Кіріспе

Уитни американдық өнер мұражайы, жай ғана "Уитни" деп белгілі, Нью-Йорктегі Манхэттеннің Метпакинг ауданы мен Вест-Виллидж аудандарында орналасқан қазіргі заманғы және заманауи американдық өнер мұражайы. Бұл институт 1930 жылы көрнекті американдық қоғам қайраткері, мүсінші және өнер меценаты Гертруда Вандербильт Уитни (1875–1942) құрған, және оның құрметіне осылай аталған. Уитни 20-шы және 21-шы ғасырлардағы американдық өнерді жинау және сақтауға бағытталған. Оның тұрақты коллекциясында 19 ғасырдың соңынан бастап бүгінгі күнге дейінгі кезеңді қамтитын 3500-ден астам суретшінің 25 000-нан астам картинасы, мүсіні, суреті, гравюрасы, фотосуреті, фильмі, бейнежазбасы және жаңа медиа артефакттары бар. Мұражай, есімі тірі суретшілердің туындыларын көрсетуге, сондай-ақ Эдвард пен Жозефина Хоппердің зерттеу жинағы, Санборн Хоппер архиві және Аршиль Горкидің зерттеу жинағы сияқты қазіргі заманғы және заманауи американдық өнерге қатысты тарихи құжаттардың институционалдық мұрағаттарын сақтауға ерекше мән береді. 1966 жылдан 2014 жылға дейін Уитни Манхэттеннің Жоғарғы Шығыс жағындағы 945 Мэдисон авенюсінде, Марсель Брюер мен Гамильтон П. Смит жобалаған ғимаратта орналасқан. Музей 2014 жылдың қазан айында Ренцо Пиано жобалаған және 2015 жылдың 1 мамырында ашылған жаңа ғимаратына көшу үшін жабылды, бұл мұражайдың көрме алаңын 50 000 шаршы футқа дейін кеңейтті. Мұражай Уитни биенналесін ұйымдастырады – екі жылда бір рет өткізілетін, американдық жас суретшілердің туындыларын көрсететін көрме, ол АҚШ-тағы заманауи өнердің ең ұзақ және маңызды шолуы саналады. Сондай-ақ мұражай 1968 жылы құрылған Уитни тәуелсіз зерттеу бағдарламасын басқарады, ол суретшілерді, сыншыларды және өнер тарихшыларын "мәдениет саласын құрайтын тәжірибелерді, институттарды және дискурстарды теориялық және сындық тұрғыдан зерттеуге ынталандыру" арқылы қолдайды. 2023 жылы 768 000 келушіні қабылдаған Уитни АҚШ-тағы ең көп танымал мұражайлардың 26-сы және әлемдегі ең көп танымал өнер мұражайларының 89-ы болды.

Жоғарғы шығысқа көшу

1961 жылы Уитни үлкен ғимарат іздеуді бастады. 1966 жылы ол Манхэттеннің жоғарғы шығыс бөлігінде, Мэдисон даңғылы мен 75-ші көшенің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасты. Марсель Брюер мен Гамильтон П. Смит 1963–1966 жылдары жоспарлаған және салған ғимарат, көршілес үйлерден гранит тастардан жасалған баспалдақ фасадымен және трапеция пішіндес терезелерімен ерекшеленеді. 1967 жылы Маурисио Ласански «Нацистердің суреттері» көрмесін ұсынды. Көрме Уитни мұражайына келді, онда ол Луиза Невелсон мен Эндрю Уайеттің жаңа мұражайдағы алғашқы туындыларымен бірге көрсетілді. Мекеме ондаған жылдар бойы кеңістік мәселесімен күресті. 1967 жылы мұражай «Арт Ресурс Орталығы» (ARC) деп аталатын филиал ашты. Бастапқыда Оңтүстік Бронкста орналасуы жоспарланған ARC, төменгі шығыс жағындағы Черри көшесінде ашылды. 1973 жылдан 1983 жылға дейін Уитни мұражайы 55 Уотер-стритте филиалды иеленді, бұл ғимаратқа иелік ететін Гарольд Урис мұражайға жылына 1 долларға жалға берді. 1983 жылы Philip Morris International өзінің Парк Авенюдегі кеңсесінің вестибюліне Уитни филиалын орнатты. 1981 жылы мұражай Коннектикут штатының Стэмфорд қаласында Champion International орналасқан көрме алаңын ашты. 1980-жылдардың соңында Уитни Park Tower Realty, IBM және АҚШ-тың Equitable Life Assurance Society компанияларымен келісімге келді, олар өз ғимараттарының вестибюльдерінде айналмалы көрмелермен спутниктік мұражайлар құрды. Әрбір мұражайдың жеке директоры болды, барлық жоспарлар Уитни комитеті бекітуі керек болды. 188 жылы 33 Мейден-Лейн мекенжайында филиал ашылды. 1995 жылдан 1998 жылға дейін ғимарат Ричард Глюкманның жобасы бойынша қайта жаңартылып, кеңейтілді. 2001 жылы Рем Колхасқа 200 миллион долларлық кеңейтудің екі жобасын жасау тапсырылды. Алайда, 2003 жылы бұл жоспарлар тоқтатылды, нәтижесінде директор Максвелл Л. Андерсон отставкаға кетті. 2011 жылдың наурыз айында Нью-Йорк рестораторы Дэнни Мейер мұражайда «Аты жоқ» (Untitled) ресторанын ашты. Бұл кеңістікті Rockwell Group жобалаған.

