Анна Бретонская: Франция және Британия патшайымы

Кіріспе

Франция королевасы (1491–1498; 1499–1514) және Бретань герцогинясы (1488–1514)

Анна Бретань (; 1477 жылғы 25/26 қаңтар – 1514 жылғы 9 қаңтар) – 1488 жылдан өліміне дейін Бретань герцогинясы, ал 1491 жылдан 1498 жылға дейін және 1499 жылдан өліміне дейін Франция королевасы. Ол Франция патшайымы болған жалғыз әйел, ол екі рет патшайым атанды. Италия соғыстары кезінде Анна 1501 жылдан 1504 жылға дейін Неаполь королевасы, 1499–1500 жылдары және 1500–1512 жылдары Милан герцогинясы болды. Анна Франция королі Бретань үстінен билігін орнатуға тырысқан қақтығыстар кезінде Нант қаласында өсті. Оның әкесі, Франциск II, Бретань герцогы, Монфорт әулетінің соңғы еркек мүшесі болды. 1488 жылы оның қайтысымен Анна Бретань герцогинясы, Нант, Монфорт және Ричмонд графы, сондай-ақ Лимож виконтессасы атанды. Ол кезде оның жасы 11-ге толмаған еді, бірақ Бретаньнің стратегиялық маңызы оны құнды мұрагер етіп көрсетті. Келесі жылы ол Австрияның Максимилиан I-ге өкілеттікпен үйленді, бірақ Франция королі Карл VIII мұны өз патшалығы Бретань мен Австрияның арасында орналасқандықтан қауіп деп санады. Ол әскери науқанды бастады, нәтижесінде герцогиня некеден бас тартуға мәжбүр болды. Соңында 1491 жылы Анна Карл VIII-ге үйленді. Олардың балалары ересектемей кетті, ал 1498 жылы король қайтыс болғаннан кейін тақ оның туысы Людовик XII-ге өтті. Бретаньді аннексиялау туралы келісімге сәйкес, Анна жаңа корольге үйленуге міндетті болды. Людовик XII әйеліне терең сезіммен қарады, ал Анна герцогтігінің тәуелсіздігін қайта орнатуға көптеген мүмкіндіктер алды. Олардың екі қызы болды, бірақ Саликтік заңға сәйкес француз тағына отыра алмады, ағасы Бретаньдің мұрагері деп жарияланды. Анна үлкен қызын Максимилиан I-нің немересі, Австрияның Карлымен кездестіруге қол жеткізді, бірақ 1514 жылы Анна қайтыс болғаннан кейін, оның қызы Францияның Франциск I-ге үйленді. Бұл неке Франция мен Бретань арасындағы ресми одаққа әкелді. Анна Бретаньде Францияға қарсы герцогтікті қорғаған адал басшы ретінде құрметке ие болды. Романтизм дәуірінде ол бретондық патриотизмнің символына айналды және оның құрметіне көптеген ескерткіштер мен мүсіндер орнатылды. Оның өнер мұрасы Луара аймағында маңызды орынға ие, өйткені ол өмірінің көп бөлігін осы жерде өткізді. Ол күйеулерімен бірге Блуа және Амбуаз қамалдарындағы архитектуралық жобаларға жауапты болды.

Anne of Brittany (; 25/26 January 1477 – 9 January 1514) was reigning Duchess of Brittany from 1488 until her death, and Queen of France from 1491 to 1498 and from 1499 to her death. She was the only woman to have been queen consort of France twice. During the Italian Wars, Anne also became Queen of Naples, from 1501 to 1504, and Duchess of Milan, in 1499–1500 and from 1500 to 1512. Anne was raised in Nantes during a series of conflicts which the King of France sought to assert his suzerainty over Brittany. Her father, Francis II, Duke of Brittany, was the last male of the House of Montfort. Upon his death in 1488, Anne became duchess regnant of Brittany, countess of Nantes, Montfort, and Richmond, and viscountess of Limoges. She was only 11 at that time, but she was already a coveted heiress because of Brittany's strategic position. The next year, she married Maximilian I of Austria by proxy, but Charles VIII of France saw this as a threat since his realm was located between Brittany and Austria. He started a military campaign which eventually forced the duchess to renounce her marriage. Anne eventually married Charles VIII in 1491. None of their children survived early childhood, and when the king died in 1498, the throne went to his cousin, Louis XII. Following an agreement made to secure the annexation of Brittany, Anne had to marry the new king. Louis XII was deeply in love with his wife and Anne had many opportunities to reassert the independence of her duchy. They had two daughters, although neither could succeed to the French throne due to the Salic Law, the elder was proclaimed the heiress of Brittany. Anne managed to have her elder daughter engaged to Charles of Austria, grandchild of Maximilian I, but after Anne's death in 1514, her daughter married her cousin Francis I of France. This marriage later led to the formal union between France and Brittany. Anne was highly regarded in Brittany as a conscientious ruler who defended the duchy against France. In the Romantic period, she became a figure of Breton patriotism and she was honoured with many memorials and statues. Her artistic legacy is important in the Loire Valley, where she spent most of her life. She was notably responsible, with her husbands, for architectural projects in the châteaux of Blois and Amboise.

