1971 жылғы БҰҰ резолюциясы: Қытайдың өкілдігі мәселесі

Кіріспе

1971 жылы БҰҰ ҚХР-ды Қытайдың өкілі ретінде тану туралы резолюция БҰҰ Бас Ассамблеясының 2758-ші резолюциясы (Пекин қабылдау туралы резолюция деп те аталады) БҰҰ Бас Ассамблеясының 1668-ші резолюциясына жауап ретінде қабылданды. Бұл резолюция БҰҰ Жарғысының 18-бабына сілтеме жасай отырып, БҰҰ-да Қытайдың өкілдігін өзгерту үшін үштен екі дауыспен шешім қабылдауды талап еткен. 1971 жылғы 25 қазанда қабылданған резолюция Қытай Халық Республикасын "Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Қытайдың жалғыз заңды өкілі" деп таныды және "Чжан Кайшінің өкілдерін" (оның орталық үкіметі материктен Тайваньға көшірілген Қытай Республикасына қатысты) Біріккен Ұлттар Ұйымынан шығарды.

Кейінгі дамуы

2007 жылдың 21 қыркүйегінде БҰҰ Бас Ассамблеясы Тайваньның «Тайвань» деген атпен БҰҰ-ға қосылу туралы өтінімін қабылдамады, себебі 2758-ші қаулы Тайваньның Қытайдың бір бөлігі екенін мойындайды. БҰҰ Бас Ассамблеясының және оның Бас комитетінің «Тайвань мәселесі» жөніндегі ұсынымдары БҰҰ-ның ұзақ жылдар бойы қалыптасқан саясатын көрсетеді және Біріккен Ұлттар Ұйымының басқа да құжаттарында да көрініс тапқан. Мысалы, БҰҰ-ның «Көпжақты келісімдердің қорытынды ережелері, нұсқаулық» (2003) кітабында былай делінген:

Қытайдың Тайвань провинциясына қатысты Бас хатшы 1971 жылғы 25 қазандағы 2758 (XXVI) қаулы арқылы БҰҰ-да Қытай Халық Республикасының заңды құқықтарын қалпына келтіру туралы Бас Ассамблея берген нұсқауларды сақтайды. Бас Ассамблея Қытай Халық Республикасы Үкіметінің өкілдерін Біріккен Ұлттар Ұйымында Қытайдың жалғыз заңды өкілдері деп тануға шешім қабылдады. Сондықтан Қытайдың Тайвань провинциясынан түскен құжаттар Бас хатшы тарапынан сақтаушы ретінде қабылданылмайды.

Дау

РОК бұл мәселені "мүшеліктен шығару" ретінде қарастырды. Қытай үкіметі Тайвань және басқа да аралдарды де-факто бақылауда ұстап тұр. Қытай бүкіл "Қытай" үстінен егемендік құқығын талап етеді және Тайваньның Қытайдың бір бөлігі екенін мәлімдейді, бірақ Тайваньға қатысты нақты билікті жүзеге асырмайды, алайда осындай егемендікке ие екенін жалғастырып мәлімдейді. Қытай Республикасының бұрынғы президенті Ма Инцзю өзінің өкілеттігі кезінде: "Қытай Республикасы – егеменді мемлекет, ал материктік Қытай Конституцияға сәйкес біздің аумағымыздың бір бөлігі. Сондықтан материкпен арадағы қарым-қатынасымыз халықаралық емес, ерекше қарым-қатынас" деді. Екінші жағынан, саясат өзгергенімен және Қытай Республикасы үкіметі енді Тайвань аралының мүдделерін конституциясы арқылы ресми түрде қорғауға баса назар аударса да, Қытай Республикасы әлі де Қытай мемлекеті деп санайды, демек, бүкіл Қытайды басқаруға заңдық құқығы әлі де күшінде. Ең маңыздысы, Тайваньды Қытай Республикасы де-факто тәуелсіз мемлекет ретінде басқарып келсе де, кейбіреулер Тайваньның екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Сан-Франциско бейбіт шартында Қытайға берілмегенін, оның мәртебесін ашық қалдырғанын айтады. "Қытайдан" (Қытай Республикасы) тәуелсіздік алу тайвандық саясаттағы даулы мәселе. 1998 жылы 2758-ші қаулыны қарауға қою үшін ұсыныс жасалды, онда "Біріккен Ұлттар Ұйымына оралуға қатысты үкімет енді бүкіл Қытайды білдірмейтінін, тек 21,8 миллион халқы үшін өкілдік етуді көздейтінін" атап көрсетілді. 2008 жылғы президенттік сайлау кезінде Тайваньда референдумдар өткізіліп, "Тайвань" немесе "Қытай Республикасы" / кез келген басқа қолайлы атаумен БҰҰ-ға қосылу керек пе деген сұрақтар қойылды. Бұл ұсыныстар қабылданбады, себебі сайлаушылардың қажетті саны дауыс бермеді. Ма Инцзю басшылығымен Қытай Республикасының әкімшілігі БҰҰ-ға мүше болуға тырысудан бас тартып, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сияқты БҰҰ-ның қосалқы органдарында белсенді қатысуға ұмтылды. АҚШ-тың ресми саясаты Қытай Республикасы үкіметін Қытайдың жалғыз заңды үкіметі деп мойындау болып табылады, бірақ АҚШ Қытай Республикасының Тайваньның Қытайдың бір бөлігі екендігі туралы ұстанымын қолдамайды, тек мойындайды және Тайваньның саяси мәртебесін "белгісіз" деп санайды. АҚШ Қытай Республикасының "бір Қытай" қағидатын қолдану арқылы 2758-ші қаулыны бұрмалап көрсетуіне бірнеше рет қарсы шығып, оның "бір Қытай" қағидасы бойынша халықаралық консенсусқа сәйкес келетіні туралы қате мәлімдеме жасады. Тайвань және АҚШ үкіметтері 2758-ші қаулыда "Тайвань туралы ештеңе айтылмағанын, Тайваньның Қытай Республикасының бір бөлігі екені айтылмағанын және Бейжіңге БҰҰ жүйесінде Тайваньды өкілдік етуге нақты рұқсат берілмегенін" атап көрсетті. Себебі қаулы Қытайдың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілдігі мәселесін қарастырады, бірақ Тайваньның егемендік мәртебесіне немесе халқының өкілдігіне қатысты ешқандай мәлімдеме жасалған жоқ. Сондықтан бұл қаулы Тайваньның саяси мәртебесіне қатысты БҰҰ-ның институционалдық ұстанымын білдірмейді және Тайваньның БҰҰ жүйесіне белсенді қатысуына кедергі келтіру үшін қолданылмайды. Ұлыбритания мен КСРО басқаша пікір білдірді, тек бір ғана қытай мемлекеті мүше екенін және мәселе тек қытай делегациясының өкілеттіліктерін қабылдауға қатысты екенін, ал басқа қытай мемлекеті Хартияға сәйкес мүшелікке үміткер болуы керек деп мәлімдеді.

