Кіріспе

Пасаденадағы өнер мұражайы, Калифорния

Нортон Саймон мұражайы – Калифорния штатының Пасадена қаласында орналасқан өнер мұражайы. Бұрын ол Пасадена өнер институты және Пасадена өнер мұражайы деп белгілі болған және оның аумағында көптеген мүсіндер қойылған.

Шолу

Нортон Саймон коллекциясына еуропалық суреттер, мүсіндер және гобелендер; азиялық мүсіндер, суреттер және ағаштан жасалған гравюралар кіреді. Музейдің сырты мүсіндермен қоршалған, кіреберісінің жанында Роденнің танымал мүсіндері орналасқан, ал Колорадо бульвары бойында және үлкен көлдің маңындағы ландшафтта басқа мүсіндер де бар. Музейде күнделікті кино көрсетілімдері өтетін Нортон Саймон театры орналасқан, сонымен қатар жыл бойы лекциялар, симпозиумдар, би және музыкалық өнерлестірулер ұйымдастырылады. Музей Розалар парадының маршрутындағы Колорадо бульвары бойында орналасқан, оның ерекше қоңыр плиткадан жасалған сыртқы жағы телеарналардың тікелей эфирінде көрінеді.

Тарих

1953 жылы коллекционер Галка Шейерден шамамен 400 неміс экспрессионизмінің туындысын алғаннан кейін, Пасадена өнер институты 1954 жылы атын Пасадена өнер мұражайы деп өзгертті және 1970 жылға дейін Солтүстік Лос-Роблес даңғылындағы «Шығыс өнерінің Грейс Николсон қазынасы» (қазіргі Тынық мұхиты Азия мұражайы) стиліндегі ғимаратты пайдаланды. Бұл мұражай сол кезде Сан-Франциско мен Ла-Холла арасындағы жалғыз заманауи өнер мұражайы болғандықтан, маңызды бір мәселені шешті. Ол прогрессивті көрмелерімен танымал болды және Хелен Лундеберг, Джон Маклафлин және Сэм Фрэнсис сияқты жергілікті заманауи суретшілердің жұмыстарын қолдады. 1962 жылы куратор Уолтер Хоппс «Ферус» галереясынан келді және 1962 жылы поп-арттың алғашқы көрмесін, 1963 жылы Марсель Дюшанның ретроспективасын, сондай-ақ Курт Швиттерс пен Джозеф Корнеллдің жеке көрмелерін ұйымдастырды. Кейін Хоппс жаңа мұражай ғимараты үшін Ричард Нейтра, Чарльз Эймс, Джон Лотнер, Крейг Эллвуд және Торнтон Лэдд сияқты Калифорниялық сәулетшілердің тізімін жасады. Хоппс жобалау процесінде жоғары деңгейдегі өзара әрекеттесуді күткендіктен, жергілікті сәулетшіні таңдауға талап қойды. Оның ерекшелігі – заманауи қисық сыртқы қасбеті, ол 115 000 жылтыратылған плиткамен жабылған, әр түрлі бай қоңыр түстерде және толқынды беті бар. Бұл плиткаларды әйгілі керамика шебері Эдит Хит жасаған. Хоппс мұражай ашылмас бұрын қызметінен кетті. Саймон коллекция мен құрылыс жобаларына жауапкершілік алды; мұражай қайтадан Нортон Саймон мұражайы деп аталды және 3 миллион доллардан астам шығынмен жаңартылды. Бұл процестің толық тарихын бұрынғы директор және өнер сыншысы Джон Копланс (кейін суретші болған) «Artforum» журналында баяндады. Бұл қадам жергілікті қоғамдастықтың кеңінен сынауына ұшырады, себебі ол Сан-Франциско мен Ла-Холла арасындағы жалғыз заманауи өнер мұражайының жабылуын білдірді. Бұл жағдай 1979 жылы Лос-Анджелесте Заманауи өнер мұражайының құрылуына тікелей себеп болды, бұл жобаны негізінен Нортон Саймонның қарындасы Марсия Вейсман жүзеге асырды. Саймон 1993 жылы қайтыс болды, ал оның әйелі, актриса Дженифер Джонс, мұражай мен оның екі коллекциясын жаңа бағытқа бұрған түзету және келісімдік шараларын жасады.