Алғашқы жылдар және білім

Анна 1477 жылғы 25 немесе 26 қаңтарда Францияның Лоир-Атлантик департаменті Нант қаласындағы Бретань герцогтарының қасарында, Бретань герцогы Франциск II және оның екінші әйелі Фуа Маргарет, Наварра инфантасының үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Төрт жыл өткен соң (1481 жылдың 10 мамырына дейін) оның ата-анасы екінші қызы Изабелланы дүниеге әкелді. Анна тоғыз жасқа келгенде анасы, ал он бір жасқа келгенде әкесі қайтыс болды. Ол француз тілінде оқу мен жазуды үйренген, сондай-ақ, мүмкін, латын тілін де білген. Кейде айтылатындай, оның грек немесе еврей тілдерін үйренгені, немесе бретон тілінде сөйлегені немесе түсінгені екіталай. Оны гувернантка Франсуаза де Динан, Шатобриан ханым және неке арқылы Лаваль графесі тәрбиеледі. Оған сонымен қатар бірнеше ұстаз сабақ берді, олардың ішінде оның үй шаруашылығын басқарушысы және сарай ақыны Жан Месхино болды, ол оған би, ән салу және музыка үйреткен деп есептеледі.

Бретаньнің мұрагері

Бұл кезеңде мұрагерлік құқығы нақты белгіленбеген еді, бірақ Бретон мұрагерлік соғысына дейін көбінесе жартылай салик заңы қолданылды; яғни, ақсүйек әйелдер мұрагер бола алатын, бірақ тек еркек желісі толықтай қырылған жағдайда ғана. Дегенмен, 1365 жылғы Геранда шартында Монфорт үйінен еркек мұрагер болмаған жағдайда Пентиевр Жаннаның мұрагерлері мұрагерлікке ие болатыны көрсетілген. Анна дүниеге келген кезде оның әкесі Монфорт Бретаньының Бретон үйінен шыққан жалғыз ер адам еді, ал Блуа-Пентиевр мұрагері – әйел, Блуа Николі болды, ол 1480 жылы Бретань үстіндегі құқықтарын Франция королі Людовик XI-ге 50 000 экюға сатты. Ер мұрагердің болмауы Герцогтікте династиялық дағдарыс немесе оның тікелей корольдік доменіне өту қаупін тудырды. Мұны болдырмау үшін Франциск II 1486 жылдың 10 ақпанында Аннаны Бретань штатының алдында ресми түрде мұрагері деп жариялады; алайда, оның некесі дипломатиялық мәселе болып қала берді.

Некеге тұруға келісу

Бриттания герцогтығының тұңғыш аман қалған баласы және мұрагері болғандықтан, Анна ең алдымен, әкесінің саяси құралы болды. Франциск II қызын түрлі француз және шетелдік ханзадаларға әскери және қаржылық көмек алу үшін, сондай-ақ Франция короліне қарсы өзінің беделін нығайту үшін уәделеді. Осы ханзадалардың герцогтықты өздерінің иеліктеріне қосу перспективасы Бреттань герцогына бірнеше неке келіссөздерін бастауға және осы неке жобаларымен байланысты түрлі құпия одақтарды жасауға мүмкіндік берді. Анна осы бәсекелес мүдделердің нысанына айналды, ал әкесі осы одақтарға қол қою арқылы сенімді болды, түрлі неке жобалары мен шарттардан бас тартуға мүмкіндік алды. Осы саяси есептеулер Аннаның түрлі еуропалық ханзадалармен кездесуіне әкелді: 1480 жылы ол ресми түрде Англияның Эдуард IV-нің ұлы, Уэльс ханзадасы Эдуардқа күйеуге берілді; алайда, Эдуард IV 1483 жылы қайтыс болғаннан кейін, бала жоғалып кетті, оның регенті Ричард III-тің бұйрығымен өлтірілген болуы мүмкін. Генрих Тюдор, Англияның болашақ королі Генрих VII, Ланкастер тармағының соңғы еркек өкілі, сол кезде Бреттаньде жер аударылған, Аннаның қолына үміткер болуға қызығушылық танытты, бірақ бұл неке оның әкесіне қызық болмады. Максимилиан, Рим патшасы және Австрияның эрцгерцогы, Бургундиялық Марияның жесірі, Чарльз Батылдың қызы және мұрагері. Альбреттің Ален I, Роханның Екатеринасы мен Альбреттің Жан I-нің ұлы. Анасы арқылы ол Бретань герцогы Иоанн V-нің шөбересі болды, демек, мұрагер болуы мүмкін еді. Ол герцог Франциск II-нің одақтасы болғанымен, Анна оған үйленуден бас тартты, өйткені оны ұнамады. Албреттің талап-арызын қолдаған маршал Рио шақырған папа сотының алдында Анна оның ұсынысын тек әкесіне деген «бағыну, қорқу және құрмет» сезімінен қабылдағанын және өзі қаламайтынын мәлімдеді. Корольдің туысы, корольдің болашақ королі Людовик Орлеан герцогы, корольдің қарындасы Жаннаға тұрмысқа шыққанға қарамастан, оның қолына да үміткер болды. Жан IV Шалон Арле, Оранның ханзадасы. Ол Этамп графы Ричардтың немересі және Франциск II-нің туысы, Анна мен Изабелладан кейін таққа мұрагерлік құқығы болды. Эдвард Стаффорд, Букингемнің 3-ші герцогы. 1488 жылы Генрих VII Букингем мен Аннаның некелесуін ұсынды, бірақ 1489 жылдың желтоқсанында Нортумберлендтің 4-ші графы Генри Персидің орындаушылары патшаға Букингемнің Персидің үлкен қызы Элеонорамен некелесуі үшін 4000 фунт төледі. Роханның виконты Иоанн II, сондай-ақ Бретон герцогтығының тағына үміткер, маршал Жан IV де Рионың қолдауымен оның ұлдары Франсуа мен Жанның Аннамен және оның әпкесі Изабелламен қос некеге тұруын ұсынды, бірақ Франциск II бұл жоспарға қарсы болды.

