Кіріспе

Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы өнер мұражайы. Уадсворт Афинеум – Хартфорд, Коннектикут штатында орналасқан өнер мұражайы. Уадсворт Еуропа барокко өнерінің, ежелгі Египет және классикалық қоладан жасалған заттардың, француз және американдық импрессионист суреттерінің, Гудзон мектебінің пейзаждарының, модернизм шедеврлері мен заманауи туындыларының, сондай-ақ ерте американдық жиһаз бен сәндік өнер коллекцияларымен танымал. 1842 жылы негізделген және 1844 жылы ашылған, ол АҚШ-тағы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне қоғамдық өнер мұражайы. Мұражай штаттың астанасы – Коннектикут штатының Хартфорд қаласының орталығындағы ерекше сарай сияқты ғимаратта, 600 Main Street мекенжайында орналасқан. Көрме алаңы бойынша штаттың ең ірі өнер мұражайы болып табылады. 1970 жылы ол Хартфорд қаласының орталық бөлігіндегі тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Оның сәулетшілері – Александр Джексон Дэвис және Итиел Таун, олар Афинеумның ең көне ғимараты болып табылатын «сарайды» жобалады. Мұражай 1842 жылдың 1 маусымында тіркелгеннен кейін құрылыс басталды. Мұражай 1844 жылдың 31 шілдесінде ашылды және содан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді. Уадсворт отбасы, қаланың ең көне және ең бай отбасыларының бірі болғандықтан, мұражай ашылған кезде көптеген құнды өнер туындыларын сыйға тартты. Алғашқы коллекцияда 78 сурет, екі мәрмәр бюсті, бір миниатюра портреті және бір қоладан жасалған мүсін болды. Көркем өнер коллекциясынан басқа, бастапқы ғимарат Хартфорд қалалық кітапханасы мен Коннектикут тарихи қоғамының алғашқы нысандарына үй иесі болды, осылайша «Афинеум» атауы пайда болды – бұл мәдениет пен білімге арналған мекеме. Осы қоғамдық рөлінің арқасында Уадсворт негізделген күнінен бастап түрлі мәдени және қоғамдық шараларды өткізіп келеді, оның ішінде драмалық және би қойылымдары, тарихи артефакттар көрмелері, әлеуметтік іс-шаралар мен қайырымдылық акциялары.

Қазіргі тарих

Уадсворттар отбасының жомарттығына сүйене отырып, соңғы ұрпақтар мұражайдың коллекциясын және ресурстарын арттырды. Олардың арасында ең бастысы – қару-жарақ магнаты Сэмюэл Колттың жесірі Элизабет Джарвис Колт және финансист және Хартфордтың тумасы Джон Пирпонт Морган. Олардың әрқайсысы мұражай коллекцияларына 1000-нан астам зат қосты, біріншісі Гудзон мектебінің пейзаждары мен Колт атыс қарулары коллекциясының маңызды тобы, екіншісі – баға жетпес Ренессанс сәндік өнерінің және отаршылдық дәуірдегі американдық жиһаздардың жиынтығы. Сэмюэл П. Эвери Бабыл балшық тақташасынан бастап қытайлық Цин династиясының фарфоры мен 19-ғасырдың ортасындағы француз мүсіндеріне дейін әртүрлі туындыларды сыйлады, сондай-ақ жаңа құрылыс үшін қаражат бөлді, нәтижесінде елдегі халықаралық стильде жасалған алғашқы мұражай интерьері пайда болды. 1927 жылы музей банкир Фрэнк Самнерден миллион доллар мұрагерлік алды (қазіргі инфляция бойынша шамамен 20 миллион доллар), ол үлкен сатып алу қорына айналды. Алдын ала ойлаған мұражай директорлары, әсіресе А. Эверетт «Чик» Остин мен Чарльз Каннингэм, осы қорды пайдаланып, Караваджо, Дали, Гоген, Миро, Строцци, Тинторетто, Ван Дайк және Зурбаран сияқты шеберлердің маңызды туындыларын сатып алды. 1940-1950 жылдары Клара Хинтон Гулд пен Энн Пэриш Титцеллдің мұралары мұражайдың Гудзон мектебі мен импрессионист картиналарының коллекциясын байытты, Черч, Коул, Гиффорд, Моне және Ренуардың атақты туындылары коллекцияға қосылды. Сол кезеңде Генри Шнакенберг мұражайға қалдырған өнер туындылары мен қаражат Кипр, Мысыр және Грекияның көне заттарын, сондай-ақ Питер Блум, Стюарт Дэвис және Реджинальд Марш сияқты модернистердің суреттерін сатып алуға мүмкіндік берді. 1940 жылдары музей Маргарита Юрценар «Адрианның естеліктері» романын жазғандағы жұмыс орнына айналды. Соғыстан кейінгі және қазіргі заманғы бөлім Тони Смит пен Сьюзан Морс Хиллстің жомарттығының арқасында дамыды, олардың сыйлықтары Йозеф Альберстің, Джексон Поллоктың, Барнетт Ньюманның, Роберт Раушенбергтің және Марк Ротконың жаңашыл туындыларын қамтыды. Арчибальд, Гудвин, Кени және Смит отбасылары, Александр Голдфарб және Чарльз Шварц берген қаражат мұражайға Александр Кальдер, Артемизия Джентилески, Синди Шерман, Билл Виола және Кара Уокердің құнды туындыларын сатып алуға көмектесті. 2004 жылы Дженис және Микки Картин коллекциясынан 125 фотосурет сыйға алынды, олардың ішінде Он Кавара, Эд Руша, Ханс Питер Фельдман, Арнольд Одермат, Люсинда Девлин, Джо Овельман, Джонатан Монк, Франк Брюер, Малик Сидибе және тағы да басқалардың туындылары бар. 2001 жылы мұражай Амстердамдық UNStudio сәулет бюросы жобалаған 100 миллион долларлық кеңейтуді жариялады; сәулетшілер Заха Хадид, Том Майн және Брэд Клопфил сияқты инновациялық дизайн командаларының ішіннен таңдалды. Жоба 1969 жылы салынған Гудвин ғимаратын бұзуды және Эйвери ауласын жабуды талап етті. Алайда, 2003 жылы қор жинаудағы қиындықтар мен мұражай басшылығының өзгеруіне байланысты жоба тоқтатылды.