Жинақтар

Нортон Саймон мұражайы 11 000-нан астам затты қамтиды және халықаралық деңгейде жоғары бағаланған маңызды тұрақты коллекцияға ие. Мұражай өзі көрмеге қойылған туындыларға ие емес; керісінше, өнердің көп бөлігі Norton Simon Foundation және Norton Simon Art Foundation-нан ұзақ мерзімді несиеге алынған, олардың әрқайсысы әртүрлі өнер туындылары топтарына ие. 2014 жылғы ашық мәліметтер бойынша, өнер туындыларының нарықтық құны шамамен 5 миллиард долларды құрады. Мұражай негізін қалаушы жинаған коллекциясын кеңейтуге көп күш жұмсамайды, бірақ ол сыйлықтарды қабылдай береді. Дегенмен, бір уақытта 800-ден 900-ға дейін ғана туындылар көрмеге қойылады. Мұражай сонымен қатар белгілі бір суретшіге, өнер бағытына немесе кезеңіне, сондай-ақ нақты аймақта немесе елде жасалған өнерге арналған уақытша көрмелер ұйымдастырады. 1975 жылы құрылғаннан кейін үштен астам онжылдық бойы Нортон Саймон мұражайы несие беруден бас тарту саясатын ұстанды. 2007 жылы кеңес таңдалған туындыларды Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясына жіберуге келісім берді, мұражайды жақсы танысу үшін бұл қадам қажет екенін айтты. 2009 жылы Нью-Йорктегі Frick Collection-мен өзара несие беру туралы келісім жасалды.

Азия өнері

Мұражай Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнерінің әлемдік деңгейде танымал жинағына ие, онда осы аймақтың мүсіндеме және кескіндеме өнерінің үлгілері бар. Көрмеде Үндістан, Пәкістан, Непал, Тибет, Камбоджа және Таиланд елдерінен алынған туындылар, сондай-ақ Ауғанстан, Мьянма, Бангладеш, Қытай, Индонезия, Шри-Ланка, Вьетнам және Жапониядан таңдалып алынған жұмыстар қойылған. Бұл жинақ әсіресе Үндістан субконтинентінің өнерімен бай, оның ішінде Кушан және Гупта дәуірлерінен келген монументальді тас мүсіндері мен Оңтүстік Үндістаннан шыққан Чола қоласының ерекше тобы бар. Үндістанның Раджпут кескіндемелерінің және Тибет пен Непалдан келген Тханкалардың – буддалық діни кескіндемелердің маңызды үлгілері жақсы ұсынылған. Жапондық ағаш кескіштің жинағына бұрын Франк Ллойд Райттың жеке коллекциясында болған заттар да кіреді.

Еуропа өнері: 14-16 ғасырлар

Ерте Ренессанс, Жоғары Ренессанс және маньеризм шедеврлері мұражайдың 14-тен 16-ғасырға дейінгі еуропалық өнердің кең жинағын құрайды. Паоло Венециано мен Джованни ди Паолоның тамаша туындылары, сондай-ақ Гуариенто ди Арпоның ерекше құрбандық алтары мұражайдың алтын фондық панельдік суреттер жинағының негізін қалайды. Жакопо Бассано, Боттичелли, Филиппино Липпи және Рафаэль діни сахналарды бейнелейтін бай майлы суреттерімен ұсынылған. Сонымен қатар, солтүстік еуропалық өнер шеберлерінің, Лукас Кранах Ескі, Дирик Бутс және Ханс Мемлингтің керемет туындылары да бар. Джорджоне, Джованни Беллини және Эль Греконың портреттері жинақтың тақырыптық әртүрлілігін көрсетеді. Кранахтың «Адам мен Хауа» туындысының меншік құқығы оның нацистерден тоналған заттар тарихына байланысты даулы.