Being the first eldest surviving child and heiress of the Duchy of Brittany, Anne was, above all, the instrument of paternal politics. Francis II indeed promised his daughter to various French or foreign princes in order to obtain military and financial aid, and to strengthen his position against the King of France. The prospect for these princes to add the duchy to their domain thus allowed the Duke of Brittany to initiate several marriage negotiations and to forge various secret alliances which accompanied these matrimonial projects. Anne became the stake of these rival ambitions, and her father, reassured by the signing of these alliances, could afford to refuse various marriage projects and contracts. These political calculations thus led to Anne's engagement with different European princes:

In 1480 she was officially promised in marriage to Edward, Prince of Wales, son of Edward IV of England; however, soon after the death of Edward IV in 1483, the boy disappeared, presumed to have been killed possibly on the orders of his regent, Richard III. Henry Tudor, the future King Henry VII of England, last male representative of the Lancaster branch, then in exile in Brittany showed interest in being a suitor for Anne's hand, but this marriage did not interest her father. Maximilian, King of the Romans and Archduke of Austria, widower of Mary of Burgundy, daughter and heiress of Charles the Bold. Alain I of Albret, son of Catherine of Rohan and Jean I of Albret. Through his mother, he was a great grandson of Duke John V of Brittany, and thus a possible heir. Although he was an ally of Duke Francis II, Anne refused to marry him because she found him repulsive. Before the papal court, convened by Marshal Rieux, a proponent of Albret's suit, to give the couple a dispensation to marry, Anne declared that she had only entertained his offer of marriage due to "l'obéissance, crainte & révérence" [the obedience, fear, and reverence] due to her father, and that she herself did not want it. Louis, Duke of Orléans, cousin of King Charles VIII and in turn future King, was another aspirant for her hand, despite being already married to the King's sister Joan. John IV of Chalon Arlay, Prince of Orange. A grandson of Richard, Count of Étampes, and nephew of Francis II, he was in line to the throne after Anne and Isabelle. Edward Stafford, 3rd Duke of Buckingham. In 1488 Henry VII had suggested a marriage between Buckingham and Anne, but in December 1489 the executors of Henry Percy, 4th Earl of Northumberland, paid the King £4000 for Buckingham's marriage to Percy's eldest daughter Eleanor. Viscount John II of Rohan, also in line to the Breton Ducal throne, offered with the support of Marshal Jean IV de Rieux a double marriage of his sons François and Jean with Anne and her sister Isabelle, but Francis II opposed this plan.