Жинақ

Мұражайда суреттер, сызбалар, гравюралар, мүсіндер, инсталляциялар, бейне және фотосуреттер қойылған. Тұрақты коллекциядағы бастапқы 600 туынды 1954 жылы екінші ғимарат ашылғанда 1300-ге дейін өсті. 1966 жылы Мэдисон авенюіндегі Брюер ғимаратына көшкеннен кейін бұл сан шамамен 2000-ға жетті. 1991 жылы фотосуреттерді жинауды бастады. Бүгінде коллекцияда 3500-нан астам суретшінің 25000-нан астам туындысы бар, ол 19 ғасырдың соңынан бастап қазіргі уақытқа дейінгі кезеңді қамтиды. Суретшілердің арасында Жозеф Альберс, Джо Андо, Эдмунд Арчер, Дональд Баехлер, Томас Харт Бентон, Люсиль Бланш, Джонатан Борофски, Луиза Буржуа, Франк Боулинг, Соня Гордон Браун, Чарльз Бёрчфилд, Александр Кальдер, Сюзанна Капораэль, Норман Картон, Каролина Кейседо, Чинг Хо Ченг, Талия Четрит, Энн Крейвен, Анна Крейкрофт, Дэн Кристенсен, Грег Колсон, Сьюзан Кроккер, Рональд Дэвис, Стюарт Дэвис, Мира Дэнси, Линдси Декер, Марта Даймонд, Ричард Дибенкорн, Даниэлла Дулинг, Артур Доу, Лоретта Дункельман, Уильям Эгглестон, Хелен Франкенталер, Джорджия О’Киф, Аршиль Горки, Кит Харинг, Грейс Хартиган, Марсден Хартли, Роберт Хенри, Кармен Эррера, Ева Гессе, Ханс Хофманн, Эдвард Хоппер, Ричард Хант, Джаспер Джонс, Корита Кент, Франц Клайн, Теренс Ко, Виллем де Кунинг, Ли Краснер, Ронни Лэндфилд, Рой Лихтенштейн, Джон Марин, Нокс Мартин, Джон МакКракен, Джон МакЛафлин, Роберт Мазервелл, Брюс Науман, Луиза Невелсон, Барнетт Ньюман, Кеннет Ноланд, Пол Пфайффер, Джексон Поллок, Ларри Пунс, Морис Прендергаст, Кеннет Прайс, Роберт Раушенберг, Мэн Рэй, Марк Ротко, Морган Рассел, Альберт Пинкам Райдер, Синди Шерман, Джон Слоан, Фрэнк Стелла, Энди Уорхол және жүздеген басқа суретшілердің туындылары бар. Музей әр екі жылда Уитни биенналесін өткізеді, бұл американдық өнер саласына жаңадан келген көптеген белгілі емес суретшілерді көрсететін халықаралық өнер көрмесі. Ол көптеген танымал суретшілердің туындыларын көрсеткен, сондай-ақ 1976 жылғы Арнольд Шварценеггерді бейнелейтін тірі дене шынықтырушылардың көрмесі сияқты конвенцияға қайшы туындыларды ұсынған. Традициялық коллекциясынан басқа, Уитниде "Артпорт" веб-сайты бар, онда үнемі жаңарып тұратын "Желілік өнер" (Net Art) ұсынылады. Уитни тірі суретшінің туындыларын сатпайды, өйткені бұл суретшінің мансабына зиян келтіруі мүмкін, бірақ ол тірі суретшінің туындысын сол суретшінің басқа туындысына айырбастай алады.

