Кіріспе

Яһуда тайпасымен байланысты Киелі кітаптағы орын. Бейт-ха-Керем, Бет-ха-Церем (колданбалы мағынада "шарап бағының үйі"; Киелі жазбаларда Бет-ха-Керем) – Яһуда тайпасымен байланысты Киелі кітаптағы орын.

Мүмкін орналасқан жері

Кейбіреулер Бейт-Хакеремді Эйн-Кереммен бірдей санайды. Басқалары Бейт-Хакеремді Иерусалимнің оңтүстігіндегі Рамат-Рахельге, тау басындағы қалыңдағылар ежелгі замандағы шамдар ретінде қолданылған деп есептейді. Тағы біреулер бұл қала кейіннен Ирод қаласы деп аталған Текояға жақын жерде болған дейді. Нейбауэр шіркеу әкесі Иеронимге сілтеме жасап, Бейтлехемнен Бетахарманы көруге болатынын жазады. Киелі кітапта Бабыл әскеріне қарсы бұйрауыш осы жерде үрленгені айтылған (Еремия 6:1). Бейт-Хакерем Персия кезеңінде аудандық орталық болған және Нехемия кітабында Бабыл тұтқындығынан оралған яһудилердің қоныстанған қалаларының бірі ретінде еске алынады, олар Иерусалим қабырғаларын қайта құруға көмектескен. Нехемия одан әрі осы оралғандардың бұрын елден қуылмас бұрын қалада тұрған адамдардың ұрпақтары екенін, және барлығы бұрынғы тұрғын жерлеріне қайтып келгенін жазады. Б.з. II ғасырында жинақталған Мишнада "Бет-Керем аңғары" қызғылт қоңыр топырақтан тұратын жер екені айтылған. Сондай-ақ, Иерусалимдегі құрбандық тақтайының тастары мен соған апаратын жолдың тастары Бет-Керем аңғарынан алынған, онда олар таза топырақтан қазылып, ешқандай темір құрал қолданылмаған толық тастар түрінде әкелінген. Рамат-Рахельдегі археологиялық қазбалар б.з.д. IV-III ғасырларына жататын, құтылардың мойындарына жазылған "ехуд" деген жазуы бар ондаған мөрлерді тапты, бұл сол кезеңде Яһуда провинциясының ресми аты болған.