Некелер

1488 жылы Франциск II Сент-Обен-дю-Кормье шайқасында жеңіліске ұшырады, бұл Бретань мен Франция арасындағы "Ақымақ соғысты" (la Guerre Folle) аяқтады. Сабле келісімінде (1488 жылғы 19 тамызда) герцогтың қыздары Франция королінің келісімінсіз үйленбеуін талап ететін шарттарды қабылдауға мәжбүр болды. Одан көп ұзамай (1488 жылғы 9 қыркүйекте) Франциск II жылқыдан құлап қайтыс болғаннан кейін, Бретань жаңа дағдарысқа ұшырап, соңғы Франко-Бретон соғысына әкелді. Өлім төсегінде герцог қызынан герцогтықты Франция корольдігіне бағындыруға ешқашан келіспеуге уәде алды. Франциск II қайтыс болғанға дейін Рье маршалын қызының қамқоршысы етіп тағайындады. Неке мәселесі бойынша кеңесшілерінің араздасуынан кейін Нанттан қашқаннан кейін, Анна 1489 жылғы 10 ақпанда Реннде Бретань герцогинясы болып тағайындалды. Кастилия мен Англия герцогтық әскерін күшейту үшін шағын әскер жібергенімен, екеуі де Франциямен ашық соғысқа түсуге ниет білдірмеді. 1491 жылдың көктемі француз генералы Ла Трёмойльдің (Сент-Обен-дю-Кормье шайқасының бұрынғы жеңімпазы) жаңа табыстарымен келді, ал Франция королі Карл VIII Анна тұратын Ренн қаласын қоршауға алып, оны Габсбургтермен некеден бас тартуға мәжбүрледі. Англия, Киелі Рим империясы, Арагон және Кастилиядан келген әскерлердің көмегімен Ренн Карлдың екі айлық қоршауына төтеп берді, содан кейін түсті. Осы уақыт ішінде Аннаның әпкесі Изабелла қайтыс болды. Карл VIII 15 қарашада қалаға кірді және екі тарап Ренн келісіміне қол қойып, Францияның Бретаньдегі төртінші әскери науқанын аяқтады. Француз князьдерімен ұсынылған барлық некелерден бас тартқаннан кейін, Анна 1491 жылғы 17 қарашада Ренндегі Якобиндер шіркеуінің жертөлесінде корольге келісім берді. Содан кейін, әскерімен бірге (оның некеге ерікті түрде келіскенін көрсету үшін), Анна Ланжеаға үйленуге бағыт алды. Австрия дипломатиялық наразылық білдірді (әсіресе Папа тақтың алдында), бұл некенің қалыңдық ерікті емес болғандықтан, ол бұрыннан Максимилианға заңды түрде үйленген және Карл VIII Максимилианның қызы Маргаритаға ресми никелескендіктен заңсыз деп мәлімдеді. Анна мен Франция королі Карл VIII арасындағы ресми неке 1491 жылғы 6 желтоқсанда таңертең Ланже замкісінің Үлкен залында өтті. Салтанатты рәсім жасырын және асығыс аяқталды, өйткені ол техникалық тұрғыдан заңсыз болды, себебі Папа Иннокентий VIII 1492 жылғы 15 ақпанда маңызды жеңілдіктер алмасу арқылы одақты бекітті. Максимилианмен жасалған прокси некені жойды, сондай-ақ Карл VIII-мен некеге тұруға рұқсат берді, себебі король мен Анна тыйым салынған төртінші дәрежеде туыс еді. Неке шартында егер екіншісінен өміршең қалған жұбай Бретаньді иеленетіні көзделген; алайда, егер Карл VIII еркек мұрагерсіз қайтыс болса, Анна оның мұрагерімен некелесетіні де айтылды, осылайша француз патшаларына Бретаньді толығымен аннексиялауға екінші мүмкіндік берілді.

In 1488, Francis II was defeated at the Battle of Saint Aubin du Cormier, ending the Mad War (la Guerre Folle) between Brittany and France. In the Treaty of Sablé (19 August 1488), which concluded the peace settlement, the Duke was forced to accept clauses stipulating that his daughters were not to marry without the approval of the King of France. With the death of Francis II soon afterwards (9 September 1488) as a result of a fall from his horse, Brittany was plunged into a fresh crisis, leading to the final Franco Breton war. On his deathbed, the Duke made his daughter promise never to consent to the subjugation of the Duchy to the Kingdom of France. Before he died, Francis II appointed the Marshal of Rieux guardian of his daughter. After fleeing Nantes following the division of her advisors over the issue of her marriage, Anne was crowned Duchess of Brittany in Rennes on 10 February 1489. Although both Castile and England sent small numbers of troops to supplement the Ducal army, neither wished for open warfare with France. The spring of 1491 brought new successes by the French general La Trémoille (the previous victor of the Battle of Saint Aubin du Cormier), and King Charles VIII of France came to lay siege to Rennes, where Anne stayed, to force her to desist from her Habsburg marriage. Aided by troops from England, the Holy Roman Empire, and Aragon and Castile, Rennes lasted through two months of Charles's siege before falling. During this time, Anne's sister Isabelle died. Charles VIII entered the city on 15 November, and both parties signed the Treaty of Rennes, ending the fourth military campaign of the French over Brittany. After refusing all proposed marriages with French princes, Anne became engaged to the King on 17 November 1491, in the vault of the Jacobins in Rennes. Then, escorted by her army (ostensibly to show that she had willingly consented to the marriage), Anne went to Langeais to be married. Austria made diplomatic protests (especially before the Holy See), claiming that the marriage was illegal because the bride was unwilling, that she was already legally married to Maximilian, and that Charles VIII was legally betrothed to Margaret of Austria, Maximilian's daughter. The official marriage between Anne and King Charles VIII of France was celebrated in the Great Hall of the Château de Langeais on 6 December 1491 at dawn. The ceremony was concluded discreetly and urgently because it was technically illegal until Pope Innocent VIII, in exchange for substantial concessions, validated the union on 15 February 1492, by granting the annulment of the marriage by proxy with Maximilian, and also giving a dispensation for the marriage with Charles VIII, needed because the King and Anne were related in the forbidden fourth degree of consanguinity. The marriage contract provided that the spouse who outlived the other would retain possession of Brittany; however, it also stipulated that if Charles VIII died without male heirs, Anne would marry his successor, thus ensuring the French kings a second chance to annex Brittany permanently.