Құрылымы мен мазмұны

Құрылыстың өзі бастапқы қамал сияқты ғимараттан және аралық жылдарда салынған, Тюдор жаңғыруы, Ренессанс жаңғыруы және халықаралық стильдердегі төрт қанаттан тұрады. Мұражайда шамамен 50 000 экспонат бар, оның ішінде ежелгі римдік, грек және египеттік қоладан жасалған заттар; Ренессанс, барокко, француз және американдық импрессионизм дәуірлерінің суреттері; 18 ғасырғы неміс және француз фарфоры (Мейссен және Севр қоса алғанда); Гудзон мектебінің ландшафттары; ерте американдық киім-кешек және әшекейлер; ерте афроамерикандық өнер және тарихи артефакттар және тағы да басқалары бар. Бұл коллекциялар әлем тарихының 5000 жылдан астам кезеңін қамтиды. "Қаланың" сыртында 1899 жылғы Енох С. Вудс жасаған Нейтан Хейлдің мүсіні орналасқан. Біраз қашықтықта Коннектикут штатының Капитолий ғимаратында Бела Пратттың Хейлдің тағы бір, көбірек танымал мүсіні орналасқан, ол Йель университетіндегі түпнұсқасының көшірмесі. Афинеум сонымен қатар ұлттық тарихи ескерткіш және мұражайдың ең көрнекті директорларының бірі болған А. Эверетт Остин үйіне де ие. Хартфордтың тарихи Вест-Энд аймағында орналасқан бұл үй музей ретінде жұртшылыққа ашық.

Музейдің алғашқылары

Бастапқыда құрылған сәттен бастап, Уадсворт мұражайы "алғашқылар" дәстүрін ұзақ жылдар бойы сақтап келген. 1933 жылы Уадсворт Джордж Баланчиннің Кеңес Одағынан АҚШ-қа көшіп келуіне қолдау көрсетті. Отанға қоныс аударғаннан кейін көп ұзамай Баланчин Америка Балет Мектебін құрды, ол Нью-Йорк Балетінің құрылуына әкелді. Содан кейін ол 1934 жылдың желтоқсанында Уадсворттың Эйвери ескерткіш театрында Америка Балет Мектебінің өндірістік тобының алғашқы қойылымдарын өткізуді шешті, оның ішінде Америкада хореографияланған оның алғашқы балеті – «Серенада» қойылымы да болды. Мұражай Америкада алғаш рет Сальвадор Дали, Балтюс, Фредерик Черч, Микеланджело Мериси да Караваджо, Пиет Мондриан және тағы да көптеген белгілі суретшілердің туындыларын сатып алды. Артур Эверетт Остин кішінің басшылығымен 1931 жылы Уадсвортта сюрреализмнің алғашқы американдық көрмесі ұйымдастырылды, ал 1934 жылы АҚШ-та Пабло Пикассоның алғашқы ірі ретроспективасы өткізілді. Сондай-ақ 1934 жылы Афинеумда Гертруда Стайн мен Вергиль Томсонның «Төрт қасиетті, үш актіде» операсының әлемдік премьерасы болды.