Еуропа өнері: 17-18 ғасырлар

Музейдің Италия мен Испанияның ерте барокко суреттері Гвидо Рени, Герчино, Мурильо және Зурбаран сияқты танымал суретшілердің туындыларымен ұсынылған. Солтүстік барокко коллекциясы Петер Пауль Рубенстің еңбектерінде жарқын көрініс тапқан. XVII ғасырдың голланд жанрлық, портреттік және пейзаждық суреттерінің керемет тобы Рембрандттың үш портретімен аяқталады. XVII ғасырды фламанд және неміс натюрморттары, сондай-ақ француз шеберлері Клод Лоррен мен Николя Пуссеннің діни пейзаждары толықтырады. 18-ғасырлық коллекцияның француз бөлігінде Ватто, Фрагонард және Буше суреттері бар, ал Италия Лонги, Паннини, Гварди, Каналетто және Тиеполоның туындылары арқылы Рим мен Венецияның күнделікті өміріне шолу ұсынады.

Еуропа өнері: 19 ғасыр

Музейдегі Жан-Огюст Доминик Ингрес пен Франсиско де Гояның картиналары 19 ғасырдың бастауын белгілейді және Жан-Батист Камиль Коро, Густав Курбе және Эдуард Мане орындаған орта ғасыр реализмінің тамаша үлгілеріне бастап келеді. Мұражай Оңтүстік Калифорниядағы импрессионизм және постимпрессионизм өнерінің ең маңызды коллекциясына ие. Клод Моне, Пьер Огюст Ренуар және Эдгар Деганың туындылары, олардың өзінің жүзден астам өнер туындыларымен ұсынылған, Винсент ван Гог, Пол Сезанн және Пол Гогеннің жарқын палитраларымен бірге қойылған. Бұл туындыларды толықтыратын Огюст Роденнің монументалды қола мүсіндері мұражайдың алдыңғы бағында орналасқан. Эдуард Вюйярд пен Пьер Боннардтың керемет картиналары 20 ғасырдың модернизміне есік ашады.

Қазіргі заманғы өнер

Музейде қазіргі заманғы өнердің кең жинағы бар, онда Пабло Пикассо, Жорж Брак, Анри Матисс және Диего Ривераның маңызды туындылары тұрақты түрде көрсетіледі. "Көк төртеу" суретшілерінің "Галка Шейер жинағында" Пол Клее, Лионель Файнингер, Алексей Явленский және Василий Кандинскийдің суреттері мен қағаздағы жұмыстары бар. Шейер, 1925 жылы Лос-Анджелеске қоныс аударған неміс өнер сатушысы және коллекционері, бұл суретшілерді өкілдік еткен және жоспарлары UCLA-ға беруге сәтсіз аяқталғаннан кейін "Көк төртеу" мен басқа да қазіргі заманғы суретшілердің 450 туындысын (сондай-ақ 800 құжаттан тұратын архивті) Пасадена өнер институтына қалдырды.

Қазіргі заманғы өнер

Соғыстан кейінгі заманауи өнер коллекциясы, Нортон Саймон мұражайының Пасадена өнер мұражайының ғимараты мен коллекцияларын сатып алуынан бастау алады және коллаж, ассамбляж және мүсіндемедегі күшімен ерекшеленеді, оның ішінде Джозеф Корнелл, Роберт Раушенберг, Луиза Невелсон және Эд Кинхольцтің туындылары бар. Поп-арт және минималистік өнер Рой Лихтенштейн, Энди Уорхол, Дональд Джадд және Роберт Ирвин есімдерімен ұсынылған. 1950-1970 жылдар аралығындағы Калифорния өнерінің ерекше күші бар, Сэм Фрэнсис, Ричард Дибенкорн, Джей ДеФео, Рональд Дэвис, Ларри Белл, Эдвард Руша, Кеннет Прайс, Чарльз Арнольди және Эд Мозестің туындылары осы коллекцияда кездеседі. Түсті өрістер және лирикалық абстракцияны Кеннет Ноланд, Ронни Лэндфилд, Франк Стелла, Хелен Франкентхалер және Кеннет Шоуэлл көрсетеді.