Франция патшайымы

1491 жылы Анна Бретань Франция королевасы болды. Оның неке шарты Бретань герцогтігі мен Франция Корольдігі арасындағы бейбітшілікті қамтамасыз ету мақсатымен жасалған еді. Ол Карл VIII-ді өзінің тұрақты өкілі етіп тағайындады. 1492 жылдың 8 ақпанында Анна Сен-Дени базиликасында Франция королевасы болып таж кигізілді. Ол онда таж кигізілген және Бордо архиепископы Андре д’Эспинаймен «басына және кеудесіне май құйып киеленген» алғашқы королева болды. Оның күйеуі оған Бретань герцогинясы атағын қолдануға тыйым салды, бұл екеуінің арасындағы келіспеушіліктің себебіне айналды. Габриэль Мирон королеваның канцлері және оның алғашқы дәрігері болды; ол 1499 жылдың 1 қаңтарында король Людовик XII-мен жасалған неке шартына қол қойды. Аннаның некесі жаман басталды: ол Чарльзға үйленуге келгенде өзімен бірге екі кереует әкелді, және король мен королева көбінесе бөлек өмір сүрді; дегенмен, ол некелі өмірінің көп бөлігінде жүкті болды (орташа есеппен он төрт ай сайын бір бала). Оның күйеуі Италиядағы соғыстарда күрескен кезде, регенттік билікті оның қарындасы Анна Божо жүзеге асырды, ол бұл лауазымды 1483 және 1491 жылдар аралығында атқарған. Анна Бретань Франция мен Бретанда шектеулі рөл атқарды және кейде бала кезінде балаларынан айырылуға мәжбүр болды. Ол негізінен Амбуаз, Лош және Плессис патшалық сарайларында немесе Лион, Гренобль немесе Мулен қалаларында (король Италияда болған кезде) тұрды. Амбуазда, Карл VIII жұмыс істеген кезде, ол көбінесе Леонардо да Винчидің болашақ үйі – Кло-Люседе тұрды. Ол өзінің шіркеуін салды. Карл VIII Неапольді бағындырған кезде ол Неаполь және Иерусалим королевасы болды.