The ROC framed the issue as one involving "the expulsion of a member". The ROC government continues to hold de facto control over Taiwan and other islands. While the PRC claims sovereignty over all of "China" and claims that Taiwan is part of China, it does not exercise actual authority over Taiwan, though it continues to claim that it holds such sovereignty. Former Republic of China president Ma Ying jeou said during his term, "The Republic of China is a sovereign country, and mainland China is part of our territory according to the Constitution. Therefore, our relations with the mainland are not international relations. It is a special relationship". On the other hand, although policy has changed, and the ROC Government now focuses on representing the interests of the island of Taiwan formally via its constitution, the ROC still claims to be the state of China, and thus its juridical claim to the right to govern the whole of China still holds. Most importantly, although Taiwan has been governed by the ROC as a de facto separate country, some argue that de jure Taiwan was not transferred to China in the post WWII San Francisco Peace Treaty, which left its disposition open. The pursuit of independence from "China" (the ROC) is a controversial issue in Taiwanese politics. Attempts were made to get a review of Resolution 2758 onto the agenda with a proposal in 1998 noting that "as to its return to the United Nations, the Government has made it clear that it no longer claims to represent all of China, but that it seeks representation only for its 21.8 million people". During the 2008 presidential election, referendums were held in Taiwan asking whether it should join the UN under "Taiwan" or "Republic of China"/any other suitable name. The motions failed because less than the required fraction of the electorate voted. The ROC administration under Ma Ying jeou dropped attempts to become a UN member state and sought meaningful participation in auxiliary agencies of the UN such as the World Health Organization. The US official policy is to recognize the PRC government as the sole legal government of China, but the US does not endorse, only acknowledge, with the PRC's position that Taiwan is a part of China, and has considered Taiwan's political status as "undetermined". The US also repeatedly refuted the PRC's unilateral interpretation regarding the UN General Assembly Resolution 2758 by "falsely conflating it with China’s 'one China' principle, and wrongly asserts that it reflects an international consensus for its 'one China' principle". The governments of Taiwan and the US have emphasized that the Resolution 2758 "does not mention Taiwan, does not state that Taiwan is part of the PRC, and does not explicitly authorize Beijing to represent Taiwan in the UN system." As the resolution is to address the issue of representation of China in the United Nations, but it did not include any statement pertaining to Taiwan’s sovereign status or representation of its people. Therefore, the resolution does not constitute an institutional UN position over the political status of Taiwan and use it to balk at Taiwan’s meaningful participation in the UN system. The United Kingdom and the USSR took a different view, arguing that only one Chinese state was a member and so the question was merely one of which Chinese delegation's credentials to accept and that any other Chinese state would have to apply for membership in accordance with the Charter.