Мүсіндік

XIX ғасыр мен XX ғасырдың басындағы көрнекті мүсіншілер, Аристид Маййол, Константин Бранкузи, Генри Мур, Барбара Хепворт және Исаму Ногучи сияқты шеберлердің туындылары галереялардың ішінде де, музейдің сыртында да – алдыңғы бақта, Колорадо бульварының жасыл алаңында және кеңейтілген Мүсін саябағында қола, қорғасын және мәрмәрдан жасалған мүсіндермен ұсынылған.

Менеджмент

Нортон Саймон операциялық қор ретінде құрылған, ол өзінің ресурстарын қоғамдыққа пайдалы әрекеттеріне жұмсайды. Операциялық бюджеті шамамен 6 миллион доллар көлемінде. Дженифер Джонстың Голливудтағы байланыстары Билли Уайлдер, Грегори Пек, Кэри Грант, Дэвид Геффен, Том Брокау және Кандис Берген сияқты кино және теледидар өкілдерін Нортон Саймон мұражайының кеңесіне тартты.

Галерея

Нортон Саймон мұражайының таңдаулы өнер туындылары.

Көркем туындыларды оралту мәселелері

2012 жылы Камбоджа үкіметі АҚШ-тан 10 ғасырлық кхмер құмтастан жасалған мүсінді Нортон Саймон мұражайынан қайтарып алуға көмек сұрады, бұл туынды 1970-ші жылдардағы елдегі саяси дүрбелең кезінде Камбоджа ғибадатхана кешенінен тоналғанын мәлімдеді. Аталған мүсін Нортон Саймон өнер қорына тиесілі болған және 1980 жылдан бері көрмеге қойылған. Камбоджа билігі оның мұражайда бар екенін білгенімен, оны қайтару туралы өтінішті жақында ғана жолдады. 2014 жылдың көктемінде Нортон Саймон мүсінді Камбоджа Корольдігіне қайтарып берді. 2007 жылдан 2018 жылға дейін мұражай Лукас Кранах Ескінің 1530 жылғы «Адам мен Хауа» жұп суреттерінің заңды иесі кім екендігіне қатысты сот дауына ұшырады. Марей ван Сахер суреттерді қайтаруды талап етіп, оларды нацистер оның қайын атасы, көрнекті голландиялық еврей өнер сатушысы Жак Гудстикерден тартып алғанын айыптап сотқа жүгінді. Гудстикер Нидерландыдан қашуға тырысқанда отбасымен бірге кемеде қаза тапты. Соғыстан кейін суреттерді «Ескерткіштер тобы» тауып, Голландия үкіметіне қайтарды. 1960 жылдары Голландия үкіметі оларды АҚШ Әскери-теңіз күштерінің командирі Джордж Строганов Шербатоффқа тапсырды, ол бұрын Сталиндік үкімет оларды Ресейдегі оның отбасынан ұрлап алып, Берлинде өткен әйгілі аукционда Гудстикерге сатқанын мәлімдеді. Суреттерді 1970 жылдардың басында командир Нортон Саймон мен оның қорына сатты, және олар 30 жылдан астам уақыт бойы Нортон Саймон өнер мұражайында көрмеге қойылды. Көптеген адамдар, тіпті мұражайдың негізін қалаушы Нортон Саймонның немересі де этикалық алаңдаушылық білдіргеніне қарамастан, Нортон Саймон мұражайы туындыларды сақтап қалу үшін соттасуын жалғастырды. Мұражай 2014 жылғы маусымдағы АҚШ Апелляциялық сотының Тоғызыншы округінің шешімін қайта қарау үшін АҚШ Жоғарғы Сотына жүгінді, бұл шешім ван Сахердің талабын жалғастыруға мүмкіндік берген. 2017 жылы сот ван Сахерге қарсы 3–0 дауыспен шешім шығарды.