Бретань герцогинясы және қайтадан үйленуі

Карл VIII 1498 жылдың 4 сәуірінде апаттан қаза тапқанда, Анна 21 жаста болды және тірі қалған балалары болған жоқ. Содан кейін ол Бриттания герцогтығының басқаруын жеке өзіне алды. Бреттания канцлері лауазымына адал Филипп де Монтобанды қайта тағайындады, Жан де Шалонды, Оранж князін, Бреттанияның мұрагерлік генерал-лейтенанты етіп тағайындады, өзінің сквайры Жилль де Тексуды Брест қамалының жауаптысы етіп қойды, Бреттанияның Генералдық Штатын шақырды және оның есімін бейнелейтін алтын монета соғуды тапсырды. Оның төңірегінде Италия гуманисі Публио Фаусто Андрелини (Форлиден), тарихшы Жан Лемар де Бельж және ақын Жан Маро сияқты сарай ақындарынан құралған белгілі топ болды. Ол сондай-ақ өз заманының ең танымал музыканттарын – Йоханнес Оккегем, Антуан де Февин, Лойзе Компер және Жан Мутонды қызметке алды. Анна Бреттания өз заманының суретшілері мен жазушыларының іздеген меценаты ретінде көрінген Франция патшайымы болғаны сөзсіз. Оның күйеуінің қайтысынан үш күн өткен соң, оның неке шартының талаптары күшіне енді; алайда, жаңа король Людовик XII Людовик XI-нің қызы және Карл VIII-нің қарындасы Жаннаға үйленген еді. 1498 жылдың 19 тамызында Этампта Анна Людовик XII-ге үйленуге келісті, егер ол бір жыл ішінде Жаннадан ажыраса. Бірнеше күннен кейін Людовик XII мен Жаннаның некесін ажырату процесі басталды. Осы уақытта Анна 1498 жылдың қазан айында Бреттанияға оралды. Егер Анна ажырасуға тыйым салынады деп ойлаған болса, ол қателесті: Людовиктің алғашқы некесі жыл соңына дейін Папа Александр VI-мен бұзылды. Аннаның үшінші неке шарты, неке күніне қол қойылды (Нант, 7 қаңтар 1499), екінші неке шартынан түбегейлі өзгеше шарттарда жасалды. Ол енді бала емес, жесір патшайым болды және одан әрі өз егемендік герцогинясы ретіндегі құқықтарын қамтамасыз етуге бекінді. Жаңа күйеуі Бреттанияда билік етуші билікті жүзеге асырғанмен, ол оның «Бреттания герцогинясы» атағына құқығы бар екенін ресми түрде мойындады және оның атынан шешімдер қабылдады. Шартта сондай-ақ, Аннаның герцогтыққа жеке құқығы сақталғандықтан, ерлі-зайыптылардың екінші баласы, ұл немесе қызы, Аннаның мұрагері болады, осылайша герцогтық Франция тағынан бөлек болады деп айтылды. Бұл шарт орындалмады. Аннаның Людовик XII-нің жұбайы ретінде екінші таққа отыру рәсімі 1504 жылдың 18 қарашасында, тағы да Сен-Дени базиликасында өтті. Анна негізінен Блуа сарайында тұрды, онда Бреттания герцогинясының болуы барлық жерде байқалады. Ол Нант соборында ата-анасының мазартасын салды (оның соңғы өсиетінің шарттарына сәйкес, оның жүрегі де сонда қайтып оралады), оған оның әрқашан киюге тырысқан төрт қасиеттің – Батылдық, Сабырлылық, Әділдік және Ақылдылықтың белгілері бейнеленген. Королева итальян өнерін жоғары бағалады. Людовик XII ауырған кезде ол Бреттанияны аралады (көбінесе айтылғандай, Тро Брейз емес). Людовиктің денсаулығы нашарлап, өлімі қауіптене бастаған сайын, Клод пен Франциск арасындағы одақты нығайту үшін шаралар қабылданды. Бреттанияның тәуелсіздігін сақтауға бекінген Анна қайтыс болғанға дейін осы некеге келіспеді, оның орнына Клодтың Карлмен немесе оның басқа қызы Ренемен үйленуін не герцогтықты мұраға алуын талап етті. Людовик XII қыздарының тағдырын оның қалауына қарсы шешкен кезде, Анна оның жанынан кетуге және герцогтықты аралап, бала кезінде көре алмаған көптеген жерлерді көруге кетті. Ресми түрде бұл Луидің жаңарып келгені үшін Бреттанияның қасиетті орындарына жасалған саяхат болды, бірақ шын мәнінде бұл саяси сапар болды: некеде оның егемендігін бекітуге бағытталған тәуелсіздік актісі. Хаттар Людовиктің оның жоқтығына қаншалықты қиналғанын көрсетеді: Людовик Луиза Савойдан Мишель де Собоннеге жазған шілдедегі хатында Аннаның қайтып келуін «күшіктей күтеді» және «оныңсыз мүмкіндігінше бақытсыз» екенін айтқан. Қыркүйекте ол күніне кем дегенде алты рет оның қайтып келуі туралы сұраған. 1505 жылдың маусым және қыркүйек айларында ол герцогтықтың қалаларына салтанатты түрде кірді, онда оның вассалдары оны зәулімдікпен қарсы алды. Сонымен қатар, ол салықтардың дұрыс жиналуын қамтамасыз етті.

