Кіріспе

Халық әні
нәтиже

"Oranges and Lemons" – дәстүрлі ағылшын балалар өлеңі, халық әні және ән айту арқылы ойналатын ойын. Ол Лондон қаласының ішінде немесе жанында орналасқан бірнеше шіркеулердің қоңырауларын атайды. Бұл ән Roud Folk Song Index-те No 13190 ретімен тіркелген. Оның ең ерте басылған нұсқасы шамамен 1744 жылы пайда болған. Өлең әдебиет пен халық мәдениетінің әртүрлі туындыларында еске алынған. Сент-Клемент-Дэнс шіркеуінің қоңыраулары (осы өлеңмен байланысты Лондонның көптеген шіркеулерінің бірі) әр күні сағат 9:00, 12:00, 15:00 және 18:00-де осы әуенді орындайды.

Ойын ретінде

Ән осы атаумен балалардың ән салып ойнайтын ойынында қолданылады, онда ойыншылар екі-екіден екі ойыншының құратын аркадан өтеді (ойыншылар бір-біріне қарама-қарсы тұрып, қолдарын жоғары көтеріп, серіктестерінің қолын ұстайды). "Міне, басыңды кесуге тікұшақ келеді" деген соңғы жолдар басталғанда қиындық туындайды. Соңғы жолдағы "кесу" сөзінің соңғы қайталануында арка құраған балалар қолдарын түсіріп, сол сәтте аркадан өтіп бара жатқан екі ойыншыны ұстап алады. Олар ойыннан шығады және бұрынғы арканың жанына тағы бір арка құруы керек. Осылайша, аркалардың тізбегі үнемі ұзара түсетін туннельге айналады, одан әрбір екі ойыншының жұбы уақытында қашып шығу үшін көбірек және көбірек жылдамдықпен жүгіруі тиіс.

Шығуы мен мәні

Әннің себебін түсіндіру үшін әртүрлі теориялар ұсынылды, оның ішінде: балаларды құрбандыққа шалу туралы; қоғамдық атылуларды сипаттайды; Генрих VIII-нің отбасылық мәселелерін көрсетеді. Шопшир және Дерби сияқты Англияның басқа аймақтарында да шіркеулерді атап, олардың аттарына рифма қосуға болатын ұқсас өлеңдер табылды, оларды мереке күндері, қоңыраулар соғылатын кезде айтатын. Сент-Маргарет – Сент-Маргарет Лотбери. Сент-Джайлз – Сент-Джайлз Крипплигейт. Сент-Питер – Корнхиллдегі Сент-Питер. "Кейек пен қуырылған нан" жақын жерде сатылатын тағамдарды білдіруі мүмкін, себебі бұл астық сауда алаңы болған. "Флиттдич" – Флит өзенінің жанында орналасқан Санкт-Панкрас ескі шіркеуі. Сент-Джонс – Лондон мұнарасындағы Сент-Джонс капелласы; "шомыштар мен қысқыштар" түрмедегілерге қолданылған азаптау құралдарына сілтеу болуы мүмкін. Бұл Сент-Джон Клеркенвелл де болуы мүмкін. Сент-Анн – Барбиканның жанындағы Сент-Анна және Сент-Агнес. "Қазан мен табалар" жақын маңдағы мыс шеберлеріне қатысты болуы мүмкін. "Алдгейт" – Сент-Ботольфтың Алдгейті, ал "ескі әке Baldpate" – монах Сент-Ботольф. Бұл сонымен қатар ер адамның жыныс мүшесіне жасалған ишара болуы мүмкін, өйткені Сент-Ботольф шіркеуі бәде кездесетін орын ретінде танымал болған.

Әнділік

Бұл әннің әуені қоңырау соғумен ұқсас, ал әр жолдың интонациясы әрбір шіркеудің қоңырауларының ерекше дыбыстарын көрсетеді делінеді. Бүгінде Сент-Клемент-Дэнс шіркеуінің қоңыраулары осы өлеңнің әуенін орындайды. 1940 жылы хабарланғандай, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистердің бомбалауы салдарынан шіркеудің әуен ойнауы тоқтатылған. Қалай болса да, барлық дәстүрлі әндер сияқты, бұл әннің әуенінің де шағын өзгерістері болған. Британдық халық әндерін жинаушы Джеймс Мэдисон Карпентер 1930 жылдары осы әннің екі нұсқасын жазды, қазір олар Воган Уильямс еске алу кітапханасының сайтында қолжетімді: біреуі Оксфордширдегі Гарсингтоннан, ал екіншісі Йоркширде немесе Линкольнширде жазылған. Бұл жазбаларда мелодиялық және сөздік айырмашылықтар бар.

Әннің параметрлері

Томи Тэмбтің "Pretty Song Book" нұсқасының толық хорлық қойылымы Боб Чилкотттың өзімен жазылған. "Лондон қоңыраулары" деп аталатын бұл шығарма, "Лондон қаласының әндері мен шулары" (2001) жинағының үшінші бөлімі болып табылады. Бенджамин Тилл балалар өлеңіне негізделген музыка жазды, ол 2009 жылы Лондонның Сент-Мэри-ле-Боу шіркеуінде, ұлы қоңырау Биг Беннің 150 жылдығын құрметтеу үшін орындалды.

Танымал мәдениетте

Балалық өлең Джордж Оруэллдің "1984" романында бірнеше рет кездеседі. Ол Роалд Дальдың "A Piece of Cake" атты әңгімесінде де қолданылады, ол оның "Генри Шугардың керемет тарихы және тағы алты" жинағына енген. Ән және оған байланысты ойын 1970 жылғы британдық қорқыныш комедиясы "Mumsy, Nanny, Sonny and Girly" және оның сценарий авторы Брайан Компорттың новелласында пайда болады. Бұл өлең 1973 жылғы британдық фолк-қорқыныш фильмі "The Wicker Man" де қолданылады, онда ол ритуалдық би кезінде орындалады. Би кезінде семсерлер адамдардың басына түсіріледі, "Міне, басыңды кесуге келе жатыр" деген жолға сілтеме жасай отырып, оларды жартылай кесіп тастайды. Ол Майкл Морпургоның "Private Peaceful" кітабында және оның 2012 жылғы киноадаптациясында, көбінесе Биг Джо кейіпкері айтатын ән ретінде де кездеседі. 2017 жылғы "It" фильмінде пайда болған өлең, сонымен қатар фильмнің басында және соңында орындалған фортепиано музыкасында да дыбысталады. Фильмнің композиторы, бала кезінен бұл әнмен таныс лондондық Бенджамин Уолфиш, оны Пеннивайз кейіпкеріне сәйкес таңдады. Өлеңнің соңғы шумағы 2011 жылғы "Доктор кім" эпизоды "Құдай кешені"-нде пайда болды. 2013 жылғы "Доктор кім" эпизоды "The Bells of Saint John" атауында өлеңге сілтеме жасайды. "Міне, шам келеді" фразасын Фредерик Браун өзінің бір романының атауы ретінде пайдаланған. Нил Гайманның "The Sandman" романының кейіпкері, жазушы Эразм Фрай, өзінің бір романына да "Міне, шам келеді" деп ат қойған. Ағылшын рок тобы XTC-нің "Oranges & Lemons" альбомы балалар өлеңінен өз атын алды.