Қала археологиясы – қалалар мен кенттердің материалдық мәдениетін зерттейтін археология тармағы. Қала тұрғындарының көптігі, инфрақұрылым және қалдықтар тарихы зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық тармақ
Archaeological sub discipline
Қалалық археология – қалалар мен қалалық ортаның материалдық мәдениетін зерттейтін археологияның бір тармағы. Адамдар ұзақ жылдар бойы қоныстанғандықтан, қалалар өткен шақ туралы мол мәліметтерді сақтайды. Қазіргі заманда қалада тұру дегеніңіз – көптеген адамдар мен ғимараттардың (әдетте биік) арасында болу. Археологиялық тұрғыдан алғанда, қалалар инфрақұрылымы мен көптеген адамдардың бірге өмір сүргеніне байланысты маңызды ақпараттар береді. Қалалық археологияны қолдану үшін жылдар бойына маңызды тарихи дамулармен бірге бір үлкен әдіс пайдаланылып келді. Көптеген адамдар көп мөлшерде қалдық тудырады. Асүй қалдықтары, сынған заттар сияқты материалдарды тастау қажет, ал аз адамдар қалдықтарын зиянкестерді қоздырмай және денсаулыққа қауіп келтірмей жергілікті жерде тастауға болады. Шамамен бес мың жыл бұрын адамдар көптеп бірге тұруды бастағаннан кейін, мұндай әдістер тиімсіз бола бастады. Материалдар әдетте жаңа қоныстарға әкелінетін, бірақ сирек қайта шығарылатын. Қалалық археология қазіргі және ежелгі қалалардағы әлеуметтік, нәсілдік және экономикалық динамиканы, сондай-ақ осы кеңістіктерге тиетін экологиялық әсерді зерттеу үшін қолданылады. XIX ғасырға дейін, қалаларда жоспарлы қоқыс жинау кеңінен таралған кезде, адамдар әдетте қоқыстарын терезеден лақтыратын немесе бақшаларына көметін. Егер үйлер құлап жатса (жоспарлау заңдары болмағандықтан жиі болатын жағдай), иелері пайдалануға болатын нәрсені таңдап алып, қалдықтарды тығыздап, ескі орнына қайта салар еді. Қалалық участалардағы археологиялық қазбалар көбінесе осы қалдықтармен, сондай-ақ санитария, коммерция немесе көлік сияқты қазіргі заманғы технологиялардың бұрынғы әсерлерімен жіктеледі.
Urban archaeology is a sub discipline of archaeology specializing in the material past of towns and cities where long term human habitation has often left a rich record of the past. In modern times, when someone talks about living in a city, they are in an area with many surrounding people and buildings, generally quite tall ones. In archaeological terms, cities give great information because of the infrastructure they have and amounts of people that were around one another. Through the years there has been one big method used for urban archaeology along with significant historic developments. Large concentrations of humans produce large concentrations of waste. Kitchen waste, broken objects, and similar material all need to be disposed of, while small numbers of people can dispose of their waste locally without encouraging vermin or endangering their health. Once people began to live together in large numbers, around five thousand years ago, such methods began to become impractical and material usually was brought into these new settlements but would rarely be taken out again. Urban archaeology can be applied to the study of social, racial, and economic dynamics and history within contemporary and antiquated cities as well as the environmental impacts within these spaces. Up until the nineteenth century when organized rubbish disposal became widespread in urban areas people invariably threw their waste from their windows or buried it in their gardens. If their houses fell down, a common enough occurrence when planning laws were non existent, owners would pick out what they could reuse, stamp down the remains and rebuild on the old site. Archaeological excavations of urban sites are often categorized by these remains and as well as the former impacts of modern technology such as sanitation, commercial, or transportation services
Бұл салдарынан, кез келген ежелгі орташа мөлшерлі елді мекен де қираған ғимараттар мен қоқыстардың үстіне салынған және археологиялық жағдайлардың үстіндегі жазықтағы бастапқы биіктігінен жоғары көтерілген. Бұл Таяу Шығыстағы қалаларда ең айқын байқалады, онда мыңдаған жылдар бойы қоныстанған қалалар айналасындағы ландшафттан бірнеше метр биікке көтерілген. Ортағасырлық Еуропадағы қалалар сияқты, қабырғалы қалаларда қоршау қорғандарының әсері қалдықтарды сыртқа шығармай ұстап тұру болды, бұл әсерді күшейте түсті. Жаңадан салу және археологиялық қазбалар қазіргі қалалық өмірдің бір бөлігі болып табылады және қалалық археологиялық жұмыстарға қоғамдық қызығушылық көбінесе жоғары болады, бірақ әзірлеушілер қоғамдық пікірді қоздыруға әкелуі мүмкін ақпаратты шектеусіз таратудан сақ болуы мүмкін. Қалалық археология археологтарға қоғаммен бірлесіп жұмыс істеуге және табылған жақсылықтардың тарихы мен мұрасын көрсетуге мүмкіндік береді.