When Charles VIII died as the result of an accident on 4 April 1498, Anne was 21 years old and without surviving children. She then personally took charge of the administration of the Duchy of Brittany. She restored the faithful Philippe de Montauban to the chancellery of Brittany, named Jean de Châlon, Prince of Orange, as Hereditary Lieutenant General of Brittany, appointed her squire Gilles of Texue as responsible of the Château de Brest, convened the Estates of Brittany, and ordered production of a gold coin bearing her name. Around her, there was a famous circle of court poets, among them the Italian humanist Publio Fausto Andrelini from Forlì (who spread the New Learning in France), historian Jean Lemaire de Belges and poet Jean Marot. She also took into her service the most famous musicians of her time: Johannes Ockeghem, Antoine de Févin, Loyset Compère and Jean Mouton. Anne of Brittany was undoubtedly the first Queen of France to appear as a patron sought after by artists and writers of her time. Three days after her husband's death, the terms of her marriage contract came into force; however, the new King, Louis XII, was already married to Joan, daughter of Louis XI and sister to Charles VIII. On 19 August 1498, at Étampes, Anne agreed to marry Louis XII if he obtained an annulment from Joan within a year. Days later, the process for the annulment of the marriage between Louis XII and Joan of France began. In the interim, Anne returned to Brittany in October 1498. If Anne was gambling that the annulment would be denied, she lost: Louis's first marriage was dissolved by Pope Alexander VI before the end of the year. Anne's third marriage contract, signed the day of her marriage (Nantes, 7 January 1499), was concluded under conditions radically different from those of the second. She was no longer a child, but a Dowager Queen, and determined to ensure the recognition of her rights as sovereign Duchess from that point forward. Although her new husband exercised the ruler's powers in Brittany, he formally recognized her right to the title "Duchess of Brittany" and issued decisions in her name. The contract also stipulated that, since Anne personally retained rights to the duchy, the couple's second child, son or daughter, would be Anne's own heir, thus keeping the duchy separate from the throne of France. This clause would not be respected. Anne's second coronation ceremony as Louis XII's consort took place on 18 November 1504, again at St. Denis Basilica. Anne lived mainly at the Château de Blois, where the presence of the Duchess of Brittany was visible everywhere. She built the tomb of her parents at Nantes Cathedral (where her heart would also return under the terms of her last will) with the symbols of the four virtues: Courage, Temperance, Justice and Prudence, that she always tried to wear. All Italian arts were appreciated by the Queen. During an illness of Louis XII she made a tour of Brittany (not the Tro Breizh, contrary to what is often said Every time Louis' precarious health threatened his death, steps were taken to cement this match between Claude and Francis. Anne, determined to maintain Breton independence, refused to sanction the marriage until her death, pushing instead for Claude to marry Charles, or for her other daughter, Renée, to inherit the Duchy. When Louis XII definitively settled their daughters' dispositions counter to her wishes, Anne left his side to tour the Duchy, visiting many places she had never been able to see as a child. Officially, it was a pilgrimage to the Breton shrines in thanks for one of Louis' recent recoveries, but in reality it was a political journey: an act of independence that sought to assert her sovereignty within the marriage. Letters imply how much Louis took her absence to heart: according to a July letter from Louise of Savoy to Michelle de Saubonne, Louis "could not be more anxious" for Anne's return and "is as wretched as can be without her." By September, he is reported as asking about her return at least six times a day. From June to September 1505, she made triumphal entries into the cities of the Duchy, where her vassals received her sumptuously. In addition, she ensured the proper collection of taxes.

Жеке ерекшеліктері

Анна өте ақылды әйел болған, және ол өз уақытының көп бөлігін Бретаньді басқаруға арнады. Ол өткір, мақтанқор және жоғары мінезді деп сипатталды. Бретон автономиясын сақтау және герцогтікті француз тәжінен тыс ұстау – оның өмірінің мақсаты болды, бірақ бұл мақсат оның қайтысынан кейін көп ұзамай орындалмады. Анна өнерді де қолдады және музыканы ұнататын. Ол көптеген гобелендерді жинады, сондықтан қазір Нью-Йорктегі The Cloisters мұражайында көрсетіліп тұрған бірмүйізді гобелендерді оның Людовик XII-ге үйлену тойына арнап тапсырыс берген болуы мүмкін. Оның сақталған төрт жарықтандырылған сағат кітабының ең танымалсы – Анна Бретаньнің Ұлы Сағаттары (Grandes Heures of Anne of Brittany). Ол басылған кітаптар мен олардың авторларын да қолдады. Ол балаларымен көбірек уақыт өткізетін, адал ана болды. Ол ұлы Шарль Орланға дұға кітабын тапсырды, оны оған дұға етуді үйрету және болашақ Франция патшасы ретіндегі рөлін орындау үшін пайдалану үшін берді. Алайда, 1495 жылы Шарль Орлан қайтыс болды, және басқа ұлдары бірнеше аптадан артық өмір сүрмеді. Ол сондай-ақ 8 жасар қызы Клод үшін әлі де сақталған нұсқаулық кітапқа тапсырыс берді. Кітапта Луидің емес, Аннаның гербы басым болуы, бұл кітапты анадан қызға, патшадан патшаға құндылықтарды ұрпақтан ұрпаққа жеткізу механизмі ретінде көрсетеді. Клод, өз кезегінде, Аннаның қайтысынан кейін тәрбиелеген кіші әпкесі Рене үшін де осындай кітап тапсырыс берді. Бұл кітаптардың мазмұны – латын тілі, Киелі кітап сюжеттері, дұрыс әйел мінез-құлқының үлгілері балалардың біліміне қандай мәселелерге басымдық берілгенін көрсетеді. Брантоме мемуарларына сәйкес, Анна сарайдағы үй шаруашылығын және қызметшілерді, әсіресе жас қыздарды кеңейтті, жақсы білім беру мектебін құрды және сарайда 100 бретондық дворяннан тұратын топты ұйымдастырды. Бұл жаңалықтар кейінірек француз сарайларына әсер етті. 14 жасында Карл VIII-ге тұрмысқа шыққанда Анна жас және қызғылт ерекшекті қыз ретінде сипатталды. 22 жастағы Луиге тұрмысқа шыққан кезде, жеті жүктіліктен кейін, ешқандай баласы тірі қалмағаннан кейін, ол ақ бетті және күңгірт деп сипатталды. Өмірінің соңына дейін, 36 жасында, ол кем дегенде 11 рет жүкті болды, олардың тек екеуі ғана ересекке дейін жетті. Анна кішкентай кезінен-ақ аяқтарының ұзындығындағы айырмашылықтан туындаған, жамбасының туа біткен бұрылысынан туындаған ақсаулығын жасыруға үйренді. Ол жүрісін түзету үшін арнайы өкшелі аяқ киім киді. Ол бұл ақсаулықты қызы Клодқа да берді.