Қаржыландыру

2011 жылдың наурыз айында Уитни мұражайының қор жинағы 207 миллион долларға жеткен. Мұражай 2015 жылға дейін капиталдық кампаниясы арқылы 625 миллион доллар жинауды жоспарлаған. 2016 жылдың маусым айына қарай қор жинағы 308 миллион долларға дейін өсті. Тарихи деректер бойынша, мұражайдың операциялық табысы көбінесе теңгерімге жақын болған. Мұражай жылдық операциялық шығыстарға қор жинағының құнының 5% аспауына шектеу қояды. 2008 жылы Леонард А. Лаудер мұражайға 131 миллион доллар сыйлады, бұл Уитни мұражайының тарихындағы ең ірі қайырымдылық көмегі болды. Жаңа туындыларды сатып алуға арналған қаржы 2010 жылы 2,7 миллион доллардан 1,3 миллион долларға дейін азайды.

Қамқоршылар кеңесі

Көп жылдар бойы Гертруда Вандербильт Уитни мұражайды жалғыз өзі қолдады, одан кейін оның қызы Флора Уитни Миллер де солай істеді, ал 1961 жылға дейін оның кеңесі негізінен отбасылық басқарумен айналысты. Флора Пейн Уитни мұражайдың сенімді қызметкері, кейін вице-президент болып қызмет етті. 1942 жылдан 1974 жылға дейін ол мұражайдың президенті және төрағасы болды, содан кейін ол 1986 жылы қайтыс болғанға дейін құрметті төраға болып қызмет етті. Оның қызы Флора Миллер Бидл 1995 жылға дейін президент болды. Оның "Витни әйелдері және олар жасаған мұражай" атты кітабы 1999 жылы жарық көрді. 1961 жылы сыртқы қолдау қажеттілігі, ақыры, кеңеске сыртқы сенімгерлерді, соның ішінде банкирлер Рой Нойбергер мен Артур Алтшулды қосуға мәжбүр етті. Дэвид Солингер 1966 жылы Уитнидің бірінші сыртқы президенті болды. 120 ғалым мен сыншы Уитни музейіне Кандерсті музей кеңесінен шығаруды сұрайтын ашық хат жариялады; хаттың алғашқы жарияланғанынан кейін қосымша қол қоюшылар 2019 жылғы Уитни биенналына таңдалған 50-ге жуық суретшіні қамтыды. "Бұл жерді отарсыздандыру" ұйымының тоғыз апталық наразылық акциясы Сафариленд қаруын Палестина мен басқа жерлерде наразылық білдіргендерге және басқаларға қарсы қолдануын көрсетті. 2019 жылдың 17 шілдесінде Artforum журналында Ханна Блэк, Циаран Финлейсон және Тоби Хаслетттің "Ашулы газ биенналы" атты эссесі жарияланғаннан кейін Кандерстің отставкаға кетуі туралы шақырулар жаңартылды. 19 шілдеде төрт суретші (Коракрит Арунанондчай, Мерием Беннани, Николь Айзенман және Николас Галанин) өздерінің туындыларын көрмеден алып тастауды сұрай отырып хат жариялады. (Бірінші рет биенналь ашылмас бұрын өзінің жұмысын тастаған Майкл Раковиц болды.) Бір күннен кейін суретшілердің екінші толқыны (Эдди Арройо, Кристин Сун Ким, Агустина Вудгейт және Форенсик Архитектура) да кері қайтып кетті. 2019 жылдың 25 шілдесінде Уоррен Б. Кандерс Уитни мұражайының қамқоршылар кеңесінен отставкаға кетуін жариялады. Кандерс мұражайдың құлдырауына қатысы жоқ екенін айтып, басқа да қорғаншыларды Уитни мұражайының басшылығын қабылдауға шақырды.