Кіріспе

Сан-Францискодағы қазіргі заманғы және заманауи өнер мұражайы (SFMOMA) – Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында орналасқан қазіргі заманғы және заманауи өнер мұражайы. Бұл коммерциялық емес ұйым, халықаралық деңгейде танымал қазіргі заманғы және заманауи өнер коллекциясын ұстап тұрады және Батыс жағалаудағы 20-ғасыр өнеріне толыққанды арналған алғашқы мұражай болды. Мұражайдың қазіргі жинағында 33 000-нан астам картина, мүсін, фотосурет, сәулет, дизайн және медиа өнері туындылары бар, сонымен қатар 21-ғасырға қадам басқан туындылар да қамтылған. Жинақ көрме алаңында орналасқан, бұл мұражайды АҚШ-тағы ең ірі мұражайлардың бірі және әлемдегі қазіргі заманғы және заманауи өнерге арналған ең ірі мұражайлардың бірі етеді. 1935 жылы Соғыс ескерткіш ғимаратында құрылған мұражай 1995 жылы СоМа ауданында Марио Боттаның жобасы бойынша салынған ғимаратында есігін ашты. SFMOMA 2016 жылдың 14 мамырында Snøhetta архитекторларының үш жылдық кеңейту жобасынан кейін қайта ашылды. Кеңейту мұражай галереясының көлемін екі есеге арттырып, бұрынғы ғимаратқа қарағанда қоғамдық кеңістікті алты есеге ұлғайтты. Бұл SFMOMA-ға қазіргі заманғы өнердің Дорис және Дональд Фишер коллекциясымен бірге кеңейтілген коллекциясын көрсетуге мүмкіндік берді.

Тарих

SFMOMA 1935 жылы директор Грейс Л. Макканн Морли басшылығымен Сан-Франциско өнер мұражайы ретінде құрылды. Алғашқы алпыс жыл бойы мұражай Азаматтық орталықтағы Ван Несс даңғылындағы Соғыс ардагерлері мемориалы ғимаратының төртінші қабатында орналасқан. Альберт М. Бендердің 36 өнер туындысын сыйға тартуы, оның ішінде Диего Ривераның "Гүл тасушы" (1935) туындысы, тұрақты коллекцияның негізін қалады. Бендер өмірі бойы SFMOMA-ға 1100-ден астам зат сыйға тартты және мұражайдың алғашқы сатып алу қорын құрды. Мұражай екінші жылын Анри Матисс туындыларының көрмесімен бастады. Осы жылы мұражай фотосурет коллекциясын құрып, фотосуретті көркем өнер ретінде таныған алғашқы мұражайлардың бірі болды. 1940 жылы Сан-Франциско заманауи өнер мұражайы "Телезис: Өмір сүру кеңістігі" атты алғашқы сәулет көрмесін өткізді. 1967 жылдан бері SFMOMA Сан-Франциско шығанағы аймағының суретшілерін екі жылдық SECA Art Award сыйлығымен марапаттап келеді. 1980-жылдары Хопкинс пен оның ізбасары Джон Р. Лейн (1987–1997) басшылығымен SFMOMA үш жаңа кураторлық лауазым құрды: сурет және мүсін кураторы, сәулет және дизайн кураторы, медиа өнері кураторы. Білім беру директоры мен фотосурет директорының лауазымдары толыққанды кураторлық деңгейге көтерілді. Осы кезеңде SFMOMA белсенді түрде арнайы көрмелер бағдарламасын ұйымдастырды, сондай-ақ Джефф Кунс, Зигмар Полке және Виллем де Кунингтің туындыларының маңызды көрмелерін қабылдады. 1987 жылы Лос-Анджелестегі қазіргі заманғы өнер мұражайы мен Лос-Анджелес округі өнер мұражайының заманауи және қазіргі заманғы қанаты ашылғанға дейін Сан-Франциско мұражайы штаттағы заманауи және қазіргі заманғы өнердің жетекші мекемесі болып саналды. 1995 жылдың қаңтар айында мұражай қазіргі орналасқан жерін ашты – 151 Үшінші көше, SOMA ауданындағы Ерба Буэна бақтарының жанында. Жаңа ғимаратты швейцариялық сәулетші Марио Ботта (Тичино кантоны) жобалады. Өнер меценаты Филис Уаттис мұражайға Магритт, Мондриан, Энди Уорхол, Ева Гессе және Уэйн Тибодтың маңызды туындыларын алуға көмектесті. Дэвид А. Росс (1998–2001) басшылығымен SFMOMA Нью-Йорктегі Уитни мұражайынан шақырылған Эллсворт Келли, Роберт Раушенберг, Рене Магритт және Пит Мондриан, сондай-ақ Марсель Дюшанның әйгілі "Фонтан" (1917/1964) сияқты бірқатар маңызды туындыларды сатып алды. Джаспер Джонс, Марк Ротко, Фрэнсис Бэкон, Александр Кальдер, Чак Клоуз және Фрэнк Стелланың туындыларын сатып алу арқасында мұражай американдық заманауи өнер мұражайларының қатарында көтерілді. Росс үш жылдық және 140 миллион долларлық коллекцияны толықтырудан кейін экономиканың жайпауы мұражайды ресурстарын тинауға мәжбүр еткен соң қызметтен кетті. 2009 жылы SFMOMA өсіп келе жатқан аудиториясын, бағдарламаларын және коллекцияларын орналастыру және Дорис пен Дональд Фишердің қазіргі заманғы өнер коллекциясын көрсету үшін кеңейту жоспарларын жариялады. 2010 жылы – мұражайдың 75 жылдығында Snøhetta архитектура фирмасы кеңейтілген ғимаратты жобалау үшін таңдалды. SFMOMA 2013 жылдың мамыр айында кеңейту үшін негіз салды.

Жинақтар, көрмелер және бағдарламалар

Джексон Поллок өзінің алғашқы музейлік көрмесін SFMOMA-да өткізді, сондай-ақ Клайффорд Стилл мен Аршиль Горки да солай істеді. Музей коллекциясында Анри Матисс, Жан Метцингер, Пол Кли, Марсель Дюшан, Энди Уорхол, Джексон Поллок, Ричард Дибенкорн, Клайффорд Стилл, Доротея Ланг және Ансел Адамстың маңызды туындылары бар. Жыл сайын мұражайда жиырмадан астам көрме және үш жүзден астам білім беру бағдарламалары ұйымдастырылады. Музей ғимараты кеңейту үшін жабық болған кезде, 2013 жылдың жазынан 2016 жылдың басына дейін SFMOMA өз көрмелерін және бағдарламаларын «SFMOMA On the Go» аясында Сан-Франциско аймағындағы басқа жерлерде ұсынды. 2009 жылы музей Gap Inc компаниясының Дорис және Дональд Фишерге тиесілі қазіргі заманғы өнер коллекциясын қабылдады. Фишер коллекциясына Александр Кальдер, Чак Клоуз, Виллем де Кунинг, Ричард Дибенкорн, Ансельм Кифер, Эллсворт Келли, Рой Лихтенштейн, Брайс Марден, Агнес Мартин, Герхард Рихтер, Ричард Серра, Сай Твомбли және Энди Уорхол сияқты суретшілердің 1100-ге жуық туындысы кіреді. Бұл жинақ 100 жылға SFMOMA-ға берілді. 2011 жылдың ақпан айында мұражай «Жинақтар науқаны»н жариялады, оның аясында Джексон Поллок, Виллем де Кунинг, Джаспер Джонс, Роберт Раушенберг және Фрэнсис Бэконның суреттерін қоса алғанда, 195 туынды сатып алынды. Сондай-ақ, 2012 жылы «Жинақтар науқаны» аясында 473 фотосуреттің сыйға берілуі туралы хабарланды, оның ішінде Диана Арбустың 26 жұмысы және жапондық фотосуреттердің маңызды сыйлықтары болды. «Жинақтар науқаны» арқылы алынған туындылар Фишер коллекциясымен бірге 2016 жылы аяқталған мұражайдың кеңейтілген ғимаратында қойылды. SFMOMA веб-сайтында пайдаланушылар мұражайдың тұрақты коллекциясымен таныса алады. SFMOMA қосымшасы келушілерге өздерінің ұялы телефондарын пайдалана отырып, мұражайды өз қарқында аралап, орналасқан жерін қадағалауға мүмкіндік береді. SFMOMA ғылыми-зерттеу кітапханасы 1935 жылы құрылған және қазіргі заманғы және заманауи өнерге қатысты кітаптар, мерзімді басылымдар, суретшілердің материалдары, фотосуреттер және медиа жинақтарын қоса алғанда, кең көлемді ресурстарды қамтиды.

Марио Ботта ғимараты

Музейді бұрынғы орнында, Сан-Францисконың Азаматтық орталығындағы Ветерандар ескерткіш ғимаратының жоғарғы қабаттарында кеңейту жоспарлары 1980-ші жылдардың соңында сәтсіз аяқталды. 1988 жылдың жазында Марио Ботта, Томас Биби және Франк Гери сәулетшілері Сан-Францисконың заманауи өнер мұражайының жаңа ғимаратын жобалау конкурсының финалистері ретінде жарияланды. Жартылай финалистердің қатарында Чарльз Мур және Тадао Андо болды. Үш финалист сол жылдың соңында нақты орналасқан жерге арналған жобалық ұсыныстарды ұсынуға тиіс болды, бірақ мұражай архитектуралық конкурсты бір айдан кейін тоқтатып, 45 жастағы архитектор Боттамен келісімге келді. Архитекторлар Хеллмут, Обата және Кассабауммен бірлесіп жоспарланған жаңа мұражай Миссия және Говард көшелері арасындағы Үшінші көшедегі тұрақ орнына салынды. Москон конгресс орталығына жақын, негізінен тұрақтардан тұратын Базардың оңтүстігіндегі аймақ, мұражай, даму агенттігі және Олимпия мен Йорк компаниясы арасындағы келісім арқылы таңдалды. Жерді агенттік және құрылыс компаниясы берді, ал мұражайдың қалған бөлігі жеке қаржыландырылды. Ботта ғимараты орталық, күн сәулесі кіретін атриумды қоршалаған галереялардан және әйгілі баспалдақтан тұрады. Оның сыртқы құрылымында 40 метрлік цилиндр және кері шегірілген тас қасбеті бар. Боттаның ішкі дизайны еденде, төменгі қабаттағы қабырғаларда және бағаналардың негіздерінде жылтыратылған және отпен өңделген қара граниттен жасалған, ал қабылдау және пальтоларды сақтау стендтерінде табиғи және қара боялған ағаш қолданылған.

Снохетта кеңейтілуі

2009 жылы 1995 жылы ашылғаннан бері мұражайдың көрермендері мен коллекцияларының айтарлықтай өсуіне жауап ретінде SFMOMA кеңейту жоспарларын жариялады. 2010 жылдың мамыр айында жарияланған үміткерлер тізіміне жоба бойынша ресми түрде қаралып жатқан төрт сәулет фирмасы кірді: Adjaye Associates; Diller Scofidio + Renfro; Foster + Partners; және Snøhetta. 2010 жылдың шілдесінде мұражай кеңейтуді жобалау үшін норвегиялық Snøhetta сәулет фирмасын таңдады. 2016 жылдың мамыр айында ашылған кеңейтім, қазіргі ғимаратқа жаңа қосымшаны Минадан Говард көшесіне дейін жалғастырып қосты. Кеңейтілген ғимаратта өнер мен қоғамдық бағдарламаларға арналған жеті деңгей және мұражайдың жұмысын қамтамасыз етуге арналған үш қабат бар. Ол ішкі және сыртқы көрме алаңдарының, сондай-ақ өнерге толы, тегін кіруге болатын қоғамдық кеңістікті ұсынады. Бұл SFMOMA-ның өнерді көрсетуге арналған бұрынғы сыйымдылығын екі еседен астам арттырып, кеңейту алдындағы ғимаратқа қарағанда қоғамдық кеңістікті алты есеге ұлғайтады. Кеңейтілген ғимаратта үшінші қабатта орналасқан үлкен тік бақша, Сан-Францискодағы жергілікті өсімдіктердің ең ірі тірі қабырғасы; Говард көшесіне қараған, 25 фут (8 м) биіктігіндегі шыны қабырғалары бар тегін жерүсті галереясы; төртінші қабаттағы күрделі жарықтандыру және дыбыс жүйелерімен жабдықталған екі қабатты "ақ қорап" алаңы; жетінші және сегізінші қабаттардағы өнерді сақтау студиялары бар. Кеңейтімнің қасбеттері талшықтық пластиктен жасалған жеңіл панельдермен жабылған. Аяқталуымен, бұл сол кезде АҚШ-та архитектурада композиттік технологияны қолданудың ең ірі жобасы болды. Ғимарат LEED Gold сертификатын алды, энергия шығындарын 15%-ға, су тұтынуын 30%-ға және кәрі су шығарылуын 20%-ға азайтты. Ботта баспалдағы бұрынғы орнынан алынып тасталды.

Аудиторияны тарту

Музей 2011 жылы жылына 650 000 адамды қабылдаса, жаңа қанат ашылғаннан кейін жылына бір миллионнан астам келушіні күтеді деп болжанды.

Қамқоршылар кеңесі

SFMOMA кеңесінің төрағасы Роберт Дж. Фишер, ал президенті Диана Нельсон. SFMOMA кеңесінде үш жылдық мерзімге жұмыс істейтін суретшіге бір орын бөліп қояды; бұл арнайы кеңес лауазымы мұражайға ешқандай қаржылық міндеттемелер жүктемейді, бірақ дауыс беруге және комитеттер жұмысына қатысуға құқық береді.

Қаржыландыру

2010 жылға қарай Сан-Франциско заманауи өнер мұражайы 250 миллион доллар көріс жинап, осының арқасында өзінің қор жинағын екі есеге арттырып, кеңейтуге 150 миллион доллар жұмсады.

М.Ә. Төреғалиұлы

Брукс Уокер кіші.

Форт Мейсондағы SFMOMA суретшілер галереясы

Мұражай сонымен қатар Сан-Францисконың Марина ауданындағы Форт Мейсон орталығында орналасқан коммерциялық емес галереяны – Форт Мейсондағы Суретшілер галереясын басқарады. Суретшілер галереясы 1978 жылы Солтүстік Калифорнияның жаңадан көзге түсіп келе жатқан және танымал суретшілері үшін шығармашылық платформа ретінде құрылды. Галерея жыл сайын сегіз көрме өткізеді, оның ішінде жеке, топтық және тақырыптық көрмелер бар. Көрмелердегі туындылар дәстүрліден эксперименттікке дейін әртүрлі стильдер мен техникаларды қамтиды, ал барлық туындыларды жалға алуға немесе сатып алуға болады. 2021 жылы SFMOMA суретшілер галереясын, сондай-ақ баспа платформасы мен кино бағдарламасын жабу туралы хабарлады.

Сәтінде

In Situ – SFMOMA ішінде орналасқан жоғары деңгейлі мейрамхана. Оны марапатты Сан-Франциско мейрамханасы Benu-дің шеф-аспазы және иесі Кори Ли басқарады. In Situ әлемнің әртүрлі мейрамханаларының танымал тағамдарын ұсынатын, таңдаулы мәзір ұсынады.