Anne was a highly intelligent woman who spent much of her time on the administration of Brittany. She was described as shrewd, proud and haughty in manner. She made the safeguarding of Breton autonomy, and the preservation of the Duchy outside the French crown, her life's work, although that goal would prove to have failed shortly after her death. Anne was also a patron of the arts and enjoyed music. A prolific collector of tapestries, it is very likely that the unicorn tapestries now on view at The Cloisters museum in New York City were commissioned by her in celebration of her wedding to Louis XII. Of her four surviving illuminated manuscript books of hours the most famous is the Grandes Heures of Anne of Brittany. She also patronized printed books and their authors. She was a devoted mother, spending as much time as possible with her children. She commissioned a book of prayers for her son, Charles Orland, to use in teaching him how to pray, and as guidance for his role as future King of France. Unfortunately, Charles Orland died in 1495, and no other son lived more than a few weeks. She also commissioned a primer, yet extant, for her then 8 year old daughter Claude. The prevalence of Anne's own coat of arms in the illumination, rather than Louis's, marks this book as a mechanism of transmission of values inter generationally from mother to daughter, and from queen to queen. Claude, in turn, commissioned another such book for her younger sister, Renée, whom she raised after Anne's death. The contents of these books produced specifically for children—Latin, Biblical scenes, models of proper female behavior—give insight into the priorities of the Princesses' childhood education. According to the memoirs of Brantôme, Anne greatly expanded her household and retinue at court, especially in respect to young girls, forming a kind of finishing school, and in having a company of 100 Breton gentlemen at court. These innovations influenced later French courts. At her marriage to Charles VIII at age 14, Anne was described as a young and rosy cheeked girl. By the time of her marriage to Louis, aged 22, after seven pregnancies with no surviving children, she was described as pale faced and wan. By the end of her life, at 36, she had been pregnant at least 11 times, from which only two children survived to adulthood. Anne was trained from a young age to hide her limp, caused by a difference in the length of her legs, linked to a congenital displacement of her hips. She wore special heeled shoes to aid in smoothing her gait. She passed this limp on to her daughter, Claude.

"Бір мүйізділердің аңшылық" кеудесінен жасалған кеуде

"Бірыңғай мүйізді аң аулау" тасбамаларының оның король Луиге үйленуімен байланысты деген дәлелсіз болжамдар бар. Олардың таңдауы Анн де Бреттань болды (содан "Кереметтегі герцогиня" аңызы пайда болды). Қазір Анна де Бреттань айналасында көптеген аңыздар қалыптасты, ол Шарль VIII-ге күштеп үйленуге мәжбүр болған, өз елінің тәуелсіздігі мен бақытына адал Британия герцогинясы, немесе Британия мен Франция арасындағы одақ пен бейбітшіліктің символы болған әйел ретінде бейнеленеді. Бұл мәселе бретондық тарихшылардың өзінің тарихын мифологияландыруға тырысуы мен француз ұлтының біртұтастығы мифымен ұлттық тарихнама құруға ұмтылғандар арасындағы дауға айналды. Осы символизм соңғы 200 жылда Аннаның әртүрлі бейнелерін ұсынатын елу кітаптың жарық көруін түсіндіреді: бір жағынан, оны "шектелген, мақтансыз және өшпенді" деп сипаттаған Жорж Минуа, екінші жағынан, оған "өзінің елі мен халқына шын берілген, бай және жағымды тұлға" бейнесін берген Филипп Туро.