The effect of this is that even a moderately sized settlement of any antiquity is built on top of a heap of refuse and demolished buildings and is therefore raised up from its original height on a plateau of archaeology. This is most apparent in the tel sites of the Near East where towns that have been occupied for thousands of years are raised up many metres above the surrounding landscape. In walled towns, such as those in medieval Europe, the effect of the encircling defenses was to hold in the waste so that it could not slip outwards, magnifying the effect. Redevelopment and archaeological excavation is a part of modern urban life and public interest in urban archaeological work is often strong, yet developers can be cautious of unbridled dissemination of information that has the potential to ignite public opinion. Urban archaeology carries the opportunity for archaeologists to work with the public to illustrate the history and heritage of discoveries.
Тарихи дамуы
Сондықтан тарихи қалалардағы археологиялық қазбалар көбінесе бастапқы негізіне дейінгі қалың стратиграфияны ашады және оның тарихын айтады. Лондон қаласы мысал ретінде келтіріледі, себебі 1900 жылдардың соңынан бері қалалық қазба жұмыстары жүргізіліп келеді. Қаланың көп тұрғын аймақтарында жүргізілген қазбалар тарихшылар бұрын күтпеген оқиғалардың тарихи дәлелдерін ашты. Лондон қаласы 60 жылы Будиканың қаланы өртеуіне байланысты қара материалдың қабатын сақтап қалған төбеде орналасқан. Осы жаңалықтарды ашу тек қалалық аумақтарды қазу арқылы мүмкін болды, өйткені қала Будика көтерілісінен кейін бірнеше жылдан соң қайта салынғаннан кейін өз шекарасын кеңейтті. Тағы бір жақсы мысал – орта ғасырларда құрылған, Оңтүстік-Батыс Финляндиядағы Турку қаласы. Оның құрылуынан бері ешқандай сенімді құжат сақталмаған. Осы қалалардағы қалың стратиграфияны алғаш қазған археологтар үшін қиындықтар тудырды. Бұрынғы қазбалар көбінесе ауылдық жерлермен немесе ұзақ уақыт бойы тасталып кеткен қалалармен шектелген. Ашық аланда қазу мүмкін болды, өйткені кеңістік көп болды және археология көбінесе жоспар бойынша ашылуы мүмкін еді. Бірақ, жұмыс істеп тұрған қалаларда қазба үшін арналған кеңістік әдетте ашық учаскенің мөлшерімен шектеледі және келесі қабатты ашу үшін алдында археологияның бір қабатын қазу қажет. Сонымен қатар, Рим де уақыт өте келе жақсы орналасқан және дамығандықтан үлкен археологиялық орын болды. Онда көптеген қазба жұмыстары жүргізіліп, кейін археологтар зерттеді. Рим археологиясын зерттеуге көп уақыт арнаған археологтардың бірі – В. Ф. Граймс. Мұндай мәселелер бұрын да туындаған, мысалы, Помпейде немесе көп фазалық ауылдық орындарда, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропада қалаларды зерттеуге бағытталған қозғалыс басталды. Еуропа, АҚШ-тың Шығыс жағалауы және басқа да Батыс әлемі қалалары сияқты аймақтардағы қалалық қазбалар соғыстан бері кеңейді. Соғыс кезіндегі ландшафттарды бомбалау салдарынан ерте цивилизацияларға байланысты мәліметтерді жоғалту қаупі анықталды. Қоныстану идеясы бір принципке негізделген, яғни қоныс ресурстарға ыңғайлы қол жеткізілетін жерде салынады. Бостон және Лондон сияқты гүлденген қалалар қоныстар ретінде пайда болып, ресурстарға қолжетімділік арқасында тез өсті. Алайда, осы қалалардың бүгінге дейін сақталуы, тарихтың белгілі бір кезеңінде басқа бір цивилизация онда қоныстанған деген фактіні жоққа шығармайды.
Archaeological excavation within historic cities therefore often produces a thick stratigraphy dating back to the original foundation and telling the story of its history. The City of London serves as an example, for urban excavations have been performed there since the late 1900s. These excavations, performed in populated areas of the city, revealed historical evidence of events unforeseen previously by historians. London sits on a tel, which preserves a layer of dark material, attributed to the burning of the city by Boudica in 60 AD. It was only by excavation of the urban areas that these revelations could be made, as the city has long since outgrown its borders after its rebuild, some years after the Boudican revolt. Another good example is the City of Turku, founded in the Middle Ages in southwestern Finland, for which no reliable document has been preserved since its foundation; countless excavations have been carried out in the city each year in order to gain more clarity on the city’s birth history. The dense stratigraphy of such cities posed problems for the archaeologists who first excavated them. Earlier excavations were generally limited to rural areas, or towns which had been long abandoned. Open area excavation was feasible as there was plenty of space and the archaeology could often be exposed just in plan. In working cities however, space for excavation is usually limited to the size of the open plot and one layer of archaeology needs to be excavated before the next one can be exposed. Additionally, Rome was also a big archaeological site since it was considered well established and advanced over time. Many excavations have been done there and later studied by archaeologists. One archaeologist who spent great time studying Roman archaeology was W. F. Grimes. Issues such as this had appeared before, at Pompeii or at multi phase rural sites but the move towards the investigation of cities, which began in Europe following the Second World War. The trend of urban excavation in areas such as Europe, the East Coast of the United States, and other western world cities, has grown since the war. Due to the bombing of landscapes during the war, the possibility of losing evidence connected to early civilizations became realized. The idea of settlement follows a principle, that settlement is made where resources are conveniently accessed. Prosperous cities, such as Boston and London, began as settlements, and grew quickly due to the convenient access of resources. However, the fact that these cities still exist today does not dismiss the fact that, at some point in history, some other civilization had once settled there.
Әдістер
Нәтижесіндегі шешім бір контекстік жазу әдісіне негізделді. Бұл әдісті 1976 жылы Эд Харрис пен Патрик Оттавей бастады, кейін 1980-ші жылдардың ортасында Лондон мұражайы оны кеңейтіп, Йорк археологиялық трестіне тапсырды. Бұл әдіс әрбір элементті жеке-жеке сызып, оның орналасуын жер желісімен байланыстыруды қамтиды, үлкен аумақтарды бірден жоспарлаудың орнына. Әрбір сурет 5x5 метрлік торлы квадратты бейнелейтін мөлдір пленканың шаршы бөлігінде жасалады. Қазба алаңы археологияның алғашқы маңызды қабатына дейін қазылады, элементтер қалыпты жағдай бойынша қазылып, жазылады, сонымен қатар жеке контекст ретінде жоспарланады. Алаң содан кейін археологияның келесі қабатына дейін төмендетіледі және процесс қайта басталады. Қазба жұмыстары мен жазбалар табиғи шөгінділерге жеткенге дейін жалғаса береді. Алғашқыда барлық стратиграфияны бірден көруге және қазуға болатын материалдың мөлшерін анықтауға мүмкіндік беретін тар, терең траншея (сондаж) қазылады. Қысқасы, егер біреу әр контекст үшін бір жоспар жасаса, ол бір контекстік жазу әдісін қолданып жатыр деген сөз. Мартин Биддл: Британдық археолог және профессор, Англияда ортағасырлық археология бойынша алғашқы лекторы. Ол Винчестер соборының маталық кеңес комитетінің төрағасы, Санкт-Олбанс соборының археологиялық кеңесшісі және Кентербери соборының бұрынғы археологиялық кеңесшісі. Мартин Карвер: Йорк университетінің археология кафедрасының профессоры. Карвер ерте ортағасырлық Еуропа археологиясын зерттегенде жаңа қазба және зерттеу әдістерін белсенді түрде қолданды. Майкл Э. Смит: Смит – археолог, оның зерттеулерінің екі негізгі бағыты бар: ацтектер, Теотиуакан және ежелгі Орталық Мексика қоғамдары, сонымен қатар салыстырмалы қала құрылысы. Ол сонымен қатар Мексиканың орталық бөлігіндегі ацтек империясының провинцияларындағы әртүрлі қазба алаңдарында бірнеше далалық жұмыс жобаларының директоры болды.
The resulting solution revolved around the method of single context recording. This method was started by Ed Harris and Patrick Ottaway in 1976 before being expanded upon by the Museum of London in the mid 1980s and transferred to the York Archaeological Trust. The practice involves drawing each feature individually in plan and then relating its position to the site grid rather than planning large areas at once. Each drawing is made on a square piece of translucent film representing a 5 metre x 5 metre grid square. The site is excavated down to the first significant layer of archaeology and features excavated and recorded as normal but also planned as single contexts. The site is then reduced to the next layer of archaeology and the process begins again. The excavation and recording can continue until natural deposits are reached. A small, deep trench known as a sondage is often excavated at first to provide a view of the entire stratigraphy at once and give an indication of the quantity of material to be excavated. Simply put, if someone does one plan per context than the method that are using is single context recording. Martin Biddle: He is a British archaeologist and professor who was the first lecturer in Medieval archaeology in England. He is chairman of the Fabric Advisory Committee for Winchester Cathedral, Archaeological Consultant for St Albans Cathedral, and former Archaeological Consultant for Canterbury Cathedral. Martin Carver: He was a professor from the department of Archaeology at the University of York. Carver was active in pursuing new excavation methods and survey methods while studying early Medieval Europe archaeology. Michael E. Smith: Smith is an archaeologist who had two primary focuses with his studies: Aztecs, Teotihuacan and ancient central Mexico societies along with comparative urbanism. He has also been the director of several fieldwork projects at different sites in the provinces of the Aztec empire in central Mexico.