Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың халықаралық қатынастар тұжырымдамасы
Chinese international relations concept
Бейбіт өмір сүрудің бес қағидасы – Қытай үкіметінің 1954 жылғы Қытай-Үнді келісімінде алғаш айтылған сыртқы қатынастар қағидалары. Панчшиль деп те аталатын бұл қағидалар кейіннен көптеген қаулылар мен мәлімдемелерде, оның ішінде Қытай Халық Республикасы Конституциясының басылым сөзінде қабылданды.
The Five Principles of Peaceful Coexistence are the Chinese government's foreign relations principles first mentioned in the 1954 Sino Indian Agreement. Also known as Panchsheel, these principles were subsequently adopted in a number of resolutions and statements, including the preamble to the Constitution of the People's Republic of China.
Тарих
Панчшиль келісімі Үндістан мен Қытай арасындағы экономикалық және қауіпсіздік ынтымақтастығын нығайтудағы ең маңызды келісімдердің бірі болды. Бес қағиданың негізгі болжамы – отарсыздандырудан кейін жаңа тәуелсіз мемлекеттер халықаралық қатынастарға жаңа және қағидатты көзқарас қалыптастыра алады. Үндістанның Қытай жөніндегі дипломаты және сарапшысы В.В. Паранджпе айтуынша, Панчшиль қағидаларын алғаш рет Чжоу Эньлай жариялаған – «1953 жылғы 31 желтоқсанда Тибет сауда келіссөздеріне Үндістан делегациясын қабылдағанда, ол оларды «Қытайдың шетел мемлекеттермен қарым-қатынасын реттейтін бес қағида» деп атады». 1954 жылғы 18 маусымда Делидегі бірлескен мәлімдемеде бес қағиданың Индонезия мемлекетінің бес қағидасы – панчасила негізінде пайда болғаны айтылды. 1945 жылғы маусымда Индонезияның ұлттық көшбасшысы Сукарно болашақ институттардың негізі болатын бес жалпы қағиданы немесе панчасиланы жариялады. 1949 жылы Индонезия тәуелсіздік алды. Бес қағида 1955 жылғы сәуірде Индонезияның Бандунг қаласында өткен Азия-Африка конференциясында жарияланған «Бейбіт өмір сүрудің он қағидасы» (Дасасила Бандунг деп аталады) мәлімдемесіне өзгертілген түрінде енгізілді. Бұл кездесу колониядан кейінгі мемлекеттердің әлемге ұсынатын ерекше мүмкіндіктері бар деген идеяны қалыптастыруға көмектесті. «Индия, Югославия және Швеция бірлесіп ұсынған бейбіт өмір сүру туралы резолюция 1957 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында бірауыздан қабылданды». Коломбода және басқа жерлерде қабылданған Бес қағида 1961 жылы Югославияның Белград қаласында құрылған Бейтараптық қозғалысының негізін құрады. Қытай Бес қағидамен тығыз байланысын жиі атап көрсетті. Ол оларды 1953 жылғы желтоқсаннан 1954 жылғы сәуірге дейін Делиде ҚХР Үкіметі мен Үндістан Үкіметі делегациясының арасындағы екі елдің қарым-қатынасы туралы келіссөздердің басында «Бейбіт өмір сүрудің бес қағидасы» ретінде ұсынды. Бұл келіссөздер Ақсай Чиннің даулы аумақтары және Қытайдың «Оңтүстік Тибет» деп атауымен, ал Үндістанның «Аруначал Прадеш» деп атауымен байланысты болды. Жоғарыда аталған 1954 жылғы 28 сәуірдегі келісім сегіз жылға бекітілді. Келісімнің мерзімі біткен кезде қарым-қатынастар нашарлап, келісімді жаңарту туралы мәселе көтерілмеді, нәтижесінде екі тарап арасында Қытай-Үнді соғысы басталды. 1979 жылы Үндістанның сыртқы істер министрі, болашақ премьер-министр Атал Бихари Ваджпаи Қытайға барғанда, «Панчшиль» сөзі қытай тарапымен болған келіссөздерде жиі айтылды. Келісімге толып 50 жыл болған күні Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрлігі «Бес принципті бейбіт өмір сүру негізінде жаңа халықаралық тәртіп құру қажеттігін» мәлімдеді. Сондай-ақ, 2004 жылы премьер-министр Вэнь Цзябао айтты.
The Panchsheel agreement served as one of the most important relation build between India and China to further the economic and security cooperation. An underlying assumption of the Five Principles was that newly independent states after decolonization would be able to develop a new and more principled approach to international relations. According to V. V. Paranjpe, an Indian diplomat and expert on China, the principles of Panchsheel were first publicly formulated by Zhou Enlai — "While receiving the Indian delegation to the Tibetan trade talks on Dec. 31, 1953 [ ] he enunciated them as "five principles governing China's relations with foreign countries." Then in a joint statement in Delhi on 18 June 1954, It has been suggested that the five principles had partly originated as the five principles of the Indonesian state. In June 1945 Sukarno, the Indonesian nationalist leader, had proclaimed five general principles, or pancasila, on which future institutions were to be founded. Indonesia became independent in 1949. The five principles were incorporated in modified form in a statement of Ten Principles of Peaceful Coexistence (known as Dasasila Bandung) issued in April 1955 at the historic Asian African Conference in Bandung, Indonesia, which did more than any other meeting to form the idea that post colonial states had something special to offer the world. "A resolution on peaceful co existence jointly presented by India, Yugoslavia and Sweden was unanimously adopted in 1957 by the United Nations General Assembly". The Five Principles as they had been adopted in Colombo and elsewhere formed the basis of the Non Aligned Movement, established in Belgrade, Yugoslavia in 1961. China has often emphasized its close association with the Five Principles. It had put them forward, as the Five Principles of Peaceful Coexistence, at the start of negotiations that took place in Delhi from December 1953 to April 1954 between the Delegation of the PRC Government and the Delegation of the Indian Government on the relations between the two countries with respect to the disputed territories of Aksai Chin and what China calls South Tibet and India Arunachal Pradesh. The 28 April 1954 agreement mentioned above was set to last for eight years. When it lapsed, relations were already souring, the provision for renewal of the agreement was not taken up, and the Sino Indian War broke out between the two sides. In 1979, when Atal Bihari Vajpayee, then India's Foreign Minister and future Prime Minister, went to China, the word Panchsheel, found its way into the conversation during talks with the Chinese. On the 50th anniversary of the treaty, the Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, said that "a new international order on the basis of the Five Principles of Peaceful Coexistence" should be built. Also in 2004, Premier Wen Jiabao said,
2014 жылғы маусымда Қытайдың Ұлы халық залында Үндістанның вице-президенті Хамид Ансари Панчшиль келісіміне 60 жыл толуына арналған салтанатты шараға қатысты. 2017 жылы Қытайдың басшысы Си Цзиньпин «Қытай Панчшильдің бес қағидасынан басшылық алып, Үндістанмен бірлесіп жұмыс істеуге дайын» деді.
In June 2014, Vice President of India Hamid Ansari was welcomed by China into the Great Hall of the People in Beijing for the commemoration of the 60th anniversary of the signing Panchsheel Treaty. In 2017, Chinese leader Xi Jinping said that "China is ready to work with India to seek guidance from the five principles of Panchsheel".
Басқа мағыналар
Бейбіт өмір сүрудің бес қағидасы – басқа да контексттерде де айтылған қытайлық саяси нормалар. 1982 жылы Ху Яобанның Қытай Коммунистік партиясының 12-ші Ұлттық съезіне жасаған баяндамасында: «Қытай тәуелсіз сыртқы саясат ұстанады және бейбіт өмір сүрудің бес қағидасының басшылығымен басқа елдермен қарым-қатынас дамытады» делінген. Худың осы баяндамасында айтылған пікірге сәйкес, «Қытай ешқашан ешбір үлкен елге немесе елдер тобына тәуелді болмайды, сондай-ақ ешбір үлкен елдің қысымына басымайды. Бейбіт өмір сүрудің бес қағидасы барлық елдермен, оның ішінде социалистік елдермен қарым-қатынастарымызға қолданылады». Бұл қағидалар Қытай-Пәкістан қарым-қатынасы аясында да жиі талқыланады. 1999 жылы Пәкістан Парламентіне сөз сөйлеген Қытай Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің төрағасы Ли Пэн: «Қытай әрдайым бейбітшілікке бағытталған тәуелсіз сыртқы саясатты ұстанады және бейбіт өмір сүрудің бес қағидасы негізінде басқа елдермен қарым-қатынас орнатып, дамытады» деді. Бұл қағидалар 2005 жылғы сәуірде Қытай Премьер-Министрі Вэнь Цзябаоның Пәкістанға жасаған сапары барысында қол қойылған Достық, ынтымақтастық және жақсы көршілік қарым-қатынастар туралы шартта заңдастырылды. Қытайдың БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіндегі дауыс беруі бейбіт өмір сүрудің бес қағидасына адал екенін көрсетеді. Профессор Доун К. Мерфи Қытайдың Қауіпсіздік Кеңесіндегі дауыс беру мінез-құлқын талдап, «Бұл дауыстар тікелей Қытайдың Бес қағиданы, әсіресе аумақ пен егемендікке өзара құрметпен қарау және басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласпау қағидаларын ілгерілетуімен сәйкес келеді» деген қорытындыға келді. 1958 жылы Ачарья Криплани Панчшильдің «күнәмен дүниеге келгенін» айтты, себебі ол бір ұлттың құрылуымен бірге жарияланды; Үндістан ежелгі Тибеттің жойылуын мақұлдаған.
The Five Principles of Peaceful Coexistence are Chinese political norms articulated in other contexts as well. In 1982, Hu Yaobang's report to the 12th National Congress of the Chinese Communist Party stated, "China adheres to an independent foreign policy and develops relationships with other countries under the guidance of the Five Principles of Peaceful Coexistence." According to the view stated by Hu in this report, "China will never be dependent on any big country or group of countries, nor will it yield to the pressure of any big country [ ] The Five Principles of Peaceful Coexistence apply to our relations with all countries, including socialist countries." These principles are also part of the discourse in China Pakistan relations. In a speech to Pakistani parliament in 1999, Chairman of the Standing Committee of China's National People's Congress Li Peng stated, "China has all along pursued an independent foreign policy of peace and established and developed relations with other countries on the basis of the Five Principles of Peaceful Coexistence." The principles were codified in the April 2005 Treaty of Friendship, Cooperation, and Good Neighborly Relations signed during a visit by Chinese Premier Wen Jiabao to Pakistan. China's United Nations Security Council voting behavior reflects its commitment to the Five Principles of Peaceful Coexistence. In her analysis of China's Security Council voting behavior, Professor Dawn C. Murphy concludes, "These votes directly correspond to China's promotion of the Five Principles, especially the principles of mutual respect for territory and sovereignty and mutual noninterference in the internal affairs of other states." In 1958, Acharya Kriplani had said the Panchsheel was "born in sin" because it was set forth with the destruction of a nation; India had approved of ancient Tibet's destruction.