "O Holy Night" ретінде белгілі) – тағы бір классикалық туынды. "Dans cette étable" және "Venez Divin Messie" де танымал рождестволық әндер. Француздық дәстүрлі рождестволық әндердің ең танымалдарының бірі – "Il est né, le divin Enfant", ол Прованс аймағынан шыққан.

Германия, Австрия және Швейцария

Ағылшын тілінде танымал кейбір әндер неміс Рождество әндерінің (Weihnachtslieder) аудармалары болып табылады. Пасторальдық Weihnachtslieder кейде Hirtenlieder ("шабандоз әндері") деп аталады. Мартин Лютер "Vom Himmel hoch, da komm ich her" әнін жазды, оны Рождество оқиғасының қойылымы ретінде ойнауға болады. Ол сондай-ақ "Gelobet seist du, Jesu Christ" және "Christum wir sollen loben schon" шығармаларын жазған. "Vom Himmel hoch, o Engel, kommt" әнін Фридрих Шпе 1622 жылы ежелгі әуенге, "Иса мен Мария" туралы қарапайым әнге және бейбітшілікке арнап жазды. Кейінгі екі танымал мысал – Эрнст Аншутц өңдеген неміс халық әні "O Tannenbaum" (О Рождестволық шыршы) және австриялықтар Франц Ксавер Грубер мен Йозеф Мохрдың "Stille Nacht" ("Түн тыныштығы"). "O du fröhliche" әні неміс тілінде бұл екі әннен кейін ең танымал болса керек. Басқа да танымал және көп орындалатын Рождество әндері: "Herbei, o ihr Gläub’gen" ("Adeste fideles" неміс нұсқасы, ағылшынша: "O Come, All Ye Faithful"), Alle Jahre wieder ("Жыл сайын қайтадан"), Es ist ein Ros entsprungen ("Гүл гүлге айналды"), "Leise rieselt der Schnee" ("Тынышпен қар жауады"), "Tochter Zion, freue dich" ("Сион қызы, қуан"), және "Es ist für uns eine Zeit angekommen" ("Бізге уақыт келді"). "Lasst uns froh und munter sein" ("Қуанышты және көңілді болайық"), "Kling, Glöckchen" ("Қоңырау соғылсын"), "Ihr Kinderlein, kommet" ("Келіңдер, балалар") және "Schneeflöckchen, Weißröckchen" ("Кішкентай қар ұсатығы, ақ көйлек") балабақша мен бастауыш мектепте таныстырылған танымал неміс әндері. Ингеборг Вебер Келлерманн неміс Рождество әндері туралы ғылыми кітап жазды, ол сонымен қатар ән жинағы болып табылады.

Әдеттегі

Грек дәстүрі бойынша балалар Рождество, Жаңа жыл және Епифания алдында үшбұрыштармен үйден-үйге барып, "Каланта" немесе "Каланда" немесе "Каланта Кристоугенон" деп аталатын халық әндерін орындайды (бұл сөз римдік календтерден шыққан). Үш үлкен мерекеге арналған жеке-жеке әндер бар, олар сәйкесінше Исаның тууына, Әулие Василийге және Жаңа жылға, сондай-ақ Иордан өзенінде Исаның крещеніесіне және отбасыға тілектерге арналған. Қысқы мерекелік әндерден басқа, көктемгі немесе Ұлы ораза әндері де бар, олар көбінесе "Лазар әндері" деп аталады және Пальма жексенбісіне дейінгі сенбіде Мәсіхтің қайта тірілуінің алғы күні ретінде орындалады, ол бір аптадан кейін тойланады. Ескі заманда ән салып жүрген балаларға кептірілген жемістер, жұмыртқа, жаңғақ немесе тәттілер сияқты жеуге болатын сыйлықтар берілді; 20-шы ғасырда бұл біртіндеп ақшалай сыйлықтарға алмастырылды – жат адамдарға шағын сомадан бастап, жақын туыстарға үлкен сомаларға дейін. Ән салуды сондай-ақ марш түрінде ойнайтын оркестрлер, хорлар, саяхат немесе қайырымдылық үшін қаражат жинауға тырысатын мектеп оқушылары, фольклорлық қоғамдардың мүшелері немесе жай ғана ізгі ниетті адамдар тобы да орындайды. Көптеген халықаралық танымал әндер, мысалы, "Тынық түн" және "O Tannenbaum" грек тіліне аударылып орындалады.

Нұсқалар

Көптеген колядкалар аймақтық сипатқа ие, нақты бір аймақтарда ғана танымал, ал басқаларында белгісіз болып келеді, алайда кейбіреулері екі елде де кеңінен таралған. Соңғыларының мысалдары – Пелопоннес Рождестволық колядкасы "Christoúgenna, Prōtoúgenna" ("Рождество, алғашқы Рождество"), Константинополь Рождестволық колядкасы "Kalēn hespéran, árchontes" ("Кеш жақсы болсын, мырзалар") және Жаңа жылдық колядка "Archimēniá ki archichroniá" ("Айдың біріншісі, жылдың біріншісі"). Ең ежелгі белгілі колядка, көбінесе "Византиялық колядка" деп аталатын (Византия грекше: Άναρχος θεός καταβέβηκεν, Ánarkhos Theós katabébēken, "Бастамасы жоқ Құдай түсті"), тіл білімі тұрғысынан жоғары орта ғасырдың басына, шамамен 1000 жылға дейін сақталып қалған; ол дәстүрлі түрде Понт (қазіргі Орду, Түркия) қаласы Котьорамен байланысты.

Нысан

Көптеген колядкалар шамалы өзгеріспен бірдей үлгіні ұстанады: олар тиісті діни мерекені дәріптеуден басталады, содан кейін үй иесі мен оның әйелі, балалары, шаңырағы мен оның қызметкерлерін мақтауға көшеді, әдетте сыйлық сұрауымен және келесі жылы қайтадан ізгі тілек айту үшін келетініміз туралы уәдемен аяқталады. Колядкалардың көбі декапентасиллабос (15 буынды ямб, 8-ші буыннан кейін кесурасы бар) өлең түрінде жазылған, яғни олардың мәтіні мен әуені оңай алмастырылады. Бұл көптеген жергілікті нұсқалардың пайда болуына әкелді, олардың кейбіреулері өлең, әуен немесе екеуінің де бөліктерінде ұқсас немесе бір-бірімен толысады. Дегенмен, олардың музыкалық әртүрлілігі жалпы алғанда өте кең: мысалы, Эпирден келген колядкалар Балқандағы дрон полифониясындағыдай қатаң пентатоникалық болып табылады және C кларнеттері мен скрипкалармен сүйемелденеді; ал Корфу аралында стиль мандолиналар мен гитаралармен орындалатын гармониялық полифония болып табылады. Жалпы айтқанда, әр колядканың музыкалық стилі сол аймақтың халық музыкалық дәстүріне жақын.

Италия

Италиядағы ең танымал Рождество әні – 1732 жылы Әлифонс Лигуори жазған "Tu scendi dalle stelle".

Филиппин

Филиппинде, басымдықпен католиктер тұратын елдегі Рождество әндері жергілікті, испандық және американдық музыкалық дәстүрлердің әсерін көрсетеді, бұл елдің күрделі тарихын көрсетеді. Ән салып жүрушілер қараша айында басталады, мұнда көбінесе балалар мен жастар қатысады.

Польша

Польшада Рождество әндері өте танымал, олардың тарихы ұзақ, ең көнесі 15 ғасырға дейін немесе одан да ертерек мерзімге жатады. Батыс христиандары Иса Мәсіһті ғибадатханаға әкелу мерекесі ретінде тойлайтын 2 ақпанға дейін Рождество әндерін айту дәстүрі бар.

Румыния

Румыния Социалистік Республикасы кезінде 20 ғасырда Чаушеску үкіметі Рождество әндерін тыйым салған. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейінгі күндері 42 жылдан кейін алғаш рет Рождество әндері орындалды.

Испания мен Португалия

Вилансико (португал тілінде вилансете) – 15 ғасырдың соңынан 18 ғасырға дейін Пиреней түбегінде және Латын Америкасында кең таралған поэзиялық және музыкалық форма. 20 ғасырда вилансиконың танымалдылығы төмендегендіктен, термин тек "Рождество әні" деген мағынаны білдіретін болды. Вилансиконың маңызды композиторлары Хуан дель Энсина, Педро де Эскобар, Франсиско Герреро, Гаспар Фернандес және Хуан Гутиерез де Падилья еді. Испаниядағы танымал вилансиколарға "Los pastores a Belén", "Riu, riu, chiu: El lobo rabioso" және "Los peces en el río" жатады.

Андорра және каталон тілінде сөйлейтін аумақтар

Надала немесе Cançó de Nadal (көпше түрі – nadales) – әдетте хор қатыстырылатын, Адвенттен Эпифанияға дейін орындалатын танымал әндер тобы. Олардың жазба түрдегі нұсқалары 15 ғасырда пайда болған. Бұрын, көбінесе малшылар мен олардың отбасылары базар алаңдарында және шіркеулер алдында осы әндерді орындаған. Надаланың шығу тегі нақты белгісіз, бірақ олар Каталониядағы Монтсень және Педрафорка тауларымен (Осона және Жирона округтерінде) байланысты екені жиі айтылады. Көптеген әндерде мифологиялық оқиғалар мен күштер туралы айтылғандықтан, кейбір авторлар олардың христиан діні келгенге дейін аймақта болған діннің қалдықтарын сақтап қалғандығын, осы таулы аймақтарда олардың тірі қалғанын мәлімдейді. Надала көбінесе карамелламен бірге орындалады, біреуі қысқы күн тоғысымен, ал екіншісі көктемгі күн мен түннің теңелуімен байланысты.

Украина

Украинадағы Рождество әндері колядка (колядки) деп аталады. Бұрын олар Күннің тууына (қысқы күн тоғысы) арналып айтылған. Христиандыққа енгеннен кейін, олардың тақырыбы Иса Мәсіхтің тууына байланысты Рождествоға ауыстырылды. Батыс әлеміне ең танымал украин әні – "Қоңыраулар әні", оның ағылшын тіліндегі мәтіні украин тегін жақтайтын американдық композитор Питер Вильхускиге тиесілі, ал украин композиторы Микола Леонтович оны "Щедрик" деп жазған. Алғаш рет 1916 жылдың желтоқсанында Киев университетінің студенттерінен құралған хор тобы орындаған. Вильхускидің ағылшын тіліндегі мәтінінде бұл Рождество әні болғанымен, түпнұсқа украин мәтінінде ол христиандықпен еш байланысы жоқ, Жомарттық кешіне арналған ән (Щедрівка, щедрівка) болып табылады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында орындалатын Рождество музыкасы "Jingle Bells" сияқты танымал әндерден бастап, "Away in a Manger", "O Little Town of Bethlehem" және түрлі жанрлардағы көптеген басқа Рождество әндерін қамтиды. Шіркеулер мен университеттердің хорлары арнайы концерттермен және онлайн жазбалармен